แต่แท้จริงแล้ว อีกหนึ่งโจทย์ที่สำคัญไม่แพ้กัน คือ ปัญหาเรื่องยารักษาผู้ติดสุรา

แม้จากการทบทวนวรรณกรรมและงานวิจัยจากหลายแหล่งล้วนระบุตรงกันว่า การใช้ยาสำคัญต่อการรักษาภาวะติดสุราไม่น้อยไปกว่าจิตสังคมบำบัด (Psychosocial Treatment) ทว่าปัจจุบัน ยาที่สามารถเบิกใช้รักษาผู้ติดสุราในประเทศไทยกลับมีเพียงรายการเดียว คือ Disulfiram

ยา Disulfiram ขึ้นทะเบียนในบัญชียาหลักแห่งชาติ และเป็นที่รู้จักกันในฐานะยาช่วยรักษาอาการติดสุรามานาน กระนั้น การใช้ยาดังกล่าวกลับมีข้อจำกัดมากมาย เช่น สามารถใช้ได้อย่างปลอดภัยเมื่อผู้ป่วยเลิกดื่มแอลกอฮอล์เด็ดขาดแล้วเท่านั้น โรงพยาบาลหลายแห่งไม่นำเข้ายาชนิดนี้ ทำให้แพทย์ส่วนใหญ่ไม่นิยมใช้ Disulfiram รักษาเท่าที่ควร

ดังนั้น อาจกล่าวได้ว่าข้อจำกัดเรื่องยาคือกับดักใหญ่ที่ทำให้ระบบการรักษาและบำบัดผู้ติดสุราก้าวหน้าเชื่องช้า มูลนิธิเพื่อการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) จึงร่วมมือกับคณะผู้วิจัยของ นพ.สุจิระ ปรีชาวิทย์ จากโรงพยาบาลจิตเวชสระแก้วราชนครินทร์ ทำ “การทบทวนวรรณกรรมเรื่องยาสำหรับดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุราในประเทศไทย” เพื่อมองหาความเป็นไปได้ใหม่ๆ ในการนำตัวยาที่องค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกาให้การรับรองมาใช้ในระบบสาธารณสุขของไทย

และนี่คือความคืบหน้าเรื่องยาที่ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า เก็บจากงานประชุมเสวนาการพัฒนาข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการใช้ยาในการบำบัดรักษาผู้ติดสุรา เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ มาฝากคุณ

ติดสุรา = ปัญหาใหญ่ของไทยและโลก

นพ.สุจิระ ปรีชาวิทย์เริ่มต้นด้วยการฉายภาพสถานการณ์ปัญหาการดื่มสุราด้วยข้อมูลขององค์การอนามัยโลก (WHO) ที่ระบุว่าปัจจุบัน ตัวเลขผู้มีปัญหาการดื่มสุราพุ่งสูงถึง 75 ล้านคนทั่วโลก ความชุกพบได้ร้อยละ 20-36 ในระบบสาธารณสุขระดับปฐมภูมิ โดยพฤติกรรมการดื่มสุรามีแนวโน้มพบในกลุ่มเด็กและเยาวชนมากขึ้นเรื่อยๆ จากการศึกษาของต่างประเทศ เด็กบางกลุ่มเริ่มมีปัญหาการดื่มสุราตั้งแต่อายุ 14 ปีด้วยซ้ำ

ที่น่าเป็นห่วงคือผู้มีปัญหาการดื่มเหล่านี้ ส่วนใหญ่ยังไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

“งานวิจัยชิ้นหนึ่งในอเมริกาบอกว่า ผู้มีปัญหาการดื่มสุราเพียง 1 ใน 6 เท่านั้นที่ได้รับการประเมิน คัดกรองเข้าสู่กระบวนการรักษา หรือได้รับคำแนะนำจากบุคลากรด้านสุขภาพ ส่วนในประเทศไทย จำนวนผู้เข้าถึงการรักษาเต็มรูปแบบยังไม่มีรายงานแน่ชัด” นพ.สุจิระกล่าว

เมื่อไม่ได้รับการรักษาบำบัด ผลกระทบที่ตามมาจากการดื่มสุราจึงยิ่งทวีความรุนแรง แน่นอนว่าประการแรกย่อมเป็นปัญหาสุขภาพของผู้ดื่ม สุราทำให้เสี่ยงต่อการเกิดโรคเกี่ยวกับทางเดินอาหาร โรคตับ โรคมะเร็ง เช่น มะเร็งช่องปาก มะเร็งหลอดอาหาร มะเร็งกระเพาะ มะเร็งตับ และมะเร็งเต้านม

นอกจากนี้ แอลกอฮอล์ยังมีผลต่อการเกิดอาการสมองเสื่อม โดยพบว่าการดื่มแอลกอฮอล์มากกว่า 36 กรัมต่อวันทำให้การทำงานของสมองเสื่อมถอยลง (cognitive decline) เมื่อเทียบกับคนดื่มในระดับที่ต่ำกว่า

“ต่อมาเป็นผลกระทบของแอลกอฮอล์ต่อสังคม โดยเฉพาะปัญหาสำคัญที่เกี่ยวข้องคือ ปัญหาการใช้ความรุนแรง มีการศึกษากับกลุ่มนักเรียนนักศึกษาในต่างประเทศ พบว่า  นักเรียนที่มีการใช้แอลกอฮอล์ จะมีแนวโน้มก่อความรุนแรงเพิ่มขึ้นมากกว่ากลุ่มไม่ดื่ม

“ปัญหาด้านอุบัติเหตุ ก็มีงานศึกษาของหลายประเทศ ไม่ว่าจะเป็นอเมริกาหรือเม็กซิโก ต่างพบว่าแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของการเกิดอุบัติเหตุที่รุนแรง (Severe Injury) แทบทั้งสิ้น” นพ.สุจิระชี้แจง และเสริมว่าการดื่มสุรายังมีส่วนเกี่ยวข้องกับปัญหาอื่นๆ อย่างการก่ออาชญากรรม ปัญหาครอบครัว ปัญหาด้านการศึกษา รวมไปถึงปัญหาเศรษฐกิจ ไม่มากก็น้อย

ยิ่งไปกว่านั้น สิ่งที่น่าเป็นห่วง คือมีรายงานว่าการดื่มสุราส่งผลให้ระดับความพิการ (Disability) และการเสียชีวิตจากสาเหตุอื่นๆ ซึ่งมีความเกี่ยวข้องหรือได้รับอิทธิพลจากแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้นจากปกติถึง 13 เปอร์เซ็นต์

“ตัวอย่างเช่น การฆ่าตัวตาย เราพบว่าแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยเสี่ยงและแรงกระตุ้นที่สำคัญ จริงอยู่ว่าปัจจัยเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายมีหลายด้าน อาจเป็นเพราะป่วยเป็นโรคจิตเวช แต่ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่ฆ่าตัวตายได้สำเร็จ มักเป็นผู้ป่วยที่มีการใช้แอลกอฮอล์ร่วมด้วย” นพ.สุจิระอธิบาย

ทั้งนี้ จากการสำรวจทางระบาดวิทยาในปี 2557 พบว่า ความผิดปกติด้านพฤติกรรมการดื่มสุรา ทำให้สูญเสียปีสุขภาวะ หรือจำนวนปีที่เสียไปเพราะประชากรในประเทศสุขภาพไม่แข็งแรง พิการ และเสียชีวิตก่อนวัยอันควร มากถึง 434,428 ปี คิดเป็นอันดับ 1 หรือร้อยละ 42.6 ของกลุ่มโรคจิตเวชทั้งหมด รวมถึงเทียบเป็นร้อยละ 2.89 ของภาวะโรคทั้งหมดในไทย

“จะเห็นได้ว่า ปัญหาแอลกอฮอล์เป็นปัญหาเร่งด่วนสำหรับระบบสาธารณสุขทั้งในระดับประเทศและทั่วโลก ดังนั้น กระทรวงสาธารณสุข กรมสุขภาพจิตและหน่วยงานอื่นๆ จึงพยายามหาแนวทางช่วยเหลือผู้ป่วย  โดยเริ่มมีการใช้แบบประเมินคัดกรองผู้ป่วยที่มีปัญหาการดื่มสุราในระดับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล หรือสถานีอนามัย ไปจนถึงการส่งต่อผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงเพื่อรักษา”

และก้าวต่อไปของการพัฒนา คือการหาตัวยาใหม่ๆ เข้ามาช่วยบำบัดรักษาให้มีประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น

ทำความรู้จักยาใหม่ เลือกที่ใช่สำหรับชีวิต

“เดิมเป้าหมายสูงสุดของการรักษาผู้มีปัญหาการดื่ม คือทำให้เข้าสู่ภาวะหยุดดื่มสุรา (abstinent) จนกระทั่งปี 2006 มีงานศึกษาที่เรียกว่า COMBINE Study ในประเทศอเมริกาเกิดขึ้น เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแนวคิดการรักษา จากที่มีเป้าหมายเป็นภาวะหยุดดื่มโดยสิ้นเชิง ก็เพิ่มเป้าหมายด้านการลดปริมาณการดื่ม หรือเปลี่ยนพฤติกรรมดื่มหนัก (Heavy Drinking) อีกเรื่องหนึ่ง ไม่ได้จำกัดว่าการรักษาที่สำเร็จคือการทำให้เลิกสุราได้เสมอไป” นพ.สุจิระเล่าที่มาที่ไปของแนวคิดการบำบัดผู้ติดสุราในปัจจุบัน

เมื่อเป้าหมายเปลี่ยน การใช้ตัวยาเองก็ต้องเปลี่ยน และดูเหมือนว่าประเทศไทยที่มีเพียงยา Disulfiram รักษาผู้ติดสุราจะไม่ตอบโจทย์การรักษาแนวคิดใหม่ เพราะยาชนิดนี้ หากรับประทานร่วมกับแอลกอฮอล์จะเกิดผลข้างเคียง เช่น หน้าแดง ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน ทำให้ผู้เข้ารับการรักษาจำเป็นต้องหยุดดื่มเท่านั้นหากต้องการใช้ยาช่วย ขณะเดียวกัน ผู้ที่มีเป้าหมายลดปริมาณการดื่มจะไม่สามารถใช้ยา Disulfiram ในการบำบัดได้เลย

ดังนั้น ถ้ามียาชนิดอื่นให้ผู้มีปัญหาการดื่มได้เลือกใช้ตามไลฟ์สไตล์และเป้าหมายของตน ย่อมทำให้การบำบัดมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ซึ่งนพ.สุจิระกล่าวว่า องค์การอาหารและยาในสหรัฐอเมริกาได้รับรองยาที่ใช้รักษาผู้ติดสุราไว้อีก 3 ชนิดนอกจาก Disulfiram ได้แก่ ยา Naltrexone แบบรับประทานและฉีดเข้ากล้ามเนื้อ และยา Acamposate ทั้งยังมียาบางตัว เช่น Topiramate Gabapentin Balcofen และ Ondansetron ที่มีงานวิจัยรองรับว่าปลอดภัยและใช้รักษาได้มีประสิทธิภาพดี

หากเรานำยาทุกชนิดมาวิเคราะห์ข้อดี-ข้อเสีย และหลักฐานงานวิจัยที่รองรับจะได้ผลดังนี้

Naltrexone

+ สามารถใช้กับผู้ป่วยที่ยังดื่มสุราอยู่ได้อย่างปลอดภัย

+ สามารถใช้ลดพฤติกรรมดื่มหนัก (Heavy drinking) ได้

+ ใช้ง่าย รับประทานวันละ 1 เม็ด หรือฉีดแค่เดือนละ 1 ครั้ง

– ไม่ควรใช้กับผู้ป่วยที่มีอาการไวรัสตับอักเสบเฉียบพลัน(acute hepatitis) หรือ ตับวาย (hepatic failure)

Acamposate

+ สามารถใช้กับผู้ป่วยที่มีปัญหาโรคตับได้

+ สามารถใช้ร่วมกับยารักษาอาการจิตเวชต่างๆ ได้

+ มีการศึกษากับกลุ่มคนเอเชียในปี 2018 ระบุว่าคนที่ได้รับยามีแนวโน้มเลิกดื่มกว่าคนที่ไม่ได้รับยาอย่างมีนัยสำคัญ

– ข้อจำกัดคือผู้ป่วยต้องเลิกดื่มก่อนจึงรับยาได้

– รับประทานบ่อยวันละ 3 เวลา ครั้งละ 2 เม็ด

– ยานี้ถูกขับออกโดยไต จึงต้องตรวจดูภาวะค่าไตของผู้รับด้วย

Disulfiram

+ เป็นที่รู้จักแพร่หลายในไทย ใช้มานาน

– ข้อจำกัดคือผู้ป่วยต้องเลิกดื่มก่อนจึงรับประทานยาได้อย่างปลอดภัย หากยังดื่มสุราอยู่ ไม่แนะนำให้ใช้ทุกกรณี

– มีความเสี่ยงต่อการเกิดอาการตับวาย (hepatic failure) ของผู้ป่วยบางกลุ่ม

Topiramate

+ เป็นยาที่ค่อนข้างคุ้นเคยกันดีในวงการแพทย์จิตเวช

+ มีผลรบกวนประสิทธิภาพยาจิตเวชชนิดอื่นค่อนข้างน้อย ทำให้ใช้ร่วมกับผู้ป่วยที่มีอาการทางจิตเวชได้

– ยานี้ถูกขับออกโดยไต จึงต้องตรวจดูภาวะค่าไตของผู้รับด้วย

– อาจมีผลข้างเคียงเรื่องการทำงานของระบบประสาท (Cognitive Dysfuction) อาจมีอาการมึนงง เฉื่อยชา (psychomotor slowing) ตั้งสมาธิยาก

– ลดความอยากอาหารของผู้รับประทานยา ซึ่งอาจเป็นได้ทั้งข้อดีและข้อเสีย

Gabapentin

+ ไม่ใช้ตับในกระบวนการเมตาบอลิซึม ทำให้ผู้ป่วยที่เป็นโรคตับสามารถรับประทานได้

– แพทย์ต้องปรับปริมาณ (dose) ให้ผู้ป่วยแต่ละคนอย่างเหมาะสม

– อาจมีผลข้างเคียงเรื่องกดการหายใจ เมื่อใช้ร่วมกับยากลุ่มอื่น โดยเฉพาะกลุ่ม benzodiazepine

Ondansetron

+ ใช้ได้ดี มีประสิทธิภาพกับกลุ่มผู้ติดสุราขั้นต้น (early-onset AUD)

– ไม่ปลอดภัยกับผู้ป่วยโรคตับ และผู้ใช้ยาจิตเวชบางประเภท

– อาจมีผลข้างเคียงทำให้เกิด Serotonin Syndrome ได้

Balcofen

+ รู้จักกันทั่วไปในชื่อยาคลายกล้ามเนื้อ

+ ใช้กับผู้ป่วยโรคตับได้โดยไม่ต้องปรับปริมาณยา (dose)

– อาจกระตุ้นอาการโรคจิตเวช (Psychiatric disease) บางประเภท

Valproic

+ ใช้กับผู้ป่วย Bipolar ที่มีปัญหาการดื่มได้มีประสิทธิภาพดี แต่ยังไม่สามารถบอกได้แน่ชัดว่าช่วยลดการดื่มสุราหรือช่วยรักษาอาการ Bipolar เพราะงานวิจัยระบุเพียงผู้ป่วยประเภทนี้ได้รับยาแล้วดื่มน้อยลง

– ควรระวังการใช้ยากับผู้ป่วยโรคตับและผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องการแข็งตัวของเลือด

โมเดลการรักษาจากอเมริกามาสู่ไทย

นพ.สุจิระ ปรีชาวิทย์ สรุปโมเดลการรักษาซึ่งอ้างอิงจากองค์กร American Psychological Association หรือ APA ว่าควรปฏิบัติตามแบบแผนดังต่อไปนี้

#1 เมื่อผู้มีปัญหาการดื่มสุรามาที่สถานพยาบาล ต้องได้รับการประเมินว่ามีความเสี่ยงต่ออาการขาดสุราหรือไม่ หากมี ควรรักษาหรือหาวิธีป้องกันอาการขาดสุราก่อน เพื่อลดอันตรายรุนแรงที่อาจเกิดตามมา

#2 คัดแยกออกเป็นกลุ่มผู้ดื่มระดับ mild และ moderate ไปจนถึง severe

ต้องมีการประเมินคัดแยกโดยแพทย์เพื่อเลือกการรักษาอย่างเหมาะสม

การรักษากลุ่มผู้ดื่มระดับ mild

สำหรับกลุ่ม mild แนะนำให้รักษาโดยใช้จิตสังคมบำบัดเพียงอย่างเดียว ไม่จำเป็นต้องให้ยา หากผู้ป่วยสามารถลดการดื่มลงได้ ก็รักษาด้วยวิธีเดิมต่อเนื่อง 12 เดือน แต่ถ้าผู้ป่วยกลับไปดื่ม ให้ปรับโปรแกรมจิตสังคมบำบัดแบบเข้มข้นขึ้น

การรักษากลุ่มผู้ดื่มระดับ moderate ไปจนถึง severe

จากงานวิจัย COMBINE Study ในประเทศอเมริกา แสดงให้เห็นว่าผลลัพธ์ของการรักษาโดยใช้ยาเพียงอย่างเดียว การรักษาโดยใช้จิตสังคมบำบัดเพียงอย่างเดียว หรือใช้ยาร่วมกับจิตสังคมบำบัด ล้วนได้ประสิทธิภาพที่ใกล้เคียงกัน ดังนั้น ผู้ป่วยสามารถเลือกการรักษาที่เหมาะสมและสะดวกต่อตนเองได้

ทั้งนี้ บุคลากรการแพทย์ส่วนใหญ่แนะนำว่า หากทดลองใช้ยารักษาเพียงอย่างเดียวไม่ได้ผล การเพิ่มจิตสังคมบำบัดควบคู่ด้วยจะเห็นผลมากขึ้น

ในแง่ของการใช้ยา APA แนะนำว่ายาขนานแรกที่ควรเลือกใช้รักษาผู้ติดสุรา คือ Naltrexone หรือAcamposate โดยควรรับประทานต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือนถึง 1 ปี เพื่อลดโอกาสการกลับไปดื่มซ้ำ

กรณีที่ไม่ตอบสนองต่อยาขนานแรกภายใน 3-4 เดือน แพทย์สามารถพิจารณาให้

-รักษาด้วยจิตสังคมบำบัดแบบเข้มข้นเพิ่มเติม

-ปรับปริมาณยาเพิ่มขึ้น

หรือ –เปลี่ยนตัวยา ซึ่งเบื้องต้น ให้ทดลองเปลี่ยนการรับประทานยา Naltrexone เป็น Acamposate หรือถ้าเริ่มต้นจากการรับประทาน Acamposate ให้เปลี่ยนเป็น Naltrexone

อย่างไรก็ตาม หากผู้ป่วยไม่ตอบสนองต่อยาทั้งคู่ ค่อยหันมาใช้ยาขนานที่สอง คือ Disulfiram และ Topiramate โดยประเมินว่าผู้ป่วยมีแรงจูงใจในการหยุดดื่มหรือไม่ ถ้าสามารถหยุดดื่มได้อย่างเด็ดขาด ให้รับประทาน Disulfiram แต่ถ้าไม่มีแรงจูงใจหยุดดื่ม ให้เลือกใช้ยา Topiramate จะปลอดภัยยิ่งกว่า

ความเป็นไปได้ของไทย

เมื่อกลับมามองความเป็นไปได้ในการพัฒนาระบบบำบัดรักษาของไทย  เสียงสะท้อนส่วนหนึ่งจากแวดวงคนทำงานได้ฉายภาพปัญหาของการให้บริการขณะนี้ว่า มีปัญหาทั้งฝั่งผู้ให้การรักษาและผู้เข้ารับการรักษา กล่าวคือ ผู้ให้การรักษายังมีปัญหาด้านองค์ความรู้ในการบริการไม่มากพอ บุคลากรและงบประมาณไม่เพียงพอ ส่วนผู้เข้ารับการรักษาเองก็ไม่เข้ารับบริการอย่างต่อเนื่อง ทำให้การรักษาไม่ประสบผลสำเร็จเท่าที่ควร

นอกจากนี้ เรื่องการรับรองหรือขึ้นทะเบียนยาสำหรับการรักษาผู้ติดสุราก็สำคัญ เพราะจากการสอบถามบุคลากรจากสถานพยาบาลหลายแห่ง พบว่า หลายโรงพยาบาลมียาที่สามารถใช้รักษาผู้ติดสุราอย่าง Topiramate แต่ไม่สามารถขอเบิกเพื่อรักษากลุ่มผู้ติดสุราได้ เพราะ Indication หรือแนวทางการใช้ยาที่กำหนดไว้ไม่ได้ระบุกลุ่มผู้ป่วยเหล่านี้

อย่างไรก็ตาม หากในอนาคตมีการปรับเปลี่ยนแนวทางการใช้ยาให้ครอบคลุม หรือสามารถผลักดันยา Naltrexone และ Accamposate เข้ามาใช้รักษาได้อย่างถูกต้อง ทำการศึกษาผลดีผลเสียของการนำยาเข้ามาใช้ในไทยเพื่อยืนยันความคุ้มค่า พัฒนา Guideline ในการใช้ยารูปแบบใหม่ๆ แน่นอนว่าคงทำให้ระบบการรักษามีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น โดยการผลักดันนี้ต้องเกิดจากความร่วมมือกันของหลายฝ่าย ทั้งองค์การเภสัชกรรม (GPO) ที่คอยดูแลเรื่องการผลิตและขึ้นทะเบียนบริษัทนำเข้า คณะอนุกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ราชวิทยาลัยที่ศึกษา ทำการรับรองตัวยา ไปจนถึงภาคประชาสังคมช่วยกันขับเคลื่อนให้เกิดกระแสในหมู่ประชาชน

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm และ HITAP

The post เปิดตำรายาใหม่ ความหวังในการรักษาผู้ติดสุรา appeared first on Alcohol Rhythm.

อย่างไรก็ตาม ผู้ติดสุราที่เข้ารับบริการบำบัดกลับมีจำนวนน้อยมาก โดยนับเฉพาะที่ผ่านการคัดกรองโรคก็มีจำนวนแค่ประมาณ 200,000 คน จากผู้ดื่มสุราทั้งหมด 2.7 ล้านคน โจทย์ที่เหมือนจะง่าย แต่ตอบยากคือ ‘ทำไมพวกเขาจึงไม่ยอมเข้ารับการบำบัด’

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวนสนทนากับ ดนัย ชินคำ นักวิจัย โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) ผู้มีประสบการณ์ในการวิจัยด้านสุขภาพและการแพทย์ และหนึ่งในทีมงานที่ทำโครงการวิจัยเรื่อง ‘การประเมินปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงบริการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา’ เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงของการเข้าไม่ถึงบริการ และปัญหาของผู้ที่ต้องการบำบัดรักษาอาการติดสุรา

ที่มาที่ไปของงานวิจัย ‘การประเมินปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงบริการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา’ คืออะไร

จุดเริ่มต้นคือ เราทราบว่าตอนนี้มีคนดื่มสุราเยอะ และมีผู้ที่มีปัญหาติดสุราค่อนข้างมาก ถ้าดูจากข้อมูลทางสถิติต่าง ๆ แล้วจะพบว่า มีผู้ประสบปัญหาดังกล่าวอยู่ที่ประมาณร้อยละ 5 ขณะที่ทางกรมสุขภาพจิตได้สำรวจ พบว่าในปี 2556 มีตัวเลขอยู่ที่ประมาณ 2.7 ล้านคน ซึ่งบุคคลเหล่านี้มีพฤติกรรมในการดื่มถี่ และมีภาวะติดสุรา (alcohol addict) อยู่ที่ประมาณ 3.5 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งพอเราทราบจำนวนผู้ป่วย เราก็ไปดูอีกทีว่า คนที่มีปัญหาได้รับการเข้าถึงบริการรักษาป้องกันและฟื้นฟูในเรื่องการดื่มสุราหรือเปล่า เราจึงทราบข้อมูลว่า สถิติในการเข้าถึงบริการของผู้ป่วยมีค่อนข้างน้อย ดังนั้น เราจึงอยากทราบว่าอะไรเป็นปัจจัยปัญหาและอุปสรรคในการเข้าถึงการบริการนี้

ที่บอกว่าคนที่เข้าถึงบริการมีน้อย ในผลสำรวจนี้มีบอกไหมว่าคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์

ในผลสำรวจนี้ไม่ได้บอก แต่ว่าทางทีมวิจัยได้มีการวิเคราะห์จากฐานข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุข ที่เรียกว่า “ฐานข้อมูล 43 แฟ้ม”ในนั้นจะมีแฟ้มสำหรับคัดกรอง ซึ่งมีข้อมูลว่าคัดกรองไปแล้วกี่คน อีกแฟ้มหนึ่งจะเป็นแฟ้มของการรักษา ซึ่งจะมีบอกว่าบำบัดไปแล้วกี่คน  หากดูเป็นตัวเลขจะพบว่า ตัวเลขของคนที่ได้รับการคัดกรองจะอยู่ที่ประมาณ  2  ล้านคน แล้วคนที่เข้ารับการบำบัดจริง ๆ จะอยู่ที่ประมาณ  2 แสนกว่าคน ซึ่งก็ประมาณ 10 เท่าที่มีปัญหา แต่ว่าแนวโน้มของคนที่ได้รับการบำบัดรักษาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จากปี 2556 ถึงปัจจุบันนี้ มีคนที่ได้รับการรักษาเพิ่มขึ้นอยู่ แต่ยังไม่ได้ครอบคลุมถึง 100 เปอร์เซ็นต์ จึงเป็นที่มาว่าอะไรเป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลเหล่านี้ไม่เข้ารับการรักษา

อะไรเป็นตัวกระตุ้นให้ตัวเลขของผู้รับบริการมีจำนวนเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

ตอนนี้ทางทีมยังไม่ได้วิเคราะห์ถึงปัจจัยที่ว่า แต่นี่ก็เป็นโจทย์วิจัยของเราเหมือนกันว่า ทำไมตัวเลขถึงเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจจะต้องมีการเก็บข้อมูลและไปสัมภาษณ์เชิงลึก หรือไปศึกษาระบบจริงๆ ว่าในระบบการรักษาหรือการเข้าถึงบริการ มีหน่วยบริการเพิ่มขึ้น หรือมีเจ้าหน้าที่ให้บริการเพิ่มขึ้นหรือเปล่า หรือว่าผู้ป่วยมีการรับรู้ว่าโรงพยาบาลนี้สามารถไปรับการรักษาได้ไหม การรักษาเป็นอย่างไรบ้าง เราจะต้องไปดู แต่เรายังฟันธงให้ไม่ได้ว่าเพราะอะไร

กรอบของงานวิจัยนี้ครอบคลุมถึงหน่วยบริการด้วยหรือเปล่า

โครงการเราไม่ได้ครอบคลุมถึงขนาดนั้น แต่โครงการของ พ.ญ.พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์ ผู้จัดการแผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.) ได้ทำเรื่องนี้ด้วย โดยมีการไปทำสัมภาษณ์เชิงลึก ว่ามีการให้บริการอย่างไร มีแพทย์ พยาบาลกี่คน มีระบบการส่งต่ออย่างไร และยังไปศึกษาเครือข่ายการให้บริการในแต่ละจังหวัด ทั้งในระบบที่อยู่ตามโรงพยาบาล และนอกระบบที่เป็นหน่วยงานเอกชน ภาคชุมชน หรือวัด

ตอนนี้งานวิจัยอยู่ในขั้นตอนการพัฒนาโครงร่างการวิจัย ซึ่งเราได้ศึกษาและทบทวนวรรณกรรมจากงานวิจัยที่มีลักษณะที่คล้ายกัน โดยดูว่างานวิจัยที่เกี่ยวกับเรื่องแอลกอฮอล์มีรูปแบบในการทำวิจัยอย่างไร ซึ่งทีมวิจัยได้ขอคำปรึกษาจากนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญว่า ถ้าเราจะศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าถึงการให้บริการ เราควรจะกำหนดกรอบหรือวิธีการวิจัยอย่างไรบ้าง ขั้นตอนต่อไปเราจะมีการจัดประชุมกับผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อพิจารณาโครงร่างการวิจัยร่วมกันอีกครั้งหนึ่ง

กรอบแนวคิดให้แนวทางในการศึกษาตัวแปรอย่างไรที่เราสนใจ

ถ้ายกตัวอย่างกรอบที่เรายึดมาเลย เขาจะแบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย ก็คือ ฝ่ายผู้ให้บริการ กับฝ่ายผู้รับบริการ โดยดูว่าในส่วนผู้ให้บริการมีปัจจัยอะไรที่น่าจะมีผลต่อการให้บริการ หรือส่งเสริมให้เกิดการเข้าถึงบริการได้มากขึ้น เช่น มีการยอมรับหรือเปล่า หรือมีกำลังคนและทรัพยากรที่เพียงพอไหมในการให้บริการ และยังมีเรื่องสถานที่ตั้งของหน่วยงาน โดยดูว่าหน่วยงานนั้นกระจายอยู่ในทุกพื้นหรือไม่

สำหรับฝั่งผู้รับบริการ เราดูเรื่องการเข้าถึงและความสามารถที่จะเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลหรือว่าสถานพยาบาล และยังดูเรื่องการรับรู้ของผู้รับบริการว่า พวกเขารับรู้หรือคิดว่าตนเองมีปัญหาไหม และรู้สถานที่ที่ให้การบำบัดรักษาหรือไม่

จากงานวิจัยที่ผ่านมาทั้งในและต่างประเทศ พบอุปสรรคอะไรบ้างที่ทำให้คนไม่สามารถเข้าถึงบริการได้

จริงๆ ก่อนหน้านี้จะมีการศึกษาที่คล้ายกันของอาจารย์กุลนรี เรื่อง ‘Barriers to successful treatment of alcohol addiction as perceived by healthcare professionals in Thailand – a Delphi study about obstacles and improvement suggestions’ เกี่ยวกับปัจจัยที่ทำให้คนเข้าถึงบริการ หลักๆ พบว่าอุปสรรคที่สำคัญคือ เรื่องของการขาดความร่วมมือในการสนับสนุนให้เข้าถึง ไม่ว่าจะเป็นโรงพยาบาลเอง ที่บางที่ไม่มีกำลังพอจะพาผู้ป่วยมาบำบัด ในส่วนของตัวผู้ป่วยเอง บางคนไม่ได้อยากเข้ามารับการรักษาบำบัด จึงเห็นได้ว่ามันมีปัญหาและอุปสรรคกันทั้งฝั่งผู้ให้บริการและผู้รับบริการ และในอนาคต เราจะทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับรูปแบบการให้บริการในต่างประเทศต่อไป

ในประเทศไทยก็มีงานศึกษาของอาจารย์กุลนรี ซึ่งตีกรอบปัจจัยเรื่องฝั่งผู้ให้บริการและผู้รับบริการคล้ายกัน แล้วงานวิจัยหรือคำตอบที่เราคาดหวังจากงานวิจัยนี้ จะมาเติมเต็มหรือจะแตกต่างจากงานของอาจารย์กุลนรี

งานของเราจะเน้นเรื่องการประเมินการเข้าถึงของคนที่อยู่ในระบบสุขภาพ คือการเข้าถึงการบำบัดรักษาในหน่วยงานที่อยู่ในระบบสุขภาพ ซึ่งเรามองว่า จะเป็นประโยชน์ในการพัฒนา เช่น ถ้าสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ให้งบเข้ามาที่ระบบสุขภาพ เราก็จะพยายามจะปรับปรุงตรงนั้นให้คนเข้าถึงได้มากขึ้น และนอกจากเรื่องอุปสรรคในการเข้าถึงแล้ว เรายังศึกษาเรื่องต้นทุนต่อหน่วยในการให้บริการด้วย โดยดูว่า การให้บริการบำบัดฟื้นฟูตามแผนงานจะมีค่าใช้จ่ายเท่าไหร่ เพื่อใช้ประกอบเรื่องภาระงบประมาณของสปสช. หรือทางกระทรวงด้วย

เป็นไปได้ไหมว่า ปัจจัยที่ผลักให้คนเข้ารับบริการ และปัจจัยที่เป็นอุปสรรคทำให้คนไม่เข้ารับบริการเป็นคนละปัจจัยกัน

เป็นไปได้ เพราะถ้าดูคนที่เลือกจะเข้ารับบริการ ก็อาจจะมาจากปัจจัยส่วนตัวค่อนข้างสูง เช่น อยากเลิกเพราะปัญหาสุขภาพ มีคนมาให้กำลังใจ แต่ปัจจัยภายนอกที่ไม่สามารถควบคุมได้ก็มี เช่น บ้านอยู่ไกลสถานพยาบาล การเข้าถึงและการเดินทางค่อนข้างลำบาก รวมถึงเรื่องความรู้ที่ได้รับอาจไม่มากพอที่จะทราบว่า การดื่มเหล้าส่งผลต่อสุขภาพ บางคนยังคิดว่าการดื่มเหล้านิดเดียวเป็นการกระตุ้นให้เลือดลมเดินดี แต่จริงๆ อย่างที่เราทราบว่า จะดื่มนิดเดียวหรือดื่มหนักล้วนมีผลกระทบต่อสุขภาพในด้านลบ

ถ้าผู้ป่วยเข้าถึงบริการมากขึ้น หน่วยงานที่ดูแลจะสามารถรองรับและบำบัดได้อย่างครอบคลุมและทั่วถึงหรือเปล่า

ในตอนนี้ ทุกโรงพยาบาลที่มีคลินิกสุรายาเสพติดสามารถให้การบำบัดรักษาได้ หรือโรงพยาบาลอำเภอก็สามารถให้บริการได้ แต่อย่างที่บอกว่า การเข้ารับบริการหรือว่าจำนวนเจ้าหน้าที่อาจจะไม่เพียงพอ หรือว่าบ้านอยู่ไกลมาไม่ได้ เพราะการรักษาสุราไม่ใช่การรักษาครั้งเดียว แต่ต้องมีการติดตามฟื้นฟูด้วย เพราะมีโอกาสที่จะรักษาแล้วกลับไปติดใหม่ หรือกลับไปดื่มใหม่อีกรอบหนึ่ง กรณีแบบนี้ก็มีค่อนข้างเยอะเหมือนกัน

เท่าที่ทำการสำรวจมา คิดว่าวิธีไหนที่จะทำให้ระบบมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ทั้งกับตัวผู้ให้บริการและผู้รับบริการ

หลายหน่วยงานพยายามรณรงค์ให้ลดการดื่มสุราในที่ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเทศกาลหรือว่างานสำคัญ ซึ่งผมคิดว่าเป็นสิ่งที่ดี อีกอย่างหนึ่งคือ จะทำอย่างไรให้เขาเห็นว่า การดื่มสุราไม่ได้มีผลกระทบแค่ตัวผู้ดื่ม แต่ยังมีผลกระทบต่อคนรอบข้าง ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุ หรือดื่มแล้วมีปากเสียงกับคนในครอบครัว ซึ่งจะส่งผลกระทบทางด้านจิตใจด้วย เพราะฉะนั้น สิ่งสำคัญที่ทำให้คนอยากเข้ารับการบริการจะขึ้นอยู่กับหลายๆอย่าง ปัจเจกบุคคลก็เป็นส่วนหนึ่ง รวมถึงสังคมด้วย

คนดื่มไม่คิดว่าการดื่มทำให้เจ็บป่วยแต่อย่างใด แล้วฝั่งเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการมีความเข้าใจเรื่องนี้มากน้อยแค่ไหน

ในมุมมองของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ทุกคนจะคิดเหมือนกันว่า เหล้ามีผลกระทบต่อสุขภาพ ไม่ว่าจะดื่มมากหรือดื่มน้อย เพราะฉะนั้น ทุกคนจะคิดว่าจะต้องหาทางช่วยกันแก้ไขปัญหา แต่ไม่ใช่ว่าจะโทษแต่ฝั่งผู้รับการบริการอย่างเดียว แต่อย่างที่บอกว่าอาจจะมีปัจจัยมากกว่านี้ที่ทำให้คนเข้าถึงและเข้าไม่ถึงการบริการ ซึ่งตรงนี้อาจจะต้องอาศัยการศึกษาต่อไป

ในส่วนของการจัดบริการภาคชุมชน เช่น ผู้นำหมู่บ้าน หรือผู้นำทางศาสนา เข้ามามีบทบาทกับการจัดบริการในระบบอย่างไรบ้าง

ถ้ายกตัวอย่างในชุมชน จะมีกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) หรือไม่ก็เป็นผู้นำในหมู่บ้านที่คอยสอดส่องดูแลคนในความรับผิดชอบ  เช่น การดื่มเหล้า หากมีงานบุญ เขาก็พยายามที่จะให้ปลอดเหล้ามากที่สุด ใครที่มีปัญหาดื่มหนักก็จะมีการตักเตือนกัน ขณะที่วัดในบางพื้นที่อาจจะเข้าไปช่วยบำบัดด้วย เป็นการใช้ศาสนาในการบำบัด ซึ่งนี่ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยเหลือกันภายในชุมชน

เข้าใจว่างานวิจัยนี้มีการลงพื้นที่ค่อนข้างมาก ตั้งแต่เริ่มทำโครงการมา ได้ไปลงพื้นที่ที่จังหวัดใดบ้าง และมีเรื่องอะไรที่ทำให้เราในฐานะนักวิจัยที่นั่งอยู่ในห้องสมุดต้องเซอร์ไพรส์ไหม

เราไปลงพื้นที่ที่จังหวัดหนึ่ง เบื้องต้นพบว่า จังหวัดดังกล่าวมีสถิติการดื่มสุราค่อนข้างเยอะที่สุดในประเทศ ซึ่งการทำการสำรวจดังกล่าวจะทำให้เราได้รูปแบบการทำงานที่มีลักษณะเฉพาะพื้นที่ด้วย

เรื่องที่น่าสนใจคือเรื่องสุรา ที่จริงๆ มีหน่วยงานหลายหน่วยงานเข้ามาเกี่ยวข้อง ส่วนใหญ่ ถ้าเป็นทีมวิจัยเรา เราจะมีความรู้เฉพาะแค่หน่วยงานที่อยู่ภายใต้การดูแลของกระทรวงสาธารณสุข แต่ที่จริงแล้ว งานด้านสุรามีองค์กรท้องถิ่น หรือองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไร (NGO) เข้ามาช่วยด้วย และยังมีหลายๆ หน่วยงาน ทั้งวัดทั้งองค์กรการกุศลเข้าที่เข้ามามีส่วนร่วม การที่เราได้ไปลงพื้นที่จะทำให้เราเห็นความแตกต่างกันในเรื่องของบุคลากร เนื่องจากการลงพื้นที่ก็จะมีหลายคนหลายกลุ่มเข้ามาเกี่ยวข้อง คอยร่วมด้วยช่วยกัน พอเราไปจังหวัดนี้เราก็เป็นแบบหนึ่ง จังหวัดหน้าก็คิดว่าจะไม่เหมือนกัน

ในขณะที่ลงพื้นที่ เราได้มีโอกาสเข้าไปคลุกคลีกับผู้ป่วยบ้างหรือเปล่า

ตัวผมเองไม่ได้คุยกับคนที่ดื่มโดยตรง แต่ได้มีโอกาสสัมภาษณ์เชิงลึกกับญาติของผู้ป่วยอีกทอดนึง ซึ่งภายหลังได้ทราบว่าญาติผู้ป่วยคนดังกล่าวเคยเป็นผู้ที่ติดสุรามาก่อน แต่สามารถเลิกได้ โดยเขาเล่าถึงจุดเปลี่ยนที่สำคัญคือ เรื่องของปัญหาสุขภาพที่ทรุดโทรมลง เขาจึงคิดว่า ถ้าเลิกดื่มได้ก็อาจจะหายจากอาการป่วย และจะมีสิ่งดี ๆ ตามมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องลูกหลานให้ความเคารพมากขึ้น คนในหมู่บ้านเริ่มเข้ามาพูดคุยมากขึ้น ซึ่งแตกต่างจากตอนติดสุราที่ตนเคยมีประสบการณ์ว่า เมื่อดื่มเหล้าก็มีปัญหาทะเลาะกับคนในครอบครัวจนเกิดความรุนแรง ดังนั้น เราจึงพบว่าปัจจัยหลักๆ ของคนที่จะเลิกเหล้าได้ขึ้นอยู่ที่ใจของผู้ดื่ม ไม่ว่าจะมีหมอ มีพยาบาล หรือมีหน่วยงานเข้ามาช่วยแค่ไหน แต่ถ้าตัวผู้ป่วยไม่อยากเลิกก็ไม่สามารถเลิกได้ ดังนั้น กำลังใจของคนในครอบครัวและชุมชนรอบข้างจึงเป็นเรื่องที่สำคัญ

เท่าที่ได้ลงพื้นที่มา เราพอที่จะเจอปัจจัยอะไรที่ทำให้คนดื่มสุรา

จากข้อมูลที่ได้มา ปัจจัยหลักที่ทำให้คนดื่มสุรามีอยู่ 2 ปัจจัย ข้อแรกคือ การดื่มสุรากลายเป็นวัฒนธรรมไปแล้ว ไม่ว่างานบุญหรืองานศพก็จะมีสุราเข้ามาเกี่ยวข้อง บางทีทำงานมาเหนื่อยๆ ก็คิดว่าดื่มเหล้านิดเดียวพอเป็นยาชูกำลัง และอีกปัจจัยคือ สุรากลายเป็นหนึ่งในสินค้าอุตสาหกรรม มีทั้งโรงงานการผลิตและเป็นหนึ่งในสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP)

เวลาลงพื้นที่ มีคำถามวิจัยใหม่ๆ นอกเหนือจากเรื่องที่เรากำลังศึกษาอยู่เกิดขึ้นบ้างหรือเปล่า

อย่างที่บอกว่าโครงการนี้สนใจเรื่องหน่วยบริการที่อยู่ในระบบสุขภาพ เวลาลงพื้นที่เราก็จะเกิดคำถามว่าถ้าเป็นนอกระบบบริการล่ะ ทำไมเขาถึงมาร่วมมือกัน หรือให้ความสนใจในการบำบัดผู้มีปัญหาการติดสุราในชุมชนของเขา ทำไมเขาถึงรวมตัวกัน ใครที่เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในโครงการนี้ หรือว่าเขามองเห็นประโยชน์อะไรเมื่อเขามาทำงาน ณ จุดนี้ ซึ่งคิดว่าตรงนี้ก็ค่อนข้างสำคัญ อย่างเวลาคนมารับบริการที่โรงพยาบาล เมื่อกลับไปที่ชุมชนแล้ว เขาจะต้องมีการรักษาอย่างต่อเนื่อง เพราะฉะนั้น ชุมชนควรมีอะไรที่จะมาช่วยเหลือคนที่อยู่ในจุดนี้บ้าง ถ้าจะทำต่อไป ก็คงจะเป็นเรื่องหน่วยบริการที่อยู่นอกระบบ ดูว่าพวกเขามีการให้บริการอย่างไร รวมถึงดูเรื่องประสิทธิภาพด้วยว่า การบำบัดในระบบหรือนอกระบบที่มีประสิทธิภาพมากกว่ากัน

เมืองกับชนบทเป็นปัจจัยสำคัญหรือไม่ที่จะทำให้คนเข้าหรือไม่เข้าถึงบริการ

หนึ่งปัจจัยที่ค่อนข้างสำคัญคือการกระจายตัวของหน่วยบริการ อย่างในเมือง คนในเมืองสามารถเข้ารับบริการได้ง่ายกว่า เพราะมีทั้งสถานที่และอุปกรณ์อำนวยความสะดวกครบครัน แต่ถ้าเป็นคนที่อยู่ตามชนบทหรืออยู่นอกเขตเมือง การกระจายตัวของที่อยู่อาศัยทำให้การมาโรงพยาบาลของเขาอาจใช้ระยะเวลาที่นานกว่า แล้วนี่ก็จะเป็นส่วนสำคัญ เพราะพวกเขาต้องทำงานด้วย

จะมีการขยายผลการทำวิจัยไปยังจังหวัดอื่นๆ อีกหรือเปล่า

โครงการน่าจะมีการขยายผล เพราะมีการออกเป็นประกาศให้พื้นที่ดำเนินการ เช่น ถ้ามีชุดบริการอยู่ชุดหนึ่ง จะมีการออกประกาศว่า พื้นที่นี้ควรจะมีการดำเนินงานแบบนี้ เป็นไปตามขั้นตอน จากนั้นจึงประกาศออกไปเป็นภาพรวมของประเทศ ทีนี้ เขาอยากจะรู้ว่าสิ่งที่เขาประกาศไป พื้นที่ตรงนั้นทำได้ไหม และมีความพร้อมแค่ไหน จึงเริ่มมีการศึกษาเรื่องศูนย์พื้นที่ศึกษา ซึ่งน่าจะเอามาปรับปรุง ปรับเปลี่ยน และพัฒนาตัวโปรแกรมที่ได้รับการประกาศออกไปให้ดีขึ้น หรือว่าดูว่ามีอะไรที่ต้องเสริม ต้องประกาศเพิ่ม หรือต้องลดอะไรบ้างเพื่อไม่ให้เป็นภาระมาก

ในฐานะนักวิจัย คาดหวังผลลัพธ์อะไรจากงานวิจัยนี้

ผลลัพธ์ที่คาดหวังคือ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ซึ่งเป็นข้อเสนอที่ให้ผู้กำหนดนโยบายใช้ประกอบในการวางแผนการทำงาน และการตัดสินใจในเชิงนโยบาย ซึ่งเราจะต้องหาปัจจัยสำคัญหลักๆ ที่ทำให้คนเข้าถึงการบริการ โดยหน้าที่ของนักวิจัยคือ การสร้างหลักฐานตัวนี้ให้มีคุณภาพ จากนั้นจึงเสนอต่อผู้กำหนดนโยบายเพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ

The post จับเข่าคุยกับนักวิจัย ‘ดนัย ชินคำ’ : ทำไมคนติดเหล้าถึงไม่เข้ารับบริการการบำบัด appeared first on Alcohol Rhythm.

ในประเทศไทย แม้จะมีความพยายามจากหลายภาคส่วนในการรณรงค์ให้ผู้ที่มีอาการติดสุราเข้ารับบริการบำบัดฟื้นฟู แต่งานวิจัยได้ชี้ให้เห็นว่า จำนวนคนที่เข้าถึงการให้บริการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดสุรายังน้อยจนน่าใจหาย อีกทั้งยังมีคนจำนวนมากที่ไม่รู้ว่าตนเองสามารถเข้ารับบริการบำบัดฟื้นฟูได้ หรือไม่รู้ว่าตนควรจะเข้ารับบริการที่ไหน

‘โครงการพัฒนาข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา หรือโครงการ Alcohol Rhythm’จึงเกิดขึ้น โดยความริเริ่มของมูลนิธิเพื่อการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) ร่วมกับทีม 101 ที่จะมาช่วยกันสร้างและสื่อสารความรู้สู่ประชาชนทั่วไปในรูปแบบที่เป็นมิตรและน่าติดตาม ภายใต้การสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

ในโอกาสเริ่มต้นโครงการ เราขอพาคุณไปร่วมสนทนากับ ดร.รุ่งนภา คำผาง หัวหน้าโครงการพัฒนาข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (Alcohol Rhythm) จากมูลนิธิ HITAP เกี่ยวกับสถานการณ์และปัญหาในการเข้าถึงบริการบำบัดฟื้นฟูการติดสุราของไทยในภาพใหญ่ รวมถึงชวนพูดคุยเกี่ยวกับโครงการ Alcohol Rhythm ในประเด็นเรื่องที่มา การดำเนินงาน และทิศทางอนาคต เพื่อจะช่วยให้คุณได้รู้จักโครงการนี้มากขึ้น

มาเริ่มเปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้าไปพร้อมๆ กันได้ ในบทสนทนาต่อไปนี้

มูลนิธิ HITAP มีหน้าที่หลักและความเชี่ยวชาญอย่างไร และอะไรคือตัวจุดประกายที่ทำให้มาทำงานเกี่ยวกับเรื่องแอลกอฮอล์ จนเกิดเป็นโครงการ Alcohol Rhythm 

ปกติทาง HITAP จะทำงานวิจัย และเน้นการนำงานวิจัยไปใช้ในทางนโยบาย เพราะความเชี่ยวชาญของ HITAP คือ การประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขของยาและมาตรการต่างๆ อีกทั้งเรายังมีประสบการณ์ในการช่วยพัฒนาชุดสิทธิประโยชน์ของสิทธิ 30 บาทรักษาทุกโรค พูดง่ายๆ คือ เมื่อมีมาตรการเกี่ยวกับบริการที่รัฐจะเป็นผู้จ่ายเงินเพื่อให้ผู้ใช้บริการได้รับสิทธิฟรี หน้าที่ของเราคือพิจารณาหลักฐานทางวิชาการเกี่ยวกับโครงการนั้นๆ เช่น มาตรการที่ว่าต้องใช้งบประมาณเท่าไหร่ มีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์มากน้อยแค่ไหน เป็นต้น

ส่วนตัวจุดประกายที่ทำให้ได้ทำงานเกี่ยวกับแอลกอฮอล์คือ เราเคยทำการประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของการคัดกรองแอลกอฮอล์ ซึ่งตอนนั้นเราได้รู้จักกับผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานด้านนี้ ทั้งคุณหมอสาวิตรี อัษณางค์กรชัย และคุณหมอพันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์ ซึ่งท่านทั้งสองเป็นผู้ผลักดันเรื่องการคัดกรองการดื่มสุราในบุคคลทั่วไปที่ยังไม่ติดเหล้า เพื่อหาว่าใครมีแนวโน้มที่จะติดเหล้า ถ้ามีแนวโน้มจะติด จะให้การบำบัดแบบย่อ คือการพูดคุยกันให้ผู้ดื่มทราบว่าตนเองมีความเสี่ยงจากการดื่มเหล้าอย่างไรและให้คำแนะนำเกี่ยวกับการลดหรือเลิกดื่มซึ่งเมื่อได้มาทำงานตรงนี้และได้รับรู้เรื่องราวแบบนี้ ทำให้เรารู้ว่าปัญหาเกี่ยวกับแอลกอฮอล์เป็นปัญหาที่สำคัญมาก 

นอกจากนี้ เรายังมีโอกาสได้ร่วมโครงการ Treatment Gap หรือช่องว่างของการรักษาโรคทางจิตเวช และปัญหาแอลกอฮอล์ก็เป็นหนึ่งในนั้น หลายพื้นที่มีคนติดเหล้าและต้องการการบำบัด แต่มีอุปสรรคทั้งทางฝั่งผู้ให้บริการที่ไม่สามารถจัดการบริการได้เพราะเหตุผลด้านความรู้และทักษะ และอุปสรรคทางฝั่งผู้รับบริการที่พวกเขาไม่รู้ว่าอาการติดเหล้าสามารถบำบัดได้ อีกเรื่องคือในสังคมยังมีปัญหาเรื่องการตีตรา มองว่าไม่ต้องสนใจคนติดเหล้าก็ได้ คนติดเหล้าไม่เป็นที่ต้องการของครอบครัวและสังคม นี่จึงเป็นที่มาที่ทาง HITAP สนใจประเด็นเรื่องแอลกอฮอล์ อีกทั้งคุณหมอยศ ตีระวัฒนานนท์ เลขามูลนิธิ HITAP ก็ได้ทำงานร่วมกับทางสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และร่วมกับแพทย์อีกหลายท่าน จึงเกิดเป็นที่มาของโครงการ Alcohol Rhythm นี้

เท่ากับว่านี่คือโจทย์ตั้งต้นของโครงการ Alcohol Rhythm

อันที่จริงแล้ว ผู้ที่จุดประกายโครงการคือคุณหมอพันธุ์นภากับทางสสส. เพราะคุณหมอเคยขอทุนจากสสส.ไปทำงานวิจัยและพัฒนาเครื่องมือและรูปแบบการให้บริการเพื่อบำบัดผู้มีปัญหาติดสุรารวมทั้งจัดทำคู่มือและเครื่องมือเพื่อพัฒนาศักยภาพของผู้ให้บริการที่เกี่ยวข้อง แต่คุณหมอพันธุ์นภาเห็นว่าสิ่งที่ยังขาดอยู่คือ การนำรูปแบบการให้บริการรวมถึงเครื่องมือเหล่านี้ไปผลักดันให้เกิดเป็นนโยบายระดับประเทศ เกิดการให้บริการจริงในระบบสุขภาพ และที่ผ่านมา คุณหมอก็ประสบความสำเร็จในการผลักดันผ่านสำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แต่โครงการนี้จะมาช่วยเน้นในด้านระบบบริการสุขภาพและด้านเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข คือชี้ให้เห็นว่าประเด็นปัญหาเกิดขึ้นเพราะอะไร ระบบสุขภาพมีจุดอ่อนตรงไหน บริการสุขภาพที่พัฒนาขึ้นมีต้นทุน ความคุ้มค่าทางด้านเศรษฐศาสตร์ หรือภาระงบประมาณอย่างไร ซึ่งคุณหมอพันธุ์นภามองว่าจุดแข็งของ HITAP คือการทำงานวิจัยและนำไปใช้ประโยชน์ให้เกิดขึ้นจริง อีกทั้ง HITAP ยังเป็นเหมือนตัวเชื่อมกับหลายๆ หน่วยงาน จึงชวน HITAP มาร่วมงาน และเกิดเป็นโครงการ Alcohol Rhythm 

อีกท่านหนึ่งที่เป็นผู้มอบหมายให้เขียนโครงการนี้คือคุณหมอยศ ซึ่งมองว่าที่ผ่านมาเรามีองค์ความรู้ แต่ไม่ได้ถูกสื่อสารออกไป ผู้ที่ต้องการจะใช้ประโยชน์ก็เข้าไม่ถึงแหล่งความรู้ ส่วนนักวิจัยก็ไม่ได้มีทักษะด้านการจัดการความรู้ คุณหมอยศจึงคิดว่า หากให้ผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสารและจัดการความรู้มาช่วยน่าจะดี เมื่อมีการริเริ่มโครงการขึ้นจริงๆ จึงมีการชวนทีม 101 มาร่วมด้วย เพราะสิ่งที่เราอยากให้เกิดคือ มีทั้งความรู้ และการสื่อสารความรู้ไปยังกลุ่มเป้าหมายที่อยากให้ความรู้ไปถึง

โครงการนี้จึงเกิดจากความร่วมมือกันของหลายฝ่าย?

ใช่ เราอยากให้มีการเข้าถึงบริการคัดกรอง บำบัดดูแลและฟื้นฟูเพิ่มขึ้นผ่านทางการสร้างความรู้ แต่เราไม่อยากสร้างความรู้คนเดียว เพราะถึงแม้ HITAP จะมีความเชี่ยวชาญด้านเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข หรือการวิจัยด้านระบบสาธารณสุข แต่ทางด้านเนื้อหา (Content) เกี่ยวกับสุรา ยังมีผู้เชี่ยวชาญอีกมากมายในไทย ดังนั้น การที่จะทำให้สิ่งนี้ยั่งยืนและอยู่ได้ น่าจะต้องอาศัยความร่วมมือกันของผู้เชี่ยวชาญหลายท่านที่มาทำงานเป็นเครือข่ายกัน 

ดังนั้น นอกจากการสื่อสารความรู้กับประชาชนทั่วไปที่เราจะเปิดเป็นเว็บไซต์ขึ้นมาแล้ว ยังมีงานวิจัยที่ทาง HITAP เป็นผู้ทำ และมีการสร้างเครือข่ายผู้ผลิตหลักฐานทางวิชาการ หรือผู้ทำวิจัยเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการให้มากขึ้น

งานวิจัยที่ถูกรวมในเครือข่ายจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับอะไรบ้าง

งานวิจัยที่ว่าอาจเป็นได้ทั้งในเชิงนโยบาย เช่น มีระบบการให้บริการใดที่ยังไม่ราบรื่น หรือแม้กระทั่งงานวิจัยในเรื่องของการบำบัดทางเลือก ซึ่งงานวิจัยของต่างประเทศพบว่า ผู้ติดเหล้าส่วนใหญ่ไม่ได้อยากไปบำบัดที่สถานให้บริการ แต่อยากจะไปบำบัดแบบทางเลือกแทน ซึ่งการบำบัดทางเลือกก็อาจจะเป็นทางหนึ่งที่มาช่วยเสริมการบำบัดหลักได้

แล้วโจทย์วิจัยของทาง HITAP จะเกี่ยวกับเรื่องอะไรบ้าง

โจทย์วิจัยทั้ง 4 เรื่องของเราตอนนี้เป็นฉบับร่าง ซึ่งสามารถถูกปรับแก้ได้ภายหลัง โดยเรื่องแรก จะเป็นเรื่องการวิเคราะห์ผลเสียในทางเศรษฐศาสตร์ของคนที่ติดเหล้า โดยมุ่งหาว่า หากผู้ที่ติดเหล้าไม่เข้ารับการบำบัด หรือยังคงดื่มเหล้าต่อไปจะเกิดผลเสียอย่างไร ทั้งต่อระบบสุขภาพและระบบใหญ่ทั่วไป เช่น ถ้าเราบอกว่า หากผู้ติดเหล้าไม่มารับการบำบัดจะทำให้เกิดอุบัติเหตุเพิ่มขึ้น การวิจัยนี้จะใช้การสร้างแบบจำลองเพื่อทำนายว่า ถ้าผู้ติดเหล้ามาบำบัด ความสูญเสียจะลดลงเท่าไหร่ โดยเราจะแบ่งออกเป็นสถานการณ์ๆ คือสมมติว่าถ้ามีคนเข้าถึงบริการ 10% สถานการณ์จะเป็นอย่างไร และถ้าเพิ่มเป็น 20% ตัวเลขจะเปลี่ยนไปอย่างไร

เรื่องที่สองเป็นการศึกษาอุปสรรคสำคัญที่ทำให้คนไม่มารับบริการบำบัดฟื้นฟู โดยเราต้องดูทั้งสองฝั่ง คือทั้งฝั่งผู้ให้บริการ และผู้รับบริการ โดยในฝั่งผู้ให้บริการ เราจะดูว่ามีประเด็นอะไรบ้างที่จะเป็นปัญหา อุปสรรค หรือปัจจัยที่ทำให้เขาจัดบริการไม่ได้ รวมถึงเรื่องที่ว่า หากมีการประชาสัมพันธ์การให้บริการ ประชาชนจะรับรู้ไหม ขณะที่ทางฝั่งผู้รับบริการ เราจะศึกษาเรื่องความต้องการว่าพวกเขาอยากบำบัดไหม และถ้าอยาก รู้ไหมว่าตัวเองต้องไปบำบัดที่ไหน

เรื่องที่สาม  เกี่ยวกับความลังเลในการเข้ารับการรักษา (Treatmenthesitancy) ซึ่งเป็นความพยายามในการพัฒนาเครื่องมือสำหรับผู้ให้บริการ หรือผู้ที่ทำงานในชุมชน ได้ไปทำการสำรวจว่าเพราะเหตุใดคนถึงไม่มาเข้ารับการบริการ โดยเราจะทำเครื่องมือขึ้นมาให้ผู้ปฏิบัติงาน เช่น NGOs หรืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ใช้สำรวจในชุมชนว่า มีคนที่มีแนวโน้มจะมีปัญหากี่คน และมีผู้ที่มีปัญหาอยากเข้ารับการบำบัดไหม จากนั้น จึงนำส่งข้อมูลนี้ให้กับผู้รับผิดชอบ เพื่อที่จะได้วิเคราะห์สถานการณ์ว่าอะไรคือสาเหตุที่ทำให้คนไม่สามารถมาบำบัดได้

และเรื่องสุดท้าย เป็นการทบทวนการศึกษาที่มีอยู่ทั้งในและต่างประเทศ เกี่ยวกับวิธีการที่จะช่วยแก้ปัญหาและทำให้เกิดการเข้าถึงบริการได้มากขึ้น เช่น ดูว่าปัจจัยใดที่ควรมีในระบบแต่ยังไม่มี หรือเป็นการเปรียบเทียบบริการของไทยกับต่างประเทศว่ามีบริการใดที่แตกต่างกันบ้าง เพราะเหตุใด

กลุ่มเป้าหมายของโครงการ Alcohol Rhythm คือกลุ่มใดบ้าง และโครงการจะสนับสนุนและเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้อย่างไร

เนื่องจากโครงการมีทั้งการทำวิจัยและการทำงานสื่อสาร กลุ่มเป้าหมายจึงจะแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม คือกลุ่มนักวิจัย และกลุ่มประชาชนทั่วไป ถ้าเป็นกลุ่มนักวิจัย โครงการจะเน้นการทำวิจัย เพื่อตอบโจทย์การออกนโยบายและไปแก้ปัญหาในระดับภาพรวมของประเทศ เพื่อเปิดช่องให้เกิดบริการบำบัดและฟื้นฟูมากขึ้น และให้คนได้เข้ามาใช้บริการมากขึ้น ส่วนการสื่อสารก็จะมีทั้งกับผู้กำหนดนโยบาย และกับประชาชนทั่วไป แต่โครงการของเราจะเน้นที่กลุ่มหลังมากกว่า ซึ่งก็คือการจัดทำเว็บไซต์ที่ให้ข้อมูลในรูปแบบย่อยง่าย และเป็นมิตรกับผู้อ่าน

ที่ผ่านมา สถานการณ์การเข้าถึงบริการของไทยเป็นอย่างไรบ้าง

จากการทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับการสำรวจระบาดวิทยา ปีพ.ศ. 2556 ของกรมสุขภาพจิต พบว่า ปีๆ หนึ่ง มีผู้มีปัญหาติดเหล้า 5% และในจำนวนนี้ มีคนเข้าถึงบริการคิดเป็น 7% นี่สะท้อนให้เห็นว่า คนที่มีปัญหาติดเหล้าไม่ได้หาช่องทางในการบำบัด ซึ่งเราหวังว่าในอนาคต ประชาชนจะเข้ามามีส่วนร่วมในการบำบัดมากขึ้น

เราพูดได้ไหมว่าปัญหาหลักและช่องว่างในการเข้าถึงบริการ คือประชาชนทั่วไปไม่รับทราบข้อมูล

ตามหลักแล้ว ปัญหาเกิดจากทั้ง 2 ฝั่ง คือทั้งจากผู้ให้บริการและผู้รับบริการ บางที่อาจไม่มีบริการให้ ส่วนคนจะมารับบริการก็ไม่มีช่องทางรับข้อมูลข่าวสาร นี่จึงเป็นที่มาของการทำเว็บไซต์ในโครงการ Alcohol Rhythm ซึ่งเป้าหมายของการทำเว็บคือตัวญาติของคนติดเหล้า เพราะตัวคนติดเหล้าอาจจะไม่ได้สนใจหาข้อมูลเอง แต่ตัวญาติที่เห็นคนติดเหล้าต้องทุกข์ทรมานต่างหาก ที่อยากจะชวนเขามาเลิกเหล้า เว็บนี้ก็จะทำหน้าที่เป็นสื่อกลางให้คนที่ต้องการข้อมูลมาค้นข้อมูลได้ คือเป็นตัวลดช่องว่างการเข้าไม่ถึงบริการและทำให้หาข้อมูลได้ง่ายขึ้น

ปัจจุบันนี้ คนจำนวนหนึ่งเริ่มหันหน้าเข้าหาการบำบัดทางเลือกแทนการบำบัดในระบบสาธารณสุข แล้วแนวโน้มของการบำบัดทางเลือกจะเป็นอย่างไร มีโอกาสเข้ามาแทนการบำบัดในระบบหลักไหม

การบำบัดทางเลือกจัดว่าเป็นการบำบัดรูปแบบหนึ่ง แต่ก็ยังมีข้อจำกัดอยู่หลายข้อ เช่น ศูนย์ที่ให้บริการการบำบัดทางเลือกยังมีอยู่ไม่มาก ถ้าเทียบกับศูนย์ที่ให้บริการการบำบัดหลัก อีกทั้งการบำบัดหลักจะมีการทดสอบด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ มีการเก็บข้อมูล มีการระบุชัดเจนว่า ถ้าบำบัดด้วยวิธีนี้จะต้องใช้ระยะเวลานานเท่าใดในการเลิกเหล้า ซึ่งตรงนี้เป็นสิ่งที่การบำบัดทางเลือกไม่มี

อีกข้อจำกัดหนึ่งคือ การบำบัดทางเลือกมีไว้สำหรับกลุ่มคนที่คิดว่าตนเองบริหารจัดการตนเองได้ และการบำบัดทางเลือกควรจะเกิดจากความร่วมมือกันของคนในชุมชนด้วย เพราะเราไม่รู้เลยว่า ถ้าเราจัดการบำบัดทางเลือกขึ้นมา ใครจะจ่ายเงินอุดหนุนให้ หรือคนไข้ต้องเสียค่าใช้จ่ายเอง และต้องเสียเท่าไหร่ จากข้อจำกัดที่กล่าวมาจะเห็นว่า การบำบัดทางเลือกก็สามารถเป็นตัวเลือกหนึ่งได้ในอนาคต แต่ถ้าถามว่าจะมีโอกาสเข้ามาแทนการบำบัดในระบบหลักเลยหรือไม่ คำตอบอาจจะยังไม่แน่ชัดนัก

สถานการณ์การบำบัดทางเลือกในต่างประเทศเป็นอย่างไรบ้าง

การสำรวจในสหรัฐฯ พบว่า คนอเมริกันจะชอบกลุ่มช่วยเหลือตนเอง (self-help group) มากกว่า คือเป็นการนั่งล้อมวง และแชร์ประสบการณ์การบำบัดกัน

ในอนาคต โครงการ Alcohol Rhythm จะดำเนินไปในทิศทางใด

หลังจากการเริ่มต้นในช่วงแรกแล้ว เราต้องมีการประเมินว่า โครงการของเราบรรลุเป้าหมายที่จะทำให้คนเข้าถึงบริการได้มากขึ้นจริงหรือไม่ ซึ่งตรงนี้อาจจะประเมินยาก เพราะการเข้าถึงบริการมากขึ้นเกิดจากปัจจัยอื่นได้ด้วย เช่น กรมควบคุมโรคที่เป็นหน่วยงานรับผิดชอบโดยตรง อาจจะมีมาตรการที่เข้าไปช่วยกระตุ้นด้วย อีกทั้งเรายังต้องประเมินว่าโครงการของเราได้ทำอะไร เกิดอะไรขึ้นบ้าง คนเข้าถึงตัวเว็บได้มากน้อยแค่ไหน นอกจากนี้ ในแผนประเมินกลาง (ช่วงปีครึ่ง) เราจะได้ข้อมูลมาพิจารณาด้วยว่า สิ่งที่เราทำมาดีไหม แล้วเราจะปรับอะไรเพิ่มได้บ้าง

สำหรับทิศทางในอนาคต คือหลังจากเราทำการประเมินแล้ว เราน่าจะได้ข้อมูลว่า สิ่งที่เราทำนั้นบรรลุวัตถุประสงค์แค่ไหน ส่วนงานวิจัยเชิงนโยบายในอนาคต เราอาจจะพิจารณาเรื่องมาตรการที่จะทำให้คนอยากมารับบริการ ซึ่งนี่จะเป็นโจทย์ที่ยาก และเป็นโจทย์ที่จะทำการต่อยอดต่อไป

เท่ากับว่าในอนาคต ทางโครงการจะมีการประสานงานกับหลายภาคส่วนมากขึ้นมากกว่าเดิม

ใช่ รวมถึงเครือข่ายต่างๆ ด้วย เพราะหลังจากเริ่มโครงการไปสักระยะ เครือข่ายผู้ผลิตหลักฐานทางวิชาการน่าจะแข็งแรงขึ้น สิ่งที่เราคิดว่าจะเห็นเป็นรูปร่างมากขึ้นคือ มีคนที่มุ่งทำงานเพื่อให้เกิดการเข้าถึงบริการบำบัดฟื้นฟูอาการติดสุรามากขึ้น และมีโจทย์วิจัยที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งนี้โครงการ Alcohol Rhythm ก็จะเป็นช่องทางที่เปิดให้นักวิจัย หรือผู้สนใจนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ด้วย

ในฐานะหัวหน้าโครงการ คาดหวังอะไรจากโครงการ Alcohol Rhythm บ้าง

ด้วยความที่เราเป็นนักวิจัย เราจึงมุ่งทำวิจัยเพื่อที่จะเอาไปใช้ประโยชน์ได้ และหนึ่งในงานที่เราจะทำคือ การค้นหาปัญหาอุปสรรคในการเข้ารับบริการ ซึ่งหนึ่งในปัญหาที่เราพอได้ยินมาคือเรื่องของการตีตราคนติดเหล้า หรือปัญหาความไม่เข้าใจกันระหว่างคนติดเหล้ากับคนในครอบครัว ในอนาคต เราคาดหวังว่างานวิจัยของเราจะถูกผลักดันไปใช้ในเชิงนโยบายมากขึ้น อยากให้เกิดเครือข่ายคนที่จะมาร่วมผลักดันเรื่องนี้ และอย่างที่กล่าวไปแล้วว่า อยากให้ข้อมูลและองค์ความรู้ที่ถูกจัดทำขึ้นมา ถูกสื่อสารไปให้ถึงคนที่จำเป็น เช่น คนที่มีคนใกล้ตัวติดเหล้า เขาอาจจะคิดว่าเขาไม่มีทางออกแล้ว แต่เมื่อเขาเห็นข้อมูลของเรา ก็จะเป็นตัวจุดประกายว่าเรื่องนี้ยังมีทางออก มีทางรักษาและบำบัดได้ และเขาจะนำข้อมูลตรงนี้ไปใช้ประโยชน์ได้

สุดท้าย เราหวังว่าสังคมจะลดการตีตราคนติดเหล้าลง กรณีนี้คล้ายกับโรคซึมเศร้า ที่แต่ก่อนผู้ป่วยโรคนี้จะถูกตีตราเยอะมาก แต่ตอนนี้การตีตรานั้นลดลงแล้ว ผู้คนเริ่มเข้าใจเรื่องโรคซึมเศร้ากันมากขึ้น ซึ่งเราก็อยากให้เป็นเช่นนั้นกับคนติดเหล้าเหมือนกัน เพราะจริงๆ แล้ว การดื่มเหล้าจะทำให้เกิดปัญหาที่สมองของผู้ป่วยซึ่งทำงานได้ไม่เหมือนเดิมด้วย เราคิดว่าถ้าเราเข้าใจ และช่วยกันดึงคนติดเหล้าเข้ามาสู่ระบบบำบัดด้วยกัน เขาก็จะสามารถกลับไปเป็นคนที่น่ารักของครอบครัวและสังคมได้ สิ่งที่เราทำไม่ได้ช่วยแค่คนติดเหล้า แต่ช่วยครอบครัวของเขา และช่วยสังคมด้วย

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้าด้วย Alcohol Rhythm: คุยกับ ดร.รุ่งนภา คำผาง appeared first on Alcohol Rhythm.