เมื่อเริ่มต้นลงสนาม ‘ลด ละ เลิก’ เหล้า เส้นทางอาจยาวนานและเต็มไปด้วยอุปสรรค หลายคนล้มลุกคลุกคลาน ล้มเหลวครึ่งทาง ถึงขั้นล้มเลิกความตั้งใจไปกลางคัน เพราะรู้สึกว่าเลิกได้ยาก เครียดมาก และท้อใจ นี่ไม่ใช่สิ่งแปลกใหม่สำหรับคนอยากเลิกเหล้า ใครหลายคนต่างพบเจอและวนเวียนอยู่กับมัน – แต่คำถามสำคัญคือจะทำอย่างไรให้นักวิ่งมาราธอนเหล่านี้อดทนต่ออาการต่างๆ ที่ตามมาได้ทั้งกายและใจ สามารถใช้เวลาฟื้นฟูสุขภาพได้โดยไม่กลับไปดื่มซ้ำระหว่างนั้น

คำตอบที่เราได้จากชุมชนหนึ่งในจังหวัดสุรินทร์คือ การสนับสนุนจากครอบครัว ชุมชน วัด และโรงพยาบาลประสานเข้าด้วยกัน

ชาวสุรินทร์มักขึ้นชื่อเป็นนักดื่มตัวยง เพราะบริบททางสังคมวัฒนธรรมเอื้อให้คนเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้ง่าย เช่น มีพิธีกรรมความเชื่อเกี่ยวกับการดื่ม การเซ่นไหว้ด้วยเหล้า เป็นต้น จังหวัดแห่งนี้ – รวมถึงชุมชนที่เราได้ไปสัมผัสจึงมี ‘อดีต’ นักดื่มมากมาย

พวกเขาล้มลุกคลุกคลานบนเส้นทางเลิกลดการดื่มเช่นเดียวกับคนอื่นๆ แต่ที่ต่างออกไป คือพวกเขายืนอยู่บนจุดเริ่มต้นได้โดยการสนับสนุนจากครอบครัว เมื่อเริ่มออกวิ่ง ก็ได้รับกำลังใจจากคนในชุมชน มีเจ้าหน้าที่อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และเจ้าหน้าที่ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการรักษา ทั้งในโรงพยาบาลและโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในวัด ที่เป็นจุดรวมใจ ยึดเหนี่ยวจิตใจในช่วงกำลังเลิก รวมถึงหลังเลิกเหล้า

เรื่องราวต่อไปนี้แสดงให้เห็นความเชื่อมโยงผูกพันระหว่างคน-ครอบครัวและสังคม คน-ระบบสาธารณสุข และคน-สถาบันทางศาสนา ที่ถ้าทุกฝ่ายร่วมมือแก้ไขปัญหาผู้ติดสุราด้วยกัน จะทำให้ใครหลายคนไปถึงเส้นชัยได้ในที่สุด

1.ป้านวล (นามสมมติ) วัยเกือบ 60 ปี เล่าย้อนอดีตว่าเธอเริ่มดื่มเหล้าหลังคลอดลูกคนแรก เพราะเชื่อว่ามีสรรพคุณบำรุงร่างกาย ทำให้กินข้าวได้อร่อยและมีน้ำนมให้ลูก จนรู้ตัวอีกทีก็กินข้าวไม่ได้หากขาดเหล้าแกล้ม ซ้ำร้าย เมื่อเธอมีปัญหากับสามี ความทุกข์ใจก็ยิ่งผลักให้ป้านวลพึ่งพาเหล้ามากขึ้นเรื่อยๆ จนมีอาการติดเหล้าสาหัสถึงขั้นรับประทานอาหารอื่นๆ ไม่ได้ สุขภาพกายทรุดโทรมลงอย่างมาก

ป้านวลพยายามเลิกเหล้าด้วยตัวเองหลายครั้งและล้มเหลวเรื่อยมา ทว่า ด้วยกำลังใจจากบุตรหลานที่ทั้งติและปลอบโดยไม่ทอดทิ้งกัน ทำให้สุดท้าย ป้านวลก็เลิกได้อย่างถาวร และหันมาเข้าวัดทำบุญเป็นเนืองนิจแทน

2.หลวงพี่หนุ่ม (นามสมมติ) วัย 40 กว่า เคยทำอาชีพช่างปีนเสาสัญญาณโทรศัพท์และมีความสุขอยู่กับน้ำเมามาเนิ่นนานตั้งแต่อายุ 20 ต้นๆ จนกระทั่งเขารู้สึกว่าร่างกายไม่อาจทนทานกับพิษสุรา เห็นได้จากอาการแสบร้อนข้างในตัวทุกครั้งที่ดื่ม จึงพยายามลดเหล้า ละการดื่มช่วงเข้าพรรษา เพื่อที่จะเลิกให้ได้สักวัน

แต่เขาก็ผ่านความล้มเหลวมาบ่อยครั้งเช่นกัน เพราะเพื่อนๆ ของเขานั้นมักเชิญชวนมาร่วมวงเหล้าโดยที่เขาไม่อาจปฏิเสธได้ เพื่อหลีกหนีอย่างเด็ดขาด หนุ่มจึงเลือกบวชกลายเป็นหลวงพี่หนุ่ม ใช้ธรรมะช่วยฟื้นฟูกายใจ จนบัดนี้สามารถเลิกได้ 3 ปีแล้ว

3.เหล้าแก้วแรกของป้านิ่ม (นามสมมติ) มีสาเหตุมาจากความเครียด เธอเป็นแม่ของลูกสาวลูกชายจำนวน 6 คน โดยในอดีต ป้านิ่มเคยทำแท้งลูกมาก่อนด้วยความจำเป็น และความเสียใจทำให้เธอเลือกใช้เหล้าเป็นตัวระบายทุกข์ จมจ่อมอยู่กับน้ำเมาจนกลายเป็นคนโมโหร้าย ใช้เงินมือเติบหมดไปกับสุราวันละหลายกลม กระทั่งแทบหมดตัว เธอจึงพยายามเลิกเหล้าเพื่อเป็นแม่ที่ดีกว่านี้ให้ลูกหลาน อยากมีเงินให้ครอบครัวกินอยู่สบาย ไม่ต้องกู้ยืมใคร

ทุกวันนี้ป้านิ่มเลิกดื่มอย่างเด็ดขาด ขยันทำงาน เข้าวัดสวดมนต์ เป็นที่นับหน้าถือตาของคนในชุมชนและเป็นแม่ที่ลูกๆ รักใคร่อบอุ่น

4.จิบแรกของลุงเพชร (นามสมมติ) เริ่มต้นตอน 7 ขวบเพราะมีผู้ใหญ่ชักชวน หลังจากนั้นเขาก็ดื่มเป็นพักๆ ตามโอกาสสังสรรค์กับเพื่อนร่วมงาน เฉลิมฉลองวาระสำคัญ แม้ไม่บ่อยมาก แต่เขาก็ยอมรับว่าทุกครั้งถือคติ ‘ไม่เมาไม่เลิก’

จุดเปลี่ยนของลุงเพชรคือประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์ ถูกคนเมาขับรถชนเมื่อสามปีก่อน ชั่ววินาทีที่เขาคิดว่าแย่แน่ ลุงเพชรกลับรอดมาได้โดยปราศจากแผลสาหัส เขาจึงตั้งใจเลิกเหล้าเพื่อถวายเป็นพุทธบูชาแก่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ ที่คุ้มครองเขาในวันนั้น

ตอนนี้ ลุงเพชรเลิกดื่ม และหันกลับมาทำหน้าที่ช่วยเหลือ ให้คำแนะนำแก่คนที่อยากเลิกเหล้าคนอื่นๆ ในชุมชนตนเองและข้างเคียงอย่างแข็งขัน

5.ลุงบุญมี (นามสมมติ) มีประสบการณ์การดื่มโชกโชนมากว่า 20 ปี เครื่องดื่มโปรดของเขาคือเบียร์เย็นๆ แกล้มข้าว ดื่มแทบทุกวันวันละ 3-4 ขวด โดยที่เขาอ้างว่าไม่เคยมีอาการผิดปกติร้ายแรงอะไรให้น่าหนักใจ แต่ครอบครัวก็เป็นกังวลถึงร่างกายและนิสัยรักการดื่มของเขาอยู่เสมอ

เมื่อลูกสาวของเขาไปเรียนที่กรุงเทพฯ แล้วพลาดพลั้งตั้งครรภ์กลับมาบ้าน ความเสียใจทำให้ลุงบุญมีดื่มหนักยิ่งขึ้น แต่แอลกอฮอล์ก็ไม่ทำให้ความเศร้าหายไป ลุงบุญมีจึงหันมาพึ่งธรรมะเยียวยาใจ ในวัดนี้เองที่ทำให้เขาได้สติกลับมาตั้งหลักใหม่ ตั้งใจเลิกดื่มเพื่อเปลี่ยนตัวเองมาเป็นคุณพ่อและคุณปู่ที่คอยดูแลลูกหลานอย่างมีสติครบถ้วนทุกๆ วัน

6.หนึ่งในคนทำงาน อสม. ของชุมชนแห่งนี้ มองว่า การมีวัดและโรงพยาบาลที่ดีในชุมชนคือจุดเริ่มต้นสำคัญของคนเลิกเหล้า เพราะส่วนใหญ่คนดื่มควรได้รับการคัดกรองจากแพทย์ว่ามีอาการติดสุราหรือไม่ อาการอยู่ในระดับไหน และควรบำบัดแบบใด อสม. จะเป็นตัวกลางประสานระหว่างผู้ดื่มในชุมชนและบุคลากรในโรงพยาบาล จากนั้นเมื่อได้รับการรักษาจนอาการดีขึ้น ได้คำแนะนำเรื่องการปฏิบัติตนจากแพทย์ วัดจะเป็นสถานที่รับช่วงต่อให้ผู้ดื่มเข้ามาเยียวยาจิตใจด้วยธรรมะ

ถ้าผนวกเข้ากับกำลังใจจากคนในครอบครัว และชุมชนช่วยกันเปลี่ยนให้สภาพแวดล้อมดีขึ้น ไม่ตีตราคนติดเหล้า ก็จะทำให้คนเคยมีปัญหาการดื่ม ลด ละ เลิกไปได้ในที่สุด

7.ด้านความเห็นจากเจ้าหน้าที่จากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) คือ การเข้าใจบริบทชุมชนว่าวัดเป็นศูนย์กลางของชาวบ้านนั้นสำคัญ เพราะนั่นจะทำให้คนทำงานสาธารณสุขในพื้นที่เลือกปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ส่งเสริมสุขภาพ หรือเลือกสถานที่จัดกิจกรรมที่เข้าถึงชาวบ้านได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ตาม การสนับสนุนให้คนเลิกติดเหล้าเป็นหน้าที่ร่วมกันของทุกฝ่าย ทั้งระดับครอบครัว ชุมชน สาธารณสุข ไปจนถึงระดับรัฐ ถ้าเราไม่สามารถห้ามไม่ให้มีสุราได้ ภาครัฐและส่วนราชการก็ควรขับเคลื่อนเรื่องนโยบายการบำบัดสุรา การจำหน่ายและควบคุมราคาสุรา รวมถึงเรื่องอัตราภาษีที่เหมาะสมด้วย

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เรื่อง(ติด)เหล้าที่เราช่วยกันเปลี่ยนได้ – บทเรียนความร่วมมือในชุมชน (Photo Essay) appeared first on Alcohol Rhythm.

ในงานวิจัย “The impact of paternal alcohol consumption on offspring brain and behavioral development” ชี้ให้เห็นว่าถ้าคุณพ่อดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมากก่อนมีเพศสัมพันธ์และเกิดการปฏิสนธินั้น จะทำให้เกิดผลเสียต่อสมองและพัฒนาการทางพฤติกรรมของเด็ก โดยหากลงลึกถึงรายละเอียด งานวิจัยอีกชิ้นที่ชื่อ “Temperament and behavioral problems among infants in alcoholic families” จากสถาบันวิจัยการติดยาเสพติด (Research Institute on Addictions: RIA) ของมหาวิทยาลัยบัฟฟาโล (University at Buffalo) ซึ่งศึกษาพัฒนาการของเด็กช่วงอายุ 12, 18 และ 24 เดือนในครอบครัวที่มีคุณพ่อติดเหล้า ผ่านการสังเกตสภาพแวดล้อมของการเล่นตามธรรมชาติ ก็พบว่าทารกที่มีคุณพ่อติดเหล้ามักจะแสดงอาการดื้อดึงและมีอารมณ์รุนแรงในอายุ 12 เดือน และมีปัญหามากขึ้นเมื่อพวกเขาอายุได้ 18 เดือน

นอกจากนี้ยังงานวิจัยอีกหลายชิ้นที่สนับสนุนว่าการดื่มของพ่อส่งผลต่อลูก เช่น งานวิจัย “Impact of Fathers’ Alcohol Problems on the Development of Effortful Control in Early Adolescence” เปิดเผยเด็กผู้ชายที่มีพ่อติดเหล้าเสี่ยงต่ออาการควบคุมตัวเองได้ต่ำ ซึ่งอาจเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงวัยก่อนเข้าเรียนและอาจนำไปสู่พฤติกรรมการใช้สารเสพติดในอนาคต เป็นต้น

ไม่เพียงเท่านั้น พ่อดื่มเหล้ายังส่งผลต่อสภาพจิตใจของลูกอีกนานัปการ ตัวอย่างเช่นความวิตกกังวล (Anxiety) หลายคนคงเคยได้ยินข้อความที่ว่าน้ำเมาเปลี่ยนนิสัย เมื่อต้องเจอความไม่แน่นอนและสิ่งที่คาดเดาไม่ได้จากพฤติกรรมหลังการดื่มของพ่อ ทำให้ลูกที่เติบโตในสภาพแวดล้อมเหล่านั้นรู้สึกไม่มั่นคงวิตกกังวล

ลูกอาจจะรู้สึกผิด เพราะคิดว่าหากตัวเองปฏิบัติตัวต่างจากนี้ ดีกว่านี้ พ่อคงไม่หันหน้าหาเหล้า รู้สึกอับอาย เพราะไม่อยากให้เพื่อนรับรู้พฤติกรรมการดื่มของพ่อ และจะยิ่งอับอายเมื่อพ่อเมาแล้วมาอาละวาดในโรงเรียน ยิ่งไปกว่านั้น ลูกอาจจะรู้สึกโกรธซึ่งเป็นหนึ่งในกลไกการป้องกันตัวเอง ทั้งโกรธโลก โกรธพ่อที่ติดเหล้าและโกรธคนในครอบครัวคนอื่นที่ไม่ปกป้องตัวเขา รวมไปถึงมีโอกาสประสบภาวะซึมเศร้าได้อีกด้วย

เด็กที่เติบโตกับพ่อติดเหล้ามักจะรู้สึกโดดเดี่ยวและแปลกแยก แม้ว่าจะมีพี่น้องก็ตาม พวกเขามักเชื่อว่าไม่มีใครเข้าใจหรือใส่ใจเขาอย่างแท้จริง ความรู้สึกกังวลและเศร้าในช่วงเริ่มแรกนี้อาจจะพัฒนาไปสู่อาการซึมเศร้ารุนแรงในอนาคตได้ นั่นยังไม่นับว่าพวกเขาจะรู้สึกนับถือตัวเองต่ำ มีอารมณ์รุนแรงและมีปัญหาในการเข้าสังคม เนื่องจากเจอประสบการณ์ความผิดหวังซ้ำแล้วซ้ำเล่าจากสายสัมพันธ์ในครอบครัว ทำให้ไม่กล้าไว้ใจใคร

อย่างไรก็ตาม แม้การเลี้ยงดูโดยพ่อที่ติดเหล้าจะทำให้พ่อได้คุยกับลูกน้อย พ่อมักแสดงออกในทางลบมากกว่าบวกจนเกิดผลกระทบดังที่กล่าวไปข้างต้น แต่ยังมีอีกปัจจัยที่ส่งผลต่อพัฒนาการของเด็กไม่แพ้การเลี้ยงดูโดยผู้ปกครองที่ติดเหล้า คืออาการซึมเศร้าของพ่อแม่ 

มีงานวิจัยบอกว่าหากแม่ไม่มีอาการซึมเศร้า มีแค่เด็กที่เผชิญสภาพแวดล้อมการเลี้ยงดูของพ่อติดเหล้า เด็กอายุ 18 เดือนจะมีอาการวิตกกังวล ซึมเศร้า ฉุนเฉียวและมีปัญหาด้านการแสดงออก แต่หากแม่มีอาการซึมเศร้าร่วมด้วย จะทำให้ลูกที่เกิดมามีปัญหาด้านการแสดงออก และอาจมีปัญหาดังกล่าวแม้ว่าพ่อจะไม่ได้มีปัญหาการดื่มเหล้าก็ตาม

นักวิจัย RIA จึงสรุปว่าอาการซึมเศร้าไม่ว่าจะเกิดกับพ่อหรือแม่ส่งผลต่อพัฒนาการของลูกมากกว่าการใช้แอลกอฮอล์เสียอีก และยังตั้งข้อสังเกตเพิ่มเติมอีกว่าไม่ใช่เด็กทุกคนที่เติบโตมาในครอบครัวติดเหล้าจะมีปัญหา ในความเป็นจริงพฤติกรรมของเด็กในครอบครัวที่ติดเหล้านั้นมีความหลากหลายมาก บางคนใช้ชีวิตได้อย่างดีก็มี

แม้จะเป็นอย่างนั้นแต่ปัญหาการดื่มมองพ่อก็ไม่ควรมองข้าม เพราะการดื่มยังคงส่งผลกระทบอย่างมหาศาลต่อเด็กดังที่ยกตัวอย่างงานวิจัยไปข้างต้น ในความเป็นจริงลูกที่อยู่กับพ่อติดสุรามีโอกาสที่จะก้าวไปสู่ผลลัพธ์ทางลบในอนาคต ทั้งภาวะซึมเศร้า, ความวิตกกังวล, การคิดฆ่าตัวตาย, การใช้สารเสพติดหรือปัญหาระหว่างบุคคล

การหยุดดื่มในช่วงแรกของชีวิตลูกจึงเป็นหนทางที่ดีที่จะทำให้ลูกเติบโตมาในสายใยครอบครัวที่เข้มแข็ง ลดโอกาสการเกิดพัฒนาการที่ไม่เหมาะสมได้

ที่มา:

https://www.verywellmind.com/fathers-drinking-affects-children-63767

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2680299/

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/imhj.1007

https://www.jsad.com/doi/10.15288/jsad.2013.74.674

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8461621/

https://www.verywellmind.com/the-effects-of-parental-alcoholism-on-children-67233

https://www.sciencedaily.com/releases/2020/03/200330152119.htm

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post พ่อจ๋า อย่าดื่มเลย รวมผลกระทบจากพ่อติดเหล้าต่อพัฒนาการของลูก appeared first on Alcohol Rhythm.