บางคนอาจคิดว่าจ่ายแค่เงินค่าเหล้า ค่าโซดา ค่าน้ำแข็ง แต่ในความเป็นจริงแล้ว ถ้ามองภาพรวมของสังคม คนไทยอีกจำนวนหลายล้านคนต้องจ่ายค่ารักษาพยาบาล ค่าใช้จ่ายในกระบวนการยุติธรรม หรือกระทั่งค่าเสียหายจากอุบัติเหตุยานยนต์ รวมทั้งหมดเป็นเงินเฉลี่ยปีละ 8.5 หมื่นล้านบาท

ในสายตานักเศรษฐศาสตร์ ผู้ทำงานการประเมินต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มาตั้งแต่ปี 2554 จนถึงปัจจุบันอย่าง ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล มองว่าปัญหาคนติดเหล้าเกี่ยวพันกับระบบเศรษฐกิจอย่างลึกซึ้ง

และนี่คือทัศนะส่วนหนึ่งจาก บทสัมภาษณ์ฉบับเต็ม ที่ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า คัดสรรมาให้คุณ

:: การดื่มเหล้าสร้างต้นทุนที่สังคมต้องจ่าย

ทั้งทางตรงและทางอ้อม ::

อยากให้อาจารย์ช่วยอธิบายแนวคิดเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขที่เป็นหัวใจหลักของงานวิจัยชิ้นนี้

เศรษฐศาสตร์เป็นวิชาที่กว้างมากและสามารถเชื่อมโยงได้หลายประเด็น เศรษฐศาสตร์สาธารณสุขเป็นการเชื่อมโยงเข้ากับประเด็นเรื่องต้นทุนเกี่ยวกับค่ารักษาพยาบาล ที่เข้าใจกันทั่วไปคือเรื่องประเมินความคุ้มค่า (cost effectiveness) ความคุ้มทุน หรือมูลค่าต้นทุนของการรักษาพยาบาลด้วยวิธีการต่างๆ แต่ในต่างประเทศ เศรษฐศาสตร์สาธารณสุขจะเป็นการสำรวจพฤติกรรมของคนในการใช้บริการด้านสุขภาพ (Healthcare Utilization) มาแปลงเป็นโมเดลเพื่อศึกษาร่วมกับหลักสถิติหรือเศรษฐมิติ หากเป็นการประเมินต้นทุน จะนับว่าเป็นสาธารณสุขศาสตร์ (Public Health) มากกว่า ไม่เหมือนกับความเข้าใจในไทย

สำหรับงานวิจัยด้านแอลกอฮอล์ของอาจารย์เป็นการประยุกต์จากเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขในแง่การคำนวณต้นทุนทั้งหมดของโรคบางโรค หรือ cost of illness โดยการศึกษาทั่วไปอาจจะดูแค่โรคเดียว เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน หรือหลอดเลือดสมอง ประเมินต้นทุนออกมาดูว่าเป็นภาระค่าใช้จ่ายต่อระบบสาธารณสุขเท่าไร แต่เมื่อเป็นเรื่องเหล้า จำเป็นต้องพิจารณาหลายด้าน โดยเราประเมินต้นทุนจากการตีความว่าค่าใช้จ่ายในการรักษาโรคที่คำนวณได้ 100 เปอร์เซ็นต์ มีกี่เปอร์เซ็นต์ที่เกิดจากการดื่มเหล้า ด้วยการหางานวิจัยอื่นมาประกอบกัน

การประเมินต้นทุนในงานวิจัยของอาจารย์หลักๆ มี 2 ประเภท คือต้นทุนผลกระทบต่อสังคมทางตรงและทางอ้อม ต้นทุนทางตรงคือค่ารักษาพยาบาล ค่าใช้จ่ายในการจ้างตำรวจ การดำเนินการในศาล ส่วนต้นทุนทางอ้อมเป็นต้นทุนค่าเสียโอกาส ซึ่งไม่ได้มีการจ่ายเกิดขึ้นจริง เช่น การเสียชีวิตก่อนวัยอันควรและการขาดงาน เรามองว่าถ้าคุณทำงานหรือกิจกรรมต่างๆ ไม่ได้เพราะเหล้า แสดงว่ามันเป็นต้นทุนส่วนหนึ่งที่เหล้าสร้างต่อสังคมด้วย

:: ถ้าเราดื่มเหล้ากันเร็วขึ้น ::

อาจารย์มองเห็นพฤติกรรมการดื่มที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร และมันส่งผลต่อสังคมอย่างไรในแง่เศรษฐศาสตร์

เท่าที่เห็นคือมีคนที่มีพฤติกรรมดื่มหนัก (binge drinking) มาก ผู้หญิงเริ่มดื่มมากขึ้น และคนเริ่มดื่มเหล้าตั้งแต่อายุยังน้อย

เมื่อคนเริ่มดื่มเหล้าตั้งแต่อายุยังน้อย ก็จะเป็นโรคที่เกิดจากการดื่มเหล้าเร็วขึ้น และเมื่อเป็นโรคเร็วขึ้น สุดท้ายจะเสียชีวิตก่อนวัยอันควร อายุขัยโดยเฉลี่ยของคนไทย ผู้หญิงอยู่ที่ประมาณ 79 ปี และผู้ชายอยู่ที่ 72 ปี ถ้าสมมติเสียชีวิตด้วยโรคตับแข็งจากการดื่มเหล้าตอนอายุ 30 ปี เวลาที่หายไปในทางเศรษฐศาสตร์ถือว่าเป็นต้นทุนที่คุณก่อแก่สังคม เพราะเวลาตรงนั้น คุณควรจะทำงานให้ประเทศได้ในรูปของ GDP หรืออื่นๆ คุณอาจจะเป็นส่วนเล็กๆ แต่คุณก็มีส่วน แต่เมื่อคุณเสียชีวิตไปแล้วมันก็หายไป กลายเป็นเป็นต้นทุนค่าเสียโอกาสที่คุณก่อให้เกิดขึ้นในระบบเศรษฐกิจและประเทศชาติอย่างมหาศาลแทน ซึ่งต้นทุนตรงนี้เป็นต้นทุนที่คนส่วนใหญ่ไม่ค่อยรู้และไม่ค่อยสนใจ เพราะในแง่หนึ่ง มีแต่นักเศรษฐศาสตร์เท่านั้นที่มองมันเป็นต้นทุน เป็นค่าเสียโอกาสของสังคม ถ้าเป็นศาสตร์อื่นอาจจะไม่ได้มองว่าเป็นต้นทุนเพราะไม่มีค่าใช้จ่ายออกมาเป็นตัวเงิน

:: เมื่อผู้หญิงดื่มเหล้ามากขึ้น ::

ด้านการคำนวณต้นทุนค่ารักษาพยาบาล อาจารย์ได้สำรวจหรือไม่ว่ากลุ่มนักดื่มเพศใดมีค่าใช้จ่ายเรื่องการรักษาโรคสูง

ในกระบวนการทำวิจัยของอาจารย์จะมีการตีค่า AAF หรือ Alcohol-Attributable Fractions เพื่อหาว่าโรคต่างๆ เช่น มะเร็งตับ ตับแข็ง มีกี่เปอร์เซ็นต์ที่เกิดจากแอลกอฮอล์ ในการคำนวณ AAF ใช้ข้อมูล 2 ตัว คือข้อมูลด้านระบาดวิทยาและอัตราความชุกในการดื่ม สิ่งที่เราเจอคือ AAF ของผู้ชายเยอะกว่าผู้หญิง เพราะมีอัตราการดื่มเยอะกว่า จึงทำให้ต้นทุนค่ารักษาพยาบาลระหว่างเพศชายและหญิงต่างกันแน่นอน ด้วยวัฒนธรรมและความเชื่อของสังคมหลายเรื่องที่ทำให้ผู้ชายมีอิสระมากกว่า ผู้หญิงดื่มเหล้าหรือสูบบุหรี่แล้วจะดูไม่ดี อย่างไรก็ตาม จากประสบการณ์ของอาจารย์สังเกตได้ว่าผู้หญิงเริ่มดื่มเหล้าเยอะขึ้น ภาพผู้หญิงดื่มเหล้าไม่ได้ดูเลวร้ายเท่าเมื่อก่อน มีการยอมรับมากขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่น่ากลัว

อีกจุดหนึ่งที่อาจารย์คิดว่าน่าสนใจคือช่วงอายุของนักดื่ม เพราะช่วงอายุ 25-30 หรือ 35-40 ปี อัตราความชุกเกี่ยวกับการดื่มเหล้าจะสูงมาก แต่พอสัก 50-60 ปีจะลดลงเพราะเริ่มเป็นโรค หมายความว่า AAF อาจจะเริ่มลดลงตามอายุ ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องศึกษากันต่อไป

:: ดื่มเหล้าจนป่วย ไม่ใช่เรื่องส่วนตัว ::

ถ้าเรามีเทคโนโลยีการแพทย์ที่ดีขึ้น ระบบสาธารณสุขที่ดีขึ้น ทำให้คนเสียชีวิตน้อยลง จะทำให้ต้นทุนผลกระทบต่อสังคมของเรามีการเปลี่ยนแปลงไหม

อย่างไรก็มีต้นทุนอยู่ดี แล้วแต่ว่าจะไปเพิ่มขึ้นตรงส่วนไหน และมันยากตรงที่ประเทศไทยไม่ใช่ประเทศผู้นำด้านเทคโนโลยีทางการแพทย์ เราต้องนำเข้า ดังนั้นแนวโน้มต้นทุนก็อาจจะสูงขึ้น

แม้คนจะเสียชีวิตน้อยลง แต่ถ้าต้องมีการรักษาพยาบาลมากขึ้นก็เป็นปัญหาอยู่ดี เพราะระบบสวัสดิการด้านสุขภาพของไทยคือนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เป็นการใช้ภาษีของประชาชน แปลว่าการที่คุณไม่สบายเพราะเหล้าแล้วไปหาหมอ มันเป็นการใช้ภาษีคนอื่นมารักษาตัวเองอยู่ ถ้าเป็นต่างประเทศอย่างอเมริกาที่บังคับให้คุณต้องจัดการจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด ไม่มีสวัสดิการรัฐ ก็อาจไม่มีปัญหาเรื่องต้นทุนต่อสังคมมาก แต่ในเมื่อระบบสาธารณสุขของเรามีสวัสดิการรัฐเยอะ ถ้าคุณดื่มเหล้าจนป่วย คุณกำลังสร้างความเดือดร้อนต่อประเทศนะ นี่เป็นต้นทุนสำคัญที่คนทั่วไปอาจมองไม่เห็น

:: ความเสียใจ = ต้นทุนที่ประเมินค่าไม่ได้ ::

อาจารย์บอกว่าต้นทุนของสังคมที่สูญเสียไปจากการดื่มเหล้ามีสูงมาก แต่ขณะเดียวกัน ธุรกิจแอลกอฮอล์ก็อาจอ้างได้ว่าธุรกิจของเขาสร้างรายได้ให้กับประเทศเช่นกัน

ตรงนี้พูดยากเหมือนกัน เนื่องจากตัวเลขที่เราประเมินเป็นเพียงตัวเลขขั้นต่ำ หรือที่ในภาษาอังกฤษเรียกว่า conservative estimate เพราะข้อมูลของเราไม่ได้ครบถ้วนสมบูรณ์ เราสันนิษฐานตัวเลข (assumption) ค่อนข้างมาก และต้นทุนเหล่านี้ยังไม่ได้รวมต้นทุนที่เราเรียกว่า Intangible Cost หรือต้นทุนที่ประเมินไม่ได้ เช่น ความเจ็บปวดจากความเสียใจ สมมติว่ามีครอบครัวหนึ่ง คุณพ่อดื่มเหล้าเป็นตับแข็งเสียชีวิต แม่และลูกมีความเสียใจ หรือคนที่โดนคนเมาขับรถชนจนพิการ มีความทุกข์ทรมานไปตลอดชีวิต สิ่งเหล่านี้เราประเมินออกมาเป็นตัวเลขไม่ได้ เพราะฉะนั้นตัวเลขที่เราประเมินอาจจะมากหรือน้อยกว่ารายได้ที่บริษัทพวกนี้กล่าวอ้างก็จริง แต่มันก็มีต้นทุนส่วนอื่นที่มันเกิดขึ้นซึ่งประเมินเป็นตัวเลขไม่ได้เช่นกัน เราต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน

:: ช่วยกันลดต้นทุนจากการดื่มเหล้า ::

เราสามารถลดต้นทุนผลกระทบทางสังคมได้อย่างไรบ้าง

ส่วนตัวคิดว่าควรเพิ่มการบังคับใช้ (reinforcement) กฎหมายเพื่อควบคุมพฤติกรรมหลังดื่มเหล้า ซึ่งจริงๆ ประเทศไทยมีกฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่ดีมาก แต่การบังคับใช้อาจไม่ได้เข้มแข็ง เมื่อเปรียบเทียบกับต่างประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ซึ่งเป็นประเทศที่คนดื่มเหล้าเยอะมาก ตกเย็นพนักงานออฟฟิศชวนกันไปดื่มเหล้าจนกลายเป็นวัฒนธรรม แต่ญี่ปุ่นกลับไม่ค่อยมีความรุนแรงหรือคดีความที่เกิดจากการกินเหล้า เพราะกฎหมายเขารุนแรงและเอาจริง ถ้าเมาแล้วขับ ถูกยึดใบขับขี่ ไมได้ขับไปอีกนาน ฉะนั้น อาจารย์มองว่าเราต้องบังคับใช้กฎหมายเพิ่มมากขึ้นถ้ายังให้มีการขายแอลกอฮอล์อย่างเสรีเหมือนทุกวันนี้ ถึงการบังคับใช้กฎหมายอาจจะลดต้นทุนที่เกิดขึ้นไม่ได้ทั้งหมด แต่ที่ลดได้แน่ๆ คือต้นทุนความเสียหายจากการเมาแล้วขับ ซึ่งเป็นสาเหตุใหญ่ที่ทำให้คนเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจำนวนมากในประเทศไทย ส่วนในแง่ความเจ็บป่วย กฎหมายห้ามขายแอลกอฮอล์ให้ผู้เยาว์ก็อาจจะช่วยยืดเวลาก่อนที่เขาจะเริ่มกินเหล้าหรือเริ่มเป็นโรคให้นานออกไป

อย่างไรก็ตาม วิธีการคุมต้นทุนที่ดีที่สุดคือการควบคุมตัวเอง เริ่มจากจุดเริ่มต้นว่าไม่ดื่ม หรือดื่มแต่น้อย ไม่ทำให้คนอื่นเดือดร้อน ดื่มแล้วคุมตัวเองให้อยู่ ไม่ออกไปขับรถ กฎหมายเป็นเพียงเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยขัดเกลา (shape) พฤติกรรมเท่านั้น

การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมก็มีผลเช่นกัน อาจารย์มองว่าการที่คนไทยต้องสังสรรค์ หาเพื่อน หา connection ด้วยการกินเหล้า หรือเด็กนักเรียนนักศึกษากินเหล้าเพื่อฉลองกันเป็นปกติ จะคุยกันได้ เฮฮากันได้ต้องมีเหล้า เป็นวัฒนธรรมที่หยั่งรากลึกลงในสังคม เราก็ได้แต่หวังว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงในอนาคต

:: ช่วยคนติดเหล้า = ช่วยประเทศ ::

ด้านการบำบัดรักษาคนติดเหล้า การประเมินต้นทุนเหล่านี้สามารถเข้ามามีบทบาทช่วยเหลือได้อย่างไร

เราสามารถประเมินต้นทุนของคนที่ติดเหล้าว่าสร้างผลกระทบให้สังคมเท่าไร ประเมินว่าในไทยมีคนติดเหล้ากี่คน นำไปเปรียบเทียบกับเงินที่ทำโครงการสร้างหน่วยงานบำบัดต่างๆ ว่าคุ้มค่าหรือไม่ อย่างไร

ส่วนตัวอาจารย์มองว่าคนติดเหล้าเป็นกลุ่มที่เราควรช่วยเหลือ เพราะการดื่มแอลกอฮอล์ตอนแรกอาจเป็นความสมัครใจของผู้ดื่ม แต่ถ้าดื่มถึงขั้นติดนี่ไม่ใช่ความสมัครใจหรือทางเลือกแล้ว เป็นโรคอย่างหนึ่ง รัฐเองก็ควรช่วยเหลือคนกลุ่มนี้ เพราะถ้าเราทำให้เขาเลิกติดเหล้าได้ก็จะมีคุณประโยชน์มาก เช่น ถ้าเขาอายุ 40 ปี ติดเหล้า แต่เราทำให้เขากลับมามีชีวิตปกติได้ หมายความว่าเขาจะมีชีวิตต่อไปอีกอย่างน้อย 20 ปีในการทำงานสร้างรายได้ให้ระบบ (contribute) เศรษฐกิจ ซึ่งมันอาจจะคุ้มค่าก็ได้

The post (Quote) เพราะการดื่มเหล้ากำลังสร้างต้นทุนแก่สังคม – ‘ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล’ appeared first on Alcohol Rhythm.

-1-

เพราะ ‘การดื่ม’ ส่งผลกับสังคม

มีรายงานพบว่า บ้านของเรากับร้านสะดวกซื้อ ร้านขายของชำ หรือ มินิมาร์ททุกประเภทที่มีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ขาย มีระยะห่างจากกันเฉลี่ยเพียง 324 เมตรเท่านั้น หรือหากคิดเป็นการเดินทางจากบ้านไปยังร้านค้าเพื่อซื้อหาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ก็จะใช้เวลาสั้นๆ ราว 4.5 นาที

หากจะพูดให้ง่ายกว่านั้นก็คือ เราทุกคนสามารถเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้อย่างง่ายดาย และด้วยความอยาก (ดื่ม) ที่แพ้ชิดใกล้นี้เอง ทำให้ไทยกลายเป็นแชมป์ในหลายรายการ ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุที่เกิดจากการเมาแล้วขับ หรือจำนวนคดีความที่เกี่ยวพันกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ฯลฯ

แล้วคุณเคยสงสัยไหมว่า นอกจากค่าสังสรรค์ที่เหล่านักดื่มต้องจ่ายในแต่ละเดือนแล้วเนี่ย ถ้ามองในภาพใหญ่แล้ว แอลกอฮอล์สร้างต้นทุนอะไรให้กับสังคมไทยบ้าง?

งานวิจัยเรื่อง “การศึกษาต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย: การพัฒนาไฟล์ต้นแบบการประเมิน” โดย ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้เปิดเผยต้นทุนที่เราทุกคนต้องจ่ายให้กับการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไม่ว่าจะเป็นด้านสาธารณสุข ที่รัฐจะต้องมีต้นทุนสำหรับการรักษาพยาบาลผู้ป่วยที่เกี่ยวข้องกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทั้งผู้ป่วยในและผู้ป่วยนอก สูงถึง 5,491 ล้านบาท ซึ่งค่อนข้างสอดคล้องกับสถิติที่บอกว่า ประชากรไทยกว่า 2.1 ล้านคน ถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรคติดสุรา

นอกจากนี้ ภาวะโรคและการบาดเจ็บของประชากรไทยที่มีสาเหตุมาจากแอลกอฮอล์ก็มีจำนวนไม่น้อยเช่นกัน หนึ่งในปัจจัยที่ชี้ให้เห็นเรื่องนี้คือ ปีสุขภาวะ ซึ่งหมายถึงดัชนีชี้วัดสถานะสุขภาพของประชากรแบบองค์รวม (Disability – Adjusted Life Year: DALY) โดยจะแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ปีสุขภาวะบกพร่องทางสุขภาพ และ ปีสุขภาวะการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร โดยมีหน่วยวัดเป็น ปีสุขภาวะ หรือ 1DALY

จากสถิติการสูญเสียปีสุขภาวะของประชากรไทยพบว่า ชายไทยสูญเสียปีสุขภาวะ 6.1 ล้านปี โดยมีสาเหตุหลักมาจากการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ส่วนการสูญเสียปีสุขภาวะจากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรของชายไทย ก็เกี่ยวข้องกับสถิติการเกิดอุบัติเหตุบนท้องถนน โดยสูญเสียปีสุขภาวะไปถึง 3.6 ล้านปี และดัชนีตัวสุดท้ายคือ การสูญเสียปีสุขภาวะจากภาวะบกพร่องทางสุขภาพของประชากรชายไทย ซึ่งสูงถึง 2.2 ปี ซึ่งก็เป็นผลที่สืบเนืองมาจากการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นั่นเอง

นอกจากต้นทุนด้านสาธารณสุขแล้ว อีกด้านที่สังคมไทยต้องจ่ายคือด้านกระบวนการยุติธรรม ทั้งคดีที่เกี่ยวกับเรื่องการบริโภคแอลกอฮอล์ ไม่ว่าจะเป็นเมาแล้วขับหรือชนแล้วหนี ซึ่งก็สอดคล้องกับสถิติปีสุขภาวะของผู้คนที่สูญเสียไปเพราะสาเหตุบนท้องถนน รวมถึงคดีที่เกี่ยวกับกรณีพิพาทอันมีสาเหตุมาจากน้ำเมาด้วย จากรายงานพบว่า ต้นทุนสำหรับกระบวนการยุติธรรมคิดเป็นเงินสูงถึง 242 ล้านบาท ส่วนต้นทุนทางตรงอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับความเสียหายที่เกิดจากอุบัติเหตุ อันมีสาเหตุจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ ก็สูงถึง 779,407,750 ล้านบาท

อีกหนึ่งปัจจัยที่น่ากังวลคือ ต้นทุนทางอ้อมของผลิตภาพที่สูญเสียไปจากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร อันมีสาเหตุมาจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งสูงถึง 104,127 ล้านบาท เพราะเราต้องอย่าลืมว่า ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย (aging society) ผู้ที่เสียชีวิตก่อนวัยอันควรจึงหมายถึงกำลังแรงงานที่สามารถสร้างผลิตผลในการผลิตอย่างต่อเนื่องลดลงไปด้วย และนับเป็นการสูญเสียโอกาสของสังคมเช่นกัน งานวิจัยเผยว่า ต้นทุนที่สังคมต้องแบกรับจากการที่ผลิตภาพ (productivity) ในการทำงานของบุคคลลดลง เนื่องจากการบริโภคแอลกอฮอล์ มีมูลค่า 45,464.6 ล้านบาท เพราะการทำงานเพื่อผลิตภาพจะต้องทำอย่างต่อเนื่อง แต่การบริโภคแอลกอฮอล์ทำให้ประสิทธิภาพในการทำงานลดลงนั่นเอง

ข้อค้นพบที่น่าสนใจอีกข้อหนึ่งคือ ครัวเรือนไทยกว่า 70% มีผู้ดื่มแอลกอฮอล์ครัวเรือนละ 1 คน หรือพูดให้ง่ายกว่านั้น ถ้ามีครอบครัวจำนวน 100 ครอบครัว จะมี 70 ครอบครัวที่มีนักดื่มอยู่ในบ้าน และเกือบครึ่งหนึ่งของครัวเรือนมีสมาชิกในครอบครัวเป็นกลุ่มนักดื่มประจำอย่างน้อย 1 คน ทำให้โดยสรุปแล้ว ครอบครัวชาวไทยกว่า 70 % มีส่วนในการสร้างต้นทุนที่สังคมไทยจะต้องจ่าย

จะเห็นว่า แม้การดื่มเหล้าจะเป็นเรื่องส่วนบุคคล แต่การดื่มเหล้า ‘มาก’ เกินไปจนกระทั่งเมา ป่วย หรือติดสุรา ย่อมสร้างผลกระทบและสร้างต้นทุนในสังคมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นด้านสาธารณสุข กำลังแรงงาน หรือการพัฒนาเศรษฐกิจ ผู้ดื่มจึงจำเป็นต้องพิจารณาให้ถี่ถ้วน ก่อนจะตัดสินใจดื่มแอลกอฮอล์สักแก้ว เพื่อไม่ให้สังคมของเราต้องแบกรับ ‘ต้นทุน’ มหาศาลนี้ต่อไป

-2-

เพราะ ‘การดื่ม’ ส่งผลกับครัวเรือน

อย่างไรก็ตาม ไม่เพียงแต่สังคมที่ได้รับผลกระทบจากการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แต่ครัวเรือนก็ได้รับผลกระทบและมีต้นทุนที่ต้องจ่ายเช่นกัน

จากงานวิจัยว่าด้วยผลกระทบจากการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่มีต่อครัวเรือนไทย โดยศูนย์วิจัยปัญหาสุรา ได้แบ่งต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ (1) ต้นทุนค่าใช้จ่ายที่มาจากการดื่มสุรา ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายทางตรง กล่าวคือ ทันทีที่เราตัดสินใจเดินออกจากบ้าน (ด้วยระยะเวลาเฉลี่ย 4.5 นาที) ไปยังร้านสะดวกซื้อหรือร้านค้าที่ใกล้บ้านที่สุดเพื่อหาซื้อเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เท่ากับว่า ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์แบบทางตรงได้ถูกจ่ายไปแล้ว

ส่วนต้นทุนอีกแบบคือ (2) ต้นทุนค่าใช้จ่ายที่เกิดจากผลกระทบอย่างเฉียบพลันในกรณีที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์ เช่น อุบัติเหตุที่เกิดจากการเมาแล้วขับ ซึ่งจะก่อให้เกิดต้นทุนด้านการรักษาพยาบาล หรือหากมีพฤติกรรมความรุนแรงหรือการเสียชีวิตเกิดขึ้น ก็จะก่อให้เกิดต้นทุนที่ต้องเสียไปเช่นเดียวกัน

งานวิจัยดังกล่าวเลือกมองปัญหาการดื่มแอลกอฮอล์ในระดับ ‘ครัวเรือน’ โดยเชื่อว่า สุราเป็นเรื่องในระดับครัวเรือนมากกว่าจะเป็นแค่ปัญหาในระดับปัจเจก เพราะผู้ดื่ม 1 คน สามารถเพิ่มระดับความเสี่ยงต่อครัวเรือนได้มากถึง 20-40 เท่า เท่ากับว่า ครัวเรือนกลายเป็นหน่วยที่ต้องรับความเสี่ยงจากการดื่มแอลกอฮอล์อย่างเลี่ยงไม่ได้ แต่ในขณะเดียวกัน หน่วยครัวเรือนที่อยู่ใกล้ชิดผู้ดื่มมากที่สุด ก็เป็นผู้ที่สามารถป้องกันการดื่มแอลกอฮอล์ได้ดีที่สุดเช่นกัน จึงมีข้อเสนอเชิงนโยบายของงานวิจัยที่เสนอว่า เมื่อหน่วยครัวเรือนเป็นทั้งหน่วยที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดนักดื่มที่สุด และมีความเสี่ยงที่สุด ดังนั้น หากต้องมีการดูแลรักษาบำบัด ก็จะต้องทำในระดับครัวเรือนด้วย

นอกจากนี้ งานวิจัยยังทำลายมายาคติที่เราได้ยินกันซ้ำไปซ้ำมาว่า ‘โง่ จน เจ็บ’ หรือความคิดที่ว่า การดื่มแอลกอฮอล์สัมพันธ์กับฐานะของผู้ดื่ม เพราะตัวงานวิจัยไม่พบความแตกต่างที่ชัดเจนระหว่างระดับรายได้กับสาเหตุที่เริ่มดื่ม หรือเท่ากับว่า ฐานะของครัวเรือนไม่ได้มีผลต่อการตัดสินใจดื่มแอลกอฮอล์เสมอไป เพราะไม่ว่าจะชนชั้นไหน หากดื่มเหล้าอย่างขาดสติและปราศจากการตระหนักรู้ ก็ย่อมสร้างผลกระทบให้กับสังคมได้เช่นกัน

ดังนั้น ถ้าคุณคิดอยากดื่มเหล้า ลองพิจารณาอย่างถี่ถ้วนสักนิด ควบคุมสติตัวเองให้ดี ก่อนที่จะแอลกอฮอล์จะกลายเป็นฝ่ายดื่มเราแทน

เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย

จากรายงานสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสังคมไทยประจำปี 2560 ที่ได้ทำการสำรวจและสุ่มเลือกกลุ่มตัวอย่างที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป จากพื้นที่กรุงเทพฯ ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พบว่า ประชากรไทยตั้งแต่ 15 ปี ขึ้นไป จำนวน 55.9 ล้านคน มีผู้ที่ไม่เคยดื่มสุราเลย 57.8 % ดื่มแล้วเลิกแล้ว 14.41 % และยังดื่มสุราอยู่จนถึงปัจจุบัน 28.41 % ขณะที่ภาคซึ่งมีนักดื่มมากที่สุดคือภาคเหนือ คิดเป็น 35.40% และภาคที่มีนักดื่มน้อยที่สุดคือภาคใต้ คิดเป็น 16.05%

ขณะที่ถ้าเราแยกดูสถิติโดยใช้เพศของนักดื่มเป็นเกณฑ์ จะพบว่า เพศหญิงจะดื่มเบียร์บ่อยที่สุด ส่วนเพศชายและผู้ที่มีอายุ 45 ปีขึ้นไปเลือกดื่มสุรา โดยเฉพาะกลุ่มเหล้าขาว เหล้าแดง วิสกี้ และบรั่นดี โดยนักดื่มทั้งหมดในปัจจุบันจะดื่มเอธานอลบริสุทธิ์เฉลี่ยอยู่ที่ 8.22 ลิตรต่อคนต่อปี และส่วนมาก (71.66%) จะซื้อเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์จากร้านขายของชำ

บทความอ่านเพิ่มเติม:

อ่านบทสัมภาษณ์ ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล เจ้าของงานวิจัย ‘การศึกษาต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย: การพัฒนาไฟล์ต้นแบบการประเมิน’ ได้ ที่นี่

และหากคุณสนใจเจาะลึกเรื่อง ‘เหล้า’ กับ ‘โครงสร้างสังคม’ พร้อมกับการทำลายมายาคติ ‘โง่ จน เจ็บ’ ในสังคมไทย เราขอแนะนำให้คุณอ่านบทสัมภาษณ์ ‘จะเด็จ เชาวน์วิไล : เพราะเหล้าเป็นเรื่องเชิงโครงสร้าง’ ได้ ที่นี่

ที่มา:

งานวิจัยเรื่อง การศึกษาต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ในประเทศไทย: การพัฒนาไฟล์ต้นแบบการประเมิน โดย ธัชนันท์ โกมลไพศาล คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

จับตา: ค่าใช้จ่ายครัวเรือนจากการดื่ม ‘แอลกอฮอล์’-สถานการณ์คนไทยติดสุรา 2.1 ล้านคน

รายงานสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ในสังคมไทยประจำปี 2560: ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ ที่ว่าด้วยผลกระทบจากการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ที่มีต่อครัวเรือนไทย โดย ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เหล้ากับเรา : เพราะการดื่ม ‘เหล้า’ ทำให้ ‘เรา’ ต้องจ่ายมากกว่าที่คิด appeared first on Alcohol Rhythm.

จากงานวิจัยเรื่อง ‘การประเมินต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยประจำปี พ.ศ. 2560’ โดย ผศ. ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งนำข้อมูลสถิติด้านต่างๆ ทั้งการสำรวจพฤติกรรม ค่ารักษาพยาบาล จำนวนคดีความ และอื่นๆ มาวิเคราะห์จนพบว่าประเทศไทยกำลังสูญเสีย ‘เงิน’ และสูญเสีย ‘โอกาส’ ที่จะได้รับเงินไปเป็นจำนวนมากเพราะพฤติกรรมการดื่มอย่างหนัก (อ่านบทสัมภาษณ์ฉบับเต็มได้ ที่นี่)

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวนคุณอ่านงานวิจัยในแบบฉบับย่อยง่ายและได้ความรู้อย่างครบถ้วน เพื่อไขทุกข้อสงสัยว่าเราสูญเสียกันไปเท่าไร กับการดื่มแอลกอฮอล์

ประเทศไทยสูญเสียเงินเพราะการดื่มแอลกอฮอล์เฉลี่ยปีละ 8.5 หมื่นล้านบาท

สังคมต้องแบกรับต้นทุนด้านต่างๆ ที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์คิดเป็นเงินมูลค่ารวมประมาณ 85,814,645,222.5 บาท หรือคิดเป็นร้อยละ 0.56 ของมูลค่า GDP ต่อปี โดยต้นทุนดังกล่าวแบ่งออกเป็น 2 ด้าน

ด้านแรกคือ ต้นทุนทางตรง  หรือมูลค่าของทรัพยากรที่สังคมต้องสูญเสียไปในรูปของค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริง ได้แก่ ค่ารักษาพยาบาลโรคที่เกิดจากการดื่มเหล้า ค่าใช้จ่ายของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมเพื่อจัดการคดีความที่เกี่ยวข้องกับคนดื่ม และค่าเสียหายจากอุบัติเหตุจราจรทางบกของคนเมาแล้วขับ

อีกด้านหนึ่งคือ ต้นทุนทางอ้อม หรือมูลค่าของทรัพยากรที่สังคมต้องสูญเสียโอกาสที่จะได้รับเพราะคนดื่มเหล้า ได้แก่ มูลค่าที่เสียไปจากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร

การเสียชีวิตก่อนวัยอันควรเพราะเหล้าเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ไทยสูญเสียรายได้กว่า 8.1 หมื่นล้านบาท

ชีวิตทุกชีวิตล้วนมีค่า โดยเฉพาะชีวิตของคนที่สามารถทำงานสร้างเศรษฐกิจได้หลายสิบปี แต่กลับถูกพรากไปเพราะโรคและอุบัติเหตุ ทำให้ประเทศไทยสูญเสียรายได้จากคนกลุ่มนี้เป็นมูลค่าราว 81,869,327,118 บาท คิดเป็นร้อยละ 95.4 ของต้นทุนที่เกิดขึ้นทั้งหมด

จากจำนวนทั้งหมด เงินที่สูญเสียไปเพราะการเสียชีวิตจากสาเหตุอื่น เช่น อุบัติเหตุบนท้องถนน คิดเป็นเงินราว 4.4 หมื่นล้านบาท (44,546,218,839.5 บาท) และเสียชีวิตจากโรคที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์อีก 3.7 หมื่นล้านบาท (37,323,108,278.5 บาท)

นอกจากนี้ ในงานวิจัยยังพบว่านักดื่มทั้งชายและหญิงจะมีปัญหาในการประกอบอาชีพจากการดื่มสุรา เช่น ป่วย ลางาน ขาดงาน มาทำงานสาย หรือทำงานไม่มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นหากดื่มแอลกอฮอล์มากขึ้น

ค่ารักษาพยาบาลโรคที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์เฉลี่ย 2.5 พันล้านบาทต่อปี

ความเจ็บป่วยทางกายเป็นอีกผลกระทบหนึ่งที่เกิดขึ้นกับคนดื่มเหล้าปริมาณมาก โดยโรคที่เป็นสาเหตุการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร 3 ลำดับแรก สำหรับผู้ชาย ได้แก่ โรคตับแข็ง โรคตับแข็งเหตุจากแอลกอฮอล์ และภาวะติดสุรา ในขณะที่ผู้หญิงเสียชีวิตจากโรคตับแข็งเหตุจากแอลกอฮอล์ โรคตับแข็ง และโรคเลือดออกในสมองและโรคอื่นๆที่ไม่ใช่โรคเส้นเลือดสมองตีบ

นอกจากนี้ยังมีโรคอื่นๆ อีกมาก ทำให้ต้นทุนค่ารักษาพยาบาลโรคที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์สูงถึง 2,508,181,774.7 บาท

เมาแล้วขับ สร้างความเสียหายต่อทรัพย์สิน รวมกว่า 30 ล้านบาทต่อปี

นอกจากทำให้เกิดอุบัติเหตุจนเสียชีวิตก่อนวัยอันควร การเมาแล้วขับยังทำให้เกิดความเสียหายต่อทรัพย์สินอีกด้วย โดยจากสถิติมูลค่าความเสียหายต่อทรัพย์สินที่เกิดจากอุบัติเหตุจราจรทางบกจำนวน 104 ล้านบาท (104,320,560.8 บาท) มีมูลค่าที่เกิดจากการเมาแล้วขับมากถึง 30 ล้านบาท (30,524,196.1 บาท) คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 1 ใน 3 ของทั้งหมดเลยทีเดียว

ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีที่เกี่ยวกับเหล้า รวมกว่า 1.4 พันล้านบาทต่อปี

เหล้ามีฤทธิ์กดประสาท ทำให้หลายครั้งเมื่อน้ำเมาเข้าปาก คนอาจขาดสติยั้งคิด จนนำไปสู่การทำผิดกฎหมายได้ง่ายขึ้น จากการประเมินต้นทุนในงานวิจัยพบว่า ต้นทุนค่าใช้จ่ายในกระบวนการยุติธรรมเกี่ยวกับคดีความที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์ ไม่ว่าจะเป็นการจ้างตำรวจเพื่อดูแลคดีความ การดำเนินการในชั้นศาล ไปจนถึงดูแลผู้ต้องหาในเรือนจำ มีมูลค่ารวม 1,406,612,133.7 บาท เมื่อแบ่งประเภทตามหน่วยงานจะพบว่าใช้เงินไปกับสถานีตำรวจ 1 พันล้านบาท ศาล 49 ล้านบาท อัยการ 16 ล้านบาท และ เรือนจำอีก 280 ล้านบาท ส่วนประเภทคดีที่มีสัดส่วนสูงสุด ได้แก่ คดีทำร้ายร่างกาย

ทิ้งท้ายด้วยสถิติต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการดื่มแอลกอฮอล์ในต่างประเทศ เริ่มต้นจากประเทศที่มีชื่อเสียงด้านเบียร์อย่างเยอรมัน ข้อมูลในปี 2002 เผยว่าเยอรมันสูญเสียเงินเพราะพฤติกรรมการดื่มแอลกอฮอล์ของไปกว่า  28,115.7 ล้านยูโร คิดเป็นร้อยละ 1.02 ของ GDP ขณะที่แคนาดาสูญเงินเท่ากับ 14,554 ล้านดอลล่าร์สหรัฐ หรือเท่ากับร้อยละ 1.92 ของ GDP

ด้านข้อมูลในปี 2004-2005 เผยว่าประเทศออสเตรเลียสูญเสียเงินราว 15,318.2 ล้านดอลล่าร์สหรัฐ คิดเป็น 2.35 ของ GDP ส่วนสหราชอาณาจักรสูญเงินกว่า 4,917 ล้านยูโร คิดเป็นร้อยละ 0.20 ของ GDP และสหรัฐอเมริกาในปี 2006 สูญเสียเงินจำนวน 24,555.6 ล้านดอลล่าร์สหรัฐ คิดเป็นร้อยละ 0.18 ของ GDP

เราสูญเสียเม็ดเงินไปมากจากการดื่มแอลกอฮอล์ก็จริง แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือสุขภาพและเวลาชีวิตของคุณที่เสียไปเป็นสิ่งที่ไม่อาจหาอะไรมาทดแทนได้ ดังนั้น ในการดื่มครั้งต่อไป อย่าลืมใส่ใจตัวเองและคนรอบข้างให้มากขึ้นกว่าเดิม

อ่านผลงานวิจัยฉบับเต็มได้ ที่นี่ 

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post สูญเสียกันไปเท่าไรกับการดื่มแอลกอฮอล์? appeared first on Alcohol Rhythm.

ประเทศไทยสูญเสียรายได้กว่า 8.1 หมื่นล้านบาท เพราะเหล้าทำให้คนเสียชีวิตก่อนวัยอันควร

ประเทศไทยสูญเสียเงินค่ารักษาพยาบาลโรคที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์เฉลี่ย 2.5 พันล้านบาทต่อปี

และข้อเท็จจริงอื่นๆ อีกมากมายที่ ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ค้นพบจากการทำงานวิจัยเรื่องการประเมินต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยประจำปี พ.ศ. 2560 แสดงให้เห็นว่าการดื่มเหล้าอาจไม่ใช่เรื่องของปัจเจกบุคคลอีกต่อไป

ในเมื่อค่ารักษาพยาบาล ค่าใช้จ่ายในกระบวนการยุติธรรม หรือกระทั่งค่าเสียหายจากอุบัติเหตุยานยนต์ซึ่งเกิดจากคนดื่มเหล้าล้วนก่อ ‘ต้นทุน’ ที่ประเทศต้องจ่ายเพื่อให้สังคมดำรงอยู่ และในขณะเดียวกัน เหล้ายังเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้คนเสียชีวิตก่อนวัยอันควร จนประเทศต้องสูญเสียเม็ดเงินมูลค่ามหาศาลจากการขาดกำลังแรงงานพัฒนาเศรษฐกิจ

ดังนั้น จึงอาจกล่าวได้ว่า “ถ้าคุณดื่มเหล้าจนป่วย คุณกำลังสร้างความเดือดร้อนต่อประเทศ” อีกทั้งยังสร้างความเสียใจแก่บุคคลรอบข้างซึ่งเป็นต้นทุนที่ไม่อาจประเมินมูลค่าได้

ในฐานะนักวิชาการเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข ผศ.ดร.ธัชนันท์ ตระหนักว่าผลกระทบจากการดื่มเหล่านี้ “เป็นต้นทุนสำคัญที่คนทั่วไปอาจมองไม่เห็น” ทำให้เธอเริ่มต้นทำงานวิจัยเรื่องการประเมินต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มาตั้งแต่ปี 2554 และปรับปรุงข้อมูลเรื่อยมาจนถึงงานวิจัยชิ้นปัจจุบันเพื่อสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์แก่สังคม (อ่านงานวิจัยปีล่าสุดได้ ที่นี่)

กระนั้น การทำวิจัยเองก็มีอุปสรรคหลายด้าน เช่น ความครบถ้วนของข้อมูล ความซับซ้อนด้านพฤติกรรมการดื่มและโรค เป็นต้น Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า จึงชวน ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล สนทนาถึงข้อจำกัดของการทำวิจัย ข้อสังเกตที่น่าสนใจ และความหวังต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดื่มในอนาคต

อยากให้อาจารย์ช่วยอธิบายแนวคิดเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขที่เป็นหัวใจหลักของงานวิจัยชิ้นนี้

เศรษฐศาสตร์เป็นวิชาที่กว้างมากและสามารถเชื่อมโยงได้หลายประเด็น เศรษฐศาสตร์สาธารณสุขเป็นการเชื่อมโยงเข้ากับประเด็นเรื่องต้นทุนเกี่ยวกับค่ารักษาพยาบาล ที่เข้าใจกันทั่วไปคือเรื่องประเมินความคุ้มค่า (cost effectiveness) ความคุ้มทุน หรือมูลค่าต้นทุนของการรักษาพยาบาลด้วยวิธีการต่างๆ แต่ในต่างประเทศ เศรษฐศาสตร์สาธารณสุขจะเป็นการสำรวจพฤติกรรมของคนในการใช้บริการด้านสุขภาพ (Healthcare Utilization) มาแปลงเป็นโมเดลเพื่อศึกษาร่วมกับหลักสถิติหรือเศรษฐมิติ หากเป็นการประเมินต้นทุน จะนับว่าเป็นสาธารณสุขศาสตร์ (Public Health) มากกว่า ไม่เหมือนกับความเข้าใจในไทย

สำหรับงานวิจัยด้านแอลกอฮอล์ของอาจารย์เป็นการประยุกต์จากเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขในแง่การคำนวณต้นทุนทั้งหมดของโรคบางโรค หรือ cost of illness โดยการศึกษาทั่วไปอาจจะดูแค่โรคเดียว เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน หรือหลอดเลือดสมอง ประเมินต้นทุนออกมาดูว่าเป็นภาระค่าใช้จ่ายต่อระบบสาธารณสุขเท่าไร แต่เมื่อเป็นเรื่องเหล้า จำเป็นต้องพิจารณาหลายด้าน โดยเราประเมินต้นทุนจากการตีความว่าค่าใช้จ่ายในการรักษาโรคที่คำนวณได้ 100 เปอร์เซ็นต์ มีกี่เปอร์เซ็นต์ที่เกิดจากการดื่มเหล้า ด้วยการหางานวิจัยอื่นมาประกอบกัน

การประเมินต้นทุนในงานวิจัยของอาจารย์หลักๆ มี 2 ประเภท คือต้นทุนผลกระทบต่อสังคมทางตรงและทางอ้อม ต้นทุนทางตรงคือค่ารักษาพยาบาล ค่าใช้จ่ายในการจ้างตำรวจ การดำเนินการในศาล ส่วนต้นทุนทางอ้อมเป็นต้นทุนค่าเสียโอกาส ซึ่งไม่ได้มีการจ่ายเกิดขึ้นจริง เช่น การเสียชีวิตก่อนวัยอันควรและการขาดงาน เรามองว่าถ้าคุณทำงานหรือกิจกรรมต่างๆ ไม่ได้เพราะเหล้า แสดงว่ามันเป็นต้นทุนส่วนหนึ่งที่เหล้าสร้างต่อสังคมด้วย

ทำไมอาจารย์ถึงเลือกทำงานวิจัยเกี่ยวกับประเด็นแอลกอฮอล์

มีคนทำงานประเมินต้นทุนทางด้านนี้น้อย เพราะเป็นประเด็นที่คนไม่ค่อยสนใจ และเผอิญว่ามีอาจารย์ที่รู้จักมาชวนว่าลองทำดูไหม เราดูแล้วก็ว่าน่าสนใจ เพราะคนอาจจะมองว่าต้นทุนผลกระทบทางสังคมจากเหล้าหรือบุหรี่มีไม่เยอะ แต่เมื่อไปศึกษา ทำการทบทวนวรรณกรรม (Review Literature) อาจารย์พบว่ามีต้นทุนเยอะมากที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์ ทางองค์การอนามัยโลก (WHO) เองก็มีแนวทาง (guideline) ระบุชัดเจนว่าถ้าต้องการประเมินต้นทุนผลกระทบด้านนี้มีวิธีการอย่างไรบ้าง และที่น่าสนใจคือวิธีการนี้นำไปประยุกต์ในแต่ละประเทศได้ไม่เหมือนกัน เพราะบางประเทศมีข้อมูลที่ต้องใช้ครบถ้วน ขณะที่บางประเทศอาจไม่ครบ ฉะนั้น จึงเป็นทักษะ (Skill) ของนักวิจัยที่ต้องหาทางก้าวข้ามข้อจำกัดด้านข้อมูล และสร้างข้อสันนิษฐาน (Assumption) เพื่อให้ได้ตัวเลขใกล้เคียงความจริงที่สุด ดังนั้น เราก็อยากรู้ว่าตัวเลขต้นทุนของประเทศไทยเป็นเท่าไร

อาจารย์เริ่มทำงานวิจัยเรื่องนี้เป็นครั้งแรกเมื่อปี 2554 จนล่าสุดเป็นงานวิจัยประเมินต้นทุนปี 2560 ก่อนหน้านี้ มีอาจารย์มนทรัตม์ ถาวรเจริญทรัพย์จากคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลเคยทำไว้เช่นกัน แต่ผ่านมาหลายปี เราก็คิดว่าควรจะอัปเดตได้แล้ว และเราเห็นว่าการเก็บข้อมูลของประเทศไทยดีขึ้นเรื่อยๆ เพราะมีเทคโนโลยีเข้ามาช่วย ตัวเลขใหม่ที่ประเมินได้น่าจะมาจากข้อมูลที่ค่อนข้างถูกต้องและครบถ้วนมากขึ้นกว่าเดิม

จากการทำงานวิจัยประเมินต้นทุนผลกระทบทางสังคมที่เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์ในปี 2554 มาถึงปี 2560 อาจารย์พบว่าความยากของการทำวิจัยเรื่องนี้คืออะไร

ส่วนตัวมองว่าข้อมูลงานวิจัยพื้นฐานสำหรับการประเมินต้นทุนของไทยยังไม่สมบูรณ์มากเพียงพอ มีข้อจำกัดด้านข้อมูลเยอะ ข้อมูลบางตัวไม่มีหรือมีไม่ครบ ตัวอย่างเช่น ต้นทุนค่าใช้จ่ายในกระบวนการยุติธรรมที่เกิดจากคนดื่มเหล้าเมาแล้วก่อคดี เมาแล้วข่มขืน ทำร้ายร่างกาย ปล้น จี้ สิ่งเหล่านี้เราถือว่าสร้างค่าใช้จ่ายต่อระบบส่วนรวม เกิดต้นทุนต่อสังคมทั้งหมด เพราะแทนที่เราจะจ้างตำรวจเพื่อไปจับคนร้ายในคดีอื่นก็ต้องมาจับคนเมาไปดำเนินกระบวนการต่างๆ ในศาล แต่ความยากคือไม่ใช่ทุกคดีที่ข่มขืน ปล้น จี้ จะมีสาเหตุมาจากการดื่มแอลกอฮอล์ทั้งหมด ดังนั้นถ้าต้องประเมินว่าต้นทุนที่จ้างตำรวจในการดูแลคดีที่เกิดจากการดื่มในแต่ละปีมีกี่บาท ก็ต้องมีงานวิจัยที่รวบรวมข้อมูลว่าคดีความจำนวน 100 คดี มีกี่คดีที่เกิดจากคนกินเหล้า ซึ่งในส่วนนี้ประเทศไทยยังไม่มี หรือมีมานานมากแล้ว คงไม่น่าใช้ได้ในปัจจุบัน

ต้นทุนค่าใช้จ่ายอีกด้านที่อาจารย์ประเมินคือต้นทุนค่ารักษาพยาบาลโรคต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์ ซึ่งต้องอาศัยงานวิจัยทางระบาดวิทยาจากคุณหมอเพื่อดูว่าแต่ละโรค มีคนป่วยจากการดื่มเหล้ามากน้อยแคไหน ตรงนี้ในไทยก็ไม่มีเช่นกัน ในขณะที่ต่างประเทศมีงานวิจัยด้านนี้จำนวนมาก จึงมีตัวเลขที่สามารถใช้อ้างอิงได้ อาจารย์เองก็ต้องใช้เลขจากต่างประเทศมาสนับสนุนงานวิจัย หากถามว่ามันเหมาะสมหรือตรงกับสถานการณ์ของประเทศไทยไหม คงเรียกได้ว่าไม่ชัดเจน เพราะพฤติกรรมการกินเหล้าของคนไทยและต่างชาติไม่เหมือนกัน

สำหรับงานวิจัยของอาจารย์ในปี 2554 ประเมินต้นทุนผลกระทบทางสังคมก็ได้ตัวเลขออกมาค่อนข้างน้อยกว่าความเป็นจริง เพราะข้อมูลการเสียชีวิตของคนในประเทศไทยยังไม่ครบถ้วนพอจะคำนวณต้นทุนที่เกิดจากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรได้อย่างถูกต้อง หลายคนที่เสียชีวิตไม่ได้ไปจดใบมรณบัตร หรือเสียชีวิตแล้วไม่ได้ระบุสาเหตุที่ถูกต้องชัดเจน เราจึงระบุไม่ได้ว่ามีคนเสียชีวิตจากโรคตับแข็ง มะเร็งตับ หรือโรคที่เชื่อมโยงไปถึงการดื่มแอลกอฮอล์ได้มีกี่คนอาจารย์เพิ่งทราบว่าทางโครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) มีการสำรวจและเก็บข้อมูลการเสียชีวิตที่ค่อนข้างครบถ้วน และมีการปรับตัวเลขแล้ว อาจารย์เองก็คิดว่าถ้าต้องมีการคำนวณอีกคงต้องใช้ข้อมูลจากทาง HITAP แต่ก็มีข้อจำกัดว่าตัวเลขไม่ได้มีการเผยแพร่ในทุกปี

ดังนั้น แม้งานวิจัยชิ้นนี้จะทำได้สำเร็จ เป็นที่ยอมรับ แต่เราต้องตระหนักถึงข้อจำกัดด้านข้อมูลว่าผลลัพธ์ที่ได้ในบางประเภทต้นทุนอ้างอิงจากงานวิจัยเมื่อหลายสิบปีที่แล้ว และคำนวณข้อมูลจากหลายแหล่ง และตัวเลขหลายตัวมาจากการสันนิษฐาน ในฐานะนักวิจัย เราก็อยากให้มีคนทำวิจัยเรื่องจำนวนคดีความหรือระบาดวิทยามากขึ้น จะได้เป็นพื้นฐานต่อยอดงานวิจัยของคนอื่นๆ ต่อไปได้

งานวิจัยของอาจารย์ฉบับปี 2554 มีการทบทวนวรรณกรรมจากงานวิจัยต่างประเทศ คือ แคนาดา สกอตแลนด์ ออสเตรเลีย ประเทศเหล่านั้นมีความน่าสนใจอย่างไร

ประเทศเหล่านี้มีหน่วยงานที่ทำหน้าที่สำรวจและประเมินต้นทุนจากเหล้า บุหรี่ การพนัน และสิ่งเสพติดต่างๆ รวมถึงวิจัยเกี่ยวกับผลสัมฤทธิ์ของโครงการรณรงค์เรื่องพฤติกรรมเสพติดแต่ละโครงการ หน่วยงานเหล่านี้มีทีมงานหลายคน ช่วยกันผลิตงานวิจัยเพื่อสนับสนุนฐานข้อมูลรายงานประจำปีของหน่วยงาน ในรายงานเองก็มีข้อมูลพื้นฐานค่อนข้างครบถ้วน เป็นประโยชน์

งานวิจัยทางการแพทย์และระบาดวิทยาส่วนใหญ่ก็มาจากประเทศเหล่านี้ ที่แคนาดามีนักวิชาการที่ได้รับการยอมรับว่าถ้าอยากได้ตัวเลขทางด้านนี้ ต้องอ้างอิงจากงานของคนนี้เท่านั้น ฝั่งสกอตแลนด์มีหน่วยงานชื่อว่า Social Research Center ทำงานวิจัยทุกประเด็นที่เกี่ยวกับสังคมและทำรายงานออกมาเป็นรายปี ออสเตรเลียเองก็มีหน่วยงานด้านนี้ และมีอาจารย์ นักวิชาการที่เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมการเสพติดหลายท่าน

ในไทยยังไม่มีหน่วยงานทำการวิจัยอย่างชัดเจน มีแค่งานของอาจารย์มณทรัตม์ที่ใช้อ้างอิงได้ ซึ่งงานของอาจารย์ท่านทำไว้ค่อนข้างสมบูรณ์ มีระเบียบวิธีการคำนวณชัดเจน แต่เราต้องการเปรียบเทียบกับวิธีการของประเทศอื่นด้วย จึงนำงานวิจัยจากต่างประเทศมาร่วมศึกษา สิ่งที่พบคือมีข้อมูลที่จำเป็นค่อนข้างมาก และต้องมีการตั้งข้อสันนิษฐานขึ้นมาหลายข้อ

เราสามารถเปรียบเทียบต้นทุนที่ประเทศไทยต้องสูญเสียไปกับการดื่มแอลกอฮอล์กับต้นทุนของต่างประเทศได้ไหม

เราไม่สามารถเปรียบเทียบได้โดยตรง อาจจะต้องดูแหล่งข้อมูลซึ่งแต่ละที่นำมาใช้อีกที เพราะแหล่งข้อมูลต่างกัน ก็ทำให้ตัวเลขที่ได้ต่างกัน อย่างงานวิจัยในต่างประเทศมีข้อมูลที่นำมาคิดคำนวณหลากหลายกว่าไทย เช่น ประเทศไทยจะไม่คำนวณต้นทุนจากการทำวิจัยศึกษาปัญหาหรือแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับแอลกอฮอล์ การทำโครงการรณรงค์ไม่ให้ดื่มเหล้า แต่ต่างประเทศนำมาคำนวณเนื่องจากคิดว่าเป็นต้นทุนของสังคมชนิดหนึ่ง หรือบางประเทศที่มีสวัสดิการ (welfare service) เช่น ถ้าเกิดในบ้านมีพ่อหรือแม่ติดเหล้าอย่างหนัก ต้องเอาลูกไปอยู่สถานรับเลี้ยง เขาก็ถือว่าเป็นต้นทุน ซึ่งในไทยไม่มี ก็ทำให้รายละเอียดข้อมูลหรือตัวเลขของเขามีมากกว่าของเรา

นอกจากนี้ยังมีบริบททางสังคมอื่นๆ ที่ทำให้เปรียบเทียบกันได้ยาก ในไทย สิ่งที่เราเจอกันมากคือการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุการจราจรทางบก ซึ่งส่วนใหญ่น่าจะมาจากการดื่มเหล้า ในขณะที่เมืองนอก อุบัติเหตุการจราจรทางบกจากการดื่มเหล้าของเขาน้อย เพราะกฎหมายค่อนข้างรุนแรง ขณะที่ในไทยไม่ได้รุนแรงเท่าเขา

ถ้าต้องการเปรียบเทียบจริงๆ ส่วนใหญ่เขาจะเทียบกับ GDP โดยเอามูลค่าของต้นทุนที่เสียไปหารด้วย GDP ของประเทศ ดูว่านับเป็นกี่เปอร์เซ็นต์แล้วค่อยเปรียบเทียบกัน

อาจารย์มองเห็นพฤติกรรมการดื่มที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร และมันส่งผลต่อสังคมอย่างไรในแง่เศรษฐศาสตร์

เท่าที่เห็นคือมีคนที่มีพฤติกรรมดื่มหนัก (binge drinking) มาก ผู้หญิงเริ่มดื่มมากขึ้น และคนเริ่มดื่มเหล้าตั้งแต่อายุยังน้อย

เมื่อคนเริ่มดื่มเหล้าตั้งแต่อายุยังน้อย ก็จะเป็นโรคที่เกิดจากการดื่มเหล้าเร็วขึ้น และเมื่อเป็นโรคเร็วขึ้น สุดท้ายจะเสียชีวิตก่อนวัยอันควร อายุขัยโดยเฉลี่ยของคนไทย ผู้หญิงอยู่ที่ประมาณ 79 ปี และผู้ชายอยู่ที่ 72 ปี ถ้าสมมติเสียชีวิตด้วยโรคตับแข็งจากการดื่มเหล้าตอนอายุ 30 ปี เวลาที่หายไปในทางเศรษฐศาสตร์ถือว่าเป็นต้นทุนที่คุณก่อแก่สังคม เพราะเวลาตรงนั้น คุณควรจะทำงานให้ประเทศได้ในรูปของ GDP หรืออื่นๆ คุณอาจจะเป็นส่วนเล็กๆ แต่คุณก็มีส่วน แต่เมื่อคุณเสียชีวิตไปแล้วมันก็หายไป กลายเป็นเป็นต้นทุนค่าเสียโอกาสที่คุณก่อให้เกิดขึ้นในระบบเศรษฐกิจและประเทศชาติอย่างมหาศาลแทน ซึ่งต้นทุนตรงนี้เป็นต้นทุนที่คนส่วนใหญ่ไม่ค่อยรู้และไม่ค่อยสนใจ เพราะในแง่หนึ่ง มีแต่นักเศรษฐศาสตร์เท่านั้นที่มองมันเป็นต้นทุน เป็นค่าเสียโอกาสของสังคม ถ้าเป็นศาสตร์อื่นอาจจะไม่ได้มองว่าเป็นต้นทุนเพราะไม่มีค่าใช้จ่ายออกมาเป็นตัวเงิน

เราจะประเมินอย่างไรว่าถ้าเราเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากการดื่มเหล้าก่อให้เกิดความสูญเสียนับเป็นเงินมูลค่าเท่าไร

เรามีการประเมินหลักๆ 3 วิธี วิธีแรกเรียกว่า Human Capital คือการนำรายได้ของคนๆ นั้นตั้งแต่เริ่มทำงานถึงตอนเกษียณว่าจะสูญเสียเงินเท่าไรหากเสียชีวิตก่อนวัยอันควร โดยอาจประมาณคร่าวๆ จากข้อมูลรายได้ต่อปีของคนว่าเริ่มทำงานตั้งแต่อายุสัก 25 ปี มีรายได้ประมาณ 100,000 ต่อปี มีอัตราการเติบโตรายได้ต่อปีเป็น 4 เปอร์เซ็นต์ เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนเลิกทำงานตอนอายุ 60 รวมรายได้ในอนาคตแล้วตีเป็นมูลค่าปัจจุบัน รวมกันได้ตัวเลขกลมๆ เลขหนึ่งว่ามูลค่าที่คุณสามารถสร้าง (contribute) ให้แก่สังคมตั้งแต่คุณเริ่มทำงานเป็นเท่าไร จากที่อาจารย์เคยทำ มูลค่าอยู่ที่ประมาณ 7-8 ล้านบาทต่อคนสำหรับคนที่เริ่มทำงานอายุสัก 20 ปี นี่เป็นวิธีที่นักวิจัยส่วนใหญ่ใช้ เพราะง่าย

อีกวิธีหนึ่งเรียกว่าวิธี Contingent Valuation ซึ่งใช้แบบสอบถาม ถามว่าคนยินดีจ่ายเงินเพื่อลดโอกาสการเสียชีวิตกี่บาท แล้วประเมินออกมาเป็นตัวเลข วิธีนี้เป็นวิธีที่ใช้กันในเศรษฐศาสตร์สิ่งแวดล้อมเพื่อประเมินมูลค่าชีวิตคน แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับรายได้ เป็นเพียงความยินดีจ่าย ดังนั้นก็อาจจะไม่ได้สะท้อนมูลค่าชีวิตคนจากการทำงาน

วิธีสุดท้ายคือ Revealed Preference เป็นการดูว่าถ้าทำงานอาชีพต่างกัน อัตราความเสี่ยงต่างกัน รายได้จะต่างกันเท่าไร และประเมินออกมาเป็นตัวเลขว่ามูลค่าชีวิต 1 ชีวิตในตลาดจะเป็นเท่าไร ประเทศสหรัฐอเมริกาใช้วิธีนี้คำนวณมูลค่าชีวิตของการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร (premature mortality) ซึ่งตีออกมาได้ว่ามูลค่าอยู่ที่ 2-9 ล้านดอลล่าร์สหรัฐต่อ 1 ชีวิต แต่ตัวเลขจากวิธีนี้ก็อาจไม่ได้สะท้อนความเป็นจริงว่าคุณทำงานหาเงินให้ประเทศได้เท่าไร ในงานวิจัยส่วนมากจึงใช้วิธีแรก คือ Human Capital ในการประเมินมูลค่าเวลาคนเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ซึ่งในงานวิจัยของอาจารย์เองก็เช่นกัน

การคำนวณมูลค่าชีวิตแบบนี้อาจเห็นภาพรวมในระดับมหภาค มีวิธีการใดไหมที่เราจะเห็นมูลค่าชีวิตในระดับจุลภาค เช่น มูลค่าที่หนึ่งครอบครัวต้องสูญเสียไปเมื่อมีคนเสียชีวิตจากการดื่มเหล้า

ถ้าเป็นต้นทุนต่อสังคม งานวิจัยที่คำนวณหาข้อมูลในระดับมหภาคอย่างที่อาจารย์ทำเรียกว่า Prevalence based แต่ยังมีอีกวิธีหนึ่งที่ช่วยให้ได้ข้อมูลในระดับจุลภาคเรียกว่า Incident based เป็นการศึกษาว่าชีวิตคนหนึ่งคน ตั้งแต่ติดเหล้าจนถึงเสียชีวิต ก่อให้เกิดต้นทุนต่อสังคมเท่าไร ซึ่งมีกระบวนการคำนวณไม่เหมือนกัน ดังนั้นเราจะคำนวณได้ว่าถ้าครอบครัวหนึ่งมีคนติดเหล้า 3 คน คูณเลขเข้าไปก็จะได้ผลลัพธ์ว่านับเป็นต้นทุนต่อสังคมกี่บาท

แต่ความยากของงานวิจัยแบบ Incident based คือต้องใช้สมมติฐานเกี่ยวกับพฤติกรรมคนค่อนข้างเยอะ เพราะคนคนหนึ่งตั้งแต่ติดเหล้าถึงเลิกเหล้าก็มีโอกาสที่เขาอาจจะเสียชีวิตก่อนเลิกเหล้าได้ หรือเลิกแล้วกลับไปติดอีก มีความไม่แน่นอนเยอะมาก จึงถือว่าเป็นงานยากเช่นกัน

ถ้าเป็นต้นทุนต่อครอบครัวในแง่สภาพจิตใจ ต้นทุนตรงนั้นคงไม่สามารถประเมินได้ และอาจารย์ยังไม่เคยเห็นงานวิจัยใดประเมินต้นทุนต่อสภาพจิตใจของครอบครัวเมื่อสมาชิกในครอบครัวเสียชีวิตจากการดื่มเหล้ามาก่อน มันเป็นสิ่งที่เรียกว่า Intangible Cost

ด้านการคำนวณต้นทุนค่ารักษาพยาบาล อาจารย์ได้สำรวจหรือไม่ว่ากลุ่มนักดื่มเพศใดมีค่าใช้จ่ายเรื่องการรักษาโรคสูง

ในกระบวนการทำวิจัยของอาจารย์จะมีการตีค่า AAF หรือ Alcohol-Attributable Fractions เพื่อหาว่าโรคต่างๆ เช่น มะเร็งตับ ตับแข็ง มีกี่เปอร์เซ็นต์ที่เกิดจากแอลกอฮอล์ ในการคำนวณ AAF ใช้ข้อมูล 2 ตัว คือข้อมูลด้านระบาดวิทยาและอัตราความชุกในการดื่ม สิ่งที่เราเจอคือ AAF ของผู้ชายเยอะกว่าผู้หญิง เพราะมีอัตราการดื่มเยอะกว่า จึงทำให้ต้นทุนค่ารักษาพยาบาลระหว่างเพศชายและหญิงต่างกันแน่นอน ด้วยวัฒนธรรมและความเชื่อของสังคมหลายเรื่องที่ทำให้ผู้ชายมีอิสระมากกว่า ผู้หญิงดื่มเหล้าหรือสูบบุหรี่แล้วจะดูไม่ดี อย่างไรก็ตาม จากประสบการณ์ของอาจารย์สังเกตได้ว่าผู้หญิงเริ่มดื่มเหล้าเยอะขึ้น ภาพผู้หญิงดื่มเหล้าไม่ได้ดูเลวร้ายเท่าเมื่อก่อน มีการยอมรับมากขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่น่ากลัว

อีกจุดหนึ่งที่อาจารย์คิดว่าน่าสนใจคือช่วงอายุของนักดื่ม เพราะช่วงอายุ 25-30 หรือ 35-40 ปี อัตราความชุกเกี่ยวกับการดื่มเหล้าจะสูงมาก แต่พอสัก 50-60 ปีจะลดลงเพราะเริ่มเป็นโรค หมายความว่า AAF อาจจะเริ่มลดลงตามอายุ ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องศึกษากันต่อไป

ถ้าเรามีเทคโนโลยีการแพทย์ที่ดีขึ้น ระบบสาธารณสุขที่ดีขึ้น ทำให้คนเสียชีวิตน้อยลง จะทำให้ต้นทุนผลกระทบต่อสังคมของเรามีการเปลี่ยนแปลงไหม

อย่างไรก็มีต้นทุนอยู่ดี แล้วแต่ว่าจะไปเพิ่มขึ้นตรงส่วนไหน และมันยากตรงที่ประเทศไทยไม่ใช่ประเทศผู้นำด้านเทคโนโลยีทางการแพทย์ เราต้องนำเข้า ดังนั้นแนวโน้มต้นทุนก็อาจจะสูงขึ้น

แม้คนจะเสียชีวิตน้อยลง แต่ถ้าต้องมีการรักษาพยาบาลมากขึ้นก็เป็นปัญหาอยู่ดี เพราะระบบสวัสดิการด้านสุขภาพของไทยคือนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เป็นการใช้ภาษีของประชาชน แปลว่าการที่คุณไม่สบายเพราะเหล้าแล้วไปหาหมอ มันเป็นการใช้ภาษีคนอื่นมารักษาตัวเองอยู่ ถ้าเป็นต่างประเทศอย่างอเมริกาที่บังคับให้คุณต้องจัดการจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด ไม่มีสวัสดิการรัฐ ก็อาจไม่มีปัญหาเรื่องต้นทุนต่อสังคมมาก แต่ในเมื่อระบบสาธารณสุขของเรามีสวัสดิการรัฐเยอะ ถ้าคุณดื่มเหล้าจนป่วย คุณกำลังสร้างความเดือดร้อนต่อประเทศนะ นี่เป็นต้นทุนสำคัญที่คนทั่วไปอาจมองไม่เห็น

อาจารย์บอกว่าต้นทุนของสังคมที่สูญเสียไปจากการดื่มเหล้ามีสูงมาก แต่ขณะเดียวกัน ธุรกิจแอลกอฮอล์ก็อาจอ้างได้ว่าธุรกิจของเขาสร้างรายได้ให้กับประเทศเช่นกัน

ตรงนี้พูดยากเหมือนกัน เนื่องจากตัวเลขที่เราประเมินเป็นเพียงตัวเลขขั้นต่ำ หรือที่ในภาษาอังกฤษเรียกว่า conservative estimate เพราะข้อมูลของเราไม่ได้ครบถ้วนสมบูรณ์ เราสันนิษฐานตัวเลข (assumption) ค่อนข้างมาก และต้นทุนเหล่านี้ยังไม่ได้รวมต้นทุนที่เราเรียกว่า Intangible Cost หรือต้นทุนที่ประเมินไม่ได้ เช่น ความเจ็บปวดจากความเสียใจ สมมติว่ามีครอบครัวหนึ่ง คุณพ่อดื่มเหล้าเป็นตับแข็งเสียชีวิต แม่และลูกมีความเสียใจ หรือคนที่โดนคนเมาขับรถชนจนพิการ มีความทุกข์ทรมานไปตลอดชีวิต สิ่งเหล่านี้เราประเมินออกมาเป็นตัวเลขไม่ได้ เพราะฉะนั้นตัวเลขที่เราประเมินอาจจะมากหรือน้อยกว่ารายได้ที่บริษัทพวกนี้กล่าวอ้างก็จริง แต่มันก็มีต้นทุนส่วนอื่นที่มันเกิดขึ้นซึ่งประเมินเป็นตัวเลขไม่ได้เช่นกัน เราต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน

เราสามารถลดต้นทุนผลกระทบทางสังคมได้อย่างไรบ้าง

ส่วนตัวคิดว่าควรเพิ่มการบังคับใช้ (reinforcement) กฎหมายเพื่อควบคุมพฤติกรรมหลังดื่มเหล้า ซึ่งจริงๆ ประเทศไทยมีกฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่ดีมาก แต่การบังคับใช้อาจไม่ได้เข้มแข็ง เมื่อเปรียบเทียบกับต่างประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ซึ่งเป็นประเทศที่คนดื่มเหล้าเยอะมาก ตกเย็นพนักงานออฟฟิศชวนกันไปดื่มเหล้าจนกลายเป็นวัฒนธรรม แต่ญี่ปุ่นกลับไม่ค่อยมีความรุนแรงหรือคดีความที่เกิดจากการกินเหล้า เพราะกฎหมายเขารุนแรงและเอาจริง ถ้าเมาแล้วขับ ถูกยึดใบขับขี่ ไมได้ขับไปอีกนาน ฉะนั้น อาจารย์มองว่าเราต้องบังคับใช้กฎหมายเพิ่มมากขึ้นถ้ายังให้มีการขายแอลกอฮอล์อย่างเสรีเหมือนทุกวันนี้ ถึงการบังคับใช้กฎหมายอาจจะลดต้นทุนที่เกิดขึ้นไม่ได้ทั้งหมด แต่ที่ลดได้แน่ๆ คือต้นทุนความเสียหายจากการเมาแล้วขับ ซึ่งเป็นสาเหตุใหญ่ที่ทำให้คนเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจำนวนมากในประเทศไทย ส่วนในแง่ความเจ็บป่วย กฎหมายห้ามขายแอลกอฮอล์ให้ผู้เยาว์ก็อาจจะช่วยยืดเวลาก่อนที่เขาจะเริ่มกินเหล้าหรือเริ่มเป็นโรคให้นานออกไป

อย่างไรก็ตาม วิธีการคุมต้นทุนที่ดีที่สุดคือการควบคุมตัวเอง เริ่มจากจุดเริ่มต้นว่าไม่ดื่ม หรือดื่มแต่น้อย ไม่ทำให้คนอื่นเดือดร้อน ดื่มแล้วคุมตัวเองให้อยู่ ไม่ออกไปขับรถ กฎหมายเป็นเพียงเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยขัดเกลา (shape) พฤติกรรมเท่านั้น

การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมก็มีผลเช่นกัน อาจารย์มองว่าการที่คนไทยต้องสังสรรค์ หาเพื่อน หา connection ด้วยการกินเหล้า หรือเด็กนักเรียนนักศึกษากินเหล้าเพื่อฉลองกันเป็นปกติ จะคุยกันได้ เฮฮากันได้ต้องมีเหล้า เป็นวัฒนธรรมที่หยั่งรากลึกลงในสังคม เราก็ได้แต่หวังว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงในอนาคต

อาจารย์มองว่างานวิจัยชิ้นนี้จะเป็นพื้นฐานให้เกิดนโยบายด้านไหนได้บ้าง

ตัวเลขต้นทุนในงานวิจัยสามารถเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่คนออกนโยบายสามารถนำไปใช้อ้างอิงได้ เช่น นโยบายลดนักดื่มหน้าใหม่ เราสามารถประเมินได้ว่าควรลงเงินกับโครงการเท่าไร และถ้าไม่ทำ จะเกิดต้นทุนผลกระทบต่อสังคมเท่าไร ถ้าต้นทุนที่จะเกิดขึ้นมันมากกว่าเงินที่ทำโครงการ มันก็น่าทำ และอาจารย์คิดว่าเวลาออกนโยบายอะไรก็ตาม ควรมีหลักฐานเชิงประจักษ์มาสนับสนุนด้วย ประเทศไทยยังมีอีกหลายประเด็นที่นักวิจัยต้องช่วยกันศึกษา สร้างหลักฐานเชิงประจักษ์ที่น่าเชื่อถือและมีข้อมูลครบถ้วนสมบูรณ์

ด้านการบำบัดรักษาคนติดเหล้า การประเมินต้นทุนเหล่านี้สามารถเข้ามามีบทบาทช่วยเหลือได้อย่างไร

เราสามารถประเมินต้นทุนของคนที่ติดเหล้าว่าสร้างผลกระทบให้สังคมเท่าไร ประเมินว่าในไทยมีคนติดเหล้ากี่คน นำไปเปรียบเทียบกับเงินที่ทำโครงการสร้างหน่วยงานบำบัดต่างๆ ว่าคุ้มค่าหรือไม่ อย่างไร

ส่วนตัวอาจารย์มองว่าคนติดเหล้าเป็นกลุ่มที่เราควรช่วยเหลือ เพราะการดื่มแอลกอฮอล์ตอนแรกอาจเป็นความสมัครใจของผู้ดื่ม แต่ถ้าดื่มถึงขั้นติดนี่ไม่ใช่ความสมัครใจหรือทางเลือกแล้ว เป็นโรคอย่างหนึ่ง รัฐเองก็ควรช่วยเหลือคนกลุ่มนี้ เพราะถ้าเราทำให้เขาเลิกติดเหล้าได้ก็จะมีคุณประโยชน์มาก เช่น ถ้าเขาอายุ 40 ปี ติดเหล้า แต่เราทำให้เขากลับมามีชีวิตปกติได้ หมายความว่าเขาจะมีชีวิตต่อไปอีกอย่างน้อย 20 ปีในการทำงานสร้างรายได้ให้ระบบ (contribute) เศรษฐกิจ ซึ่งมันอาจจะคุ้มค่าก็ได้

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เพราะการดื่มเหล้ากำลังสร้างต้นทุนแก่สังคม คุยกับ ‘ผศ.ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล’ appeared first on Alcohol Rhythm.