พ้นหลังอาคารหลากสีเข้าไปด้านใน ต้นไม้น้อย-ใหญ่ขึ้นทั่วบริเวณสุดลูกหูลูกตา ทราบว่ากินพื้นที่กว่าสองร้อยไร่ จากลมร้อนก็คลายเป็นร่มเย็น

เราได้พบกับผู้รักษาอาการติดเหล้าเรื้อรังที่เข้ามาฟื้นฟูร่างกายที่นี่ เธอส่งรอยยิ้มต้อนรับให้กับคนแปลกหน้า ใบหน้าปราศจากความกังวล ไม่ทิ้งร่องรอยจากความหวาดกลัวที่เรามักได้ยินมาเสมอว่า “คนที่เข้ามาที่นี่เสมือนถูกขังคุก” แต่เราอาจเข้าใจอะไรผิดไป ผู้หญิงที่อยู่ตรงหน้ากำลังพิสูจน์ให้เราเข้าใจเสียใหม่

“เราดื่มตั้งแต่อายุ 20 ปี เริ่มด้วยเหล้าขาว ดื่มมาเรื่อยๆ กับเพื่อนไม่เคยหยุด พอถึงจุดหนึ่งร่างกายไม่ไหว แย่มาก กินข้าวไม่ได้ เป็นลมบ่อย วันหนึ่งชักคาวงเหล้า ญาติเลยพามาส่งโรงพยาบาล” – เรือง (นามสมมติ) อายุ 45 ปี ผู้ป่วยบำบัดสุราหญิง เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการเข้ามาบำบัดรักษาตัวที่สถาบันธัญญารักษ์

ในวัยเด็กเรืองบอกว่าเขาใช้ชีวิตแบบ “เกเรสุดเหวี่ยง” ตั้งแต่ขโมยเงินไปเล่นไพ่ “ป๊อกเด้ง” ไปจนถึงขโมยเหล้าจากร้านขายของชำที่บ้านไปแบ่งเพื่อน ตั้งวงร่วมดื่ม

สำหรับเรือง ช่วงเวลาที่ได้ดื่มเหล้าคือช่วงเวลาที่เธอนิยามว่า “สนุกมาก” ทำให้การดื่มเหล้ากลายเป็นกิจวัตรประจำวัน ที่ควบคู่ไปกับการทำงานก่อสร้างและดูแลต้นไม้ที่รีสอร์ทของญาติ

กระทั่งเกิดเหตุการณ์ชักคาวงเหล้าขึ้น เรืองเล่าว่า “เมื่อบำบัดรอบแรกเสร็จ ก็กลับไปดื่มกับเพื่อนต่อ แล้วก็โดนส่งตัวกลับมาใหม่ วนเวียนแบบนี้อยู่สามรอบ จนรอบที่สี่ ร่างกายและจิตใจบอกว่าต้องเอาชนะให้ได้ นอกจากบำบัดรักษาด้วยยา ก็เข้ากิจกรรมบำบัดฟื้นฟูและฝึกอาชีพ”

สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี หรือสถาบันธัญญารักษ์เดิม เป็นหนึ่งในไม่กี่โรงพยาบาลที่มีหอบำบัดผู้ป่วยสุราโดยเฉพาะ และยังรับบำบัดผู้ติดสารเสพติดทุกชนิด

การบำบัดของสถาบันธัญญารักษ์ครอบคลุมตั้งแต่การบำบัดด้วยยา การฟื้นฟูร่างกายและฝึกอาชีพ ควบคู่ไปกับการจัดการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) สำหรับผู้ป่วยที่สนใจด้วย

เรืองบอกว่า หลังจากบำบัดรักษาด้วยยาเสร็จแล้ว ผู้ป่วยสามารถลงมาสังเกตการณ์กิจกรรมการบำบัดฟื้นฟูและการฝึกอาชีพ หรือที่เรียกกันว่า “ดูงาน” และหากผู้ป่วยต้องการจะเข้ารับการบำบัดฟื้นฟูและฝึกอาชีพต่อ ก็สามารถทำได้ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

“ตอนที่บำบัดด้วยยา เราไม่ต้องทำอะไรเลยเพราะมีคนช่วยทุกอย่าง แค่กินกับนอนเพื่อให้ร่างกายเตรียมพร้อม  แต่พอตัดสินใจจะรับการฟื้นฟู เราจะกังวลเรื่องกฎที่เข้มงวดมากขึ้น แรกๆ ก็กลัวเรื่องกฎระเบียบนี่แหละ แต่พอเข้าใจ เราก็ไม่กลัว” เรืองอธิบายถึงการที่เธอไม่เข้าบำบัดฟื้นฟูในสามครั้งแรก ทำให้เธอต้องเข้าๆ ออกๆ การรักษาตัว จนต้องมาถึงสี่ครั้ง

เรืองบอกอีกว่า การบำบัดฟื้นฟูจะมีตารางเวลาชัดเจน มีการแบ่งหน้าที่งานกันทำในกลุ่มผู้เข้าบำบัด จากที่เคยกลัวกฎระเบียบ แต่เธอกลับมองใหม่ว่าการมีกฎดีกว่าไม่มี ทำให้เธอรู้สึกว่าได้ช่วยให้เลิกเหล้าได้จริงๆ

“บางคนอาจจะมองว่าที่นี่เหมือนเรือนจำ เหมือนถูกกักขัง แต่ที่นี่ไม่ได้เป็นแบบนั้น บรรยากาศดี พยาบาลใจดี เพื่อนๆ น่ารัก และอาหารอร่อย” เรืองยิ้ม

“ถ้ากลับไปคราวนี้ เพื่อนชวนดื่มเหล้าอีกจะทำยังไง” เราลองท้าทายเธอ

“ไม่แล้วแน่นอน” เรืองตอบทันทีด้วยน้ำเสียงหนักแน่นและว่า “ที่นี่สอนให้เราปฏิเสธเป็น คำว่าเพื่อนยังคงเหมือนเดิม แค่เราไม่ดื่มเท่านั้นเอง”

เรืองกำลังจะออกไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ เธอบอกจะกลับไปทำงานที่รีสอร์ท ช่วยญาติดูแลต้นไม้เหมือนเดิม เพราะได้ฝึกอาชีพการเกษตรจากที่นี่เพิ่มมาแล้ว เธอทำได้ตั้งแต่เพาะต้นกล้า จนดูแลต้นไม้ทั้งสวนได้

เป็นไปได้ว่าจากที่ร่างกายร้อนด้วยฤทธิ์เหล้า พอเข้าบำบัดฟื้นฟู เรืองก็กลายเป็นคนมือเย็น

…

จากสถิติของกรมสุขภาพจิตในปี 2556 พบว่ามีผู้ติดสุราประมาณ 2.7 ล้านคน และประมาณร้อยละ 3.5 มีภาวะติดสุรา ถึงจะมีระบบการบำบัดสุรา แต่ก็พบว่าผู้ที่เข้าสู่ระบบมีไม่เกินร้อยละ 7 เท่านั้น

คำถามสำคัญคือ ทำไมผู้ป่วยถึงไม่เข้ารับบริการบำบัดรักษา นี่คือโจทย์ใหญ่ที่สังคมไทยกำลังแบกรับ

ไม่มีเงิน ไม่มีเวลา ขาดความเข้าใจว่าตนเองต้องไปที่ไหน หรือการติดภาพว่าการบำบัดเหล้าต้องเข้าไปอยู่ในที่น่ากลัว หรือกระทั่งกลัวว่าสังคมจะรู้และถูกตราหน้าว่าเป็นคนขี้เหล้า ก็อาจเป็นไปได้ทั้งหมด

ภาพชุดนี้พยายามทำความเข้าใจจังหวะชีวิตของผู้ติดเหล้าที่เข้าบำบัดรักษาในสถาบันธัญญารักษ์ นอกจากแสงสว่างที่ผู้เข้าฟื้นฟูจะได้พบด้วยตัวเองแล้ว อาจเป็นแสงสว่างของความเข้าใจใหม่ว่า ถ้าการติดเหล้าน่ากลัวสำหรับใครหลายคน การเลิกเหล้าก็จำเป็น และกระบวนการเลิกเหล้าไม่ได้น่ากลัวอย่างที่เชื่อกัน

1.เรือง (นามสมมติ) อายุ 45 ปี หนึ่งในผู้ป่วยที่เข้ารับการบำบัดสุราที่สถาบันธัญญารักษ์ ที่อาการพิษสุราเรื้อรังได้หมดลงไปแล้ว จากที่ก่อนหน้านี้เธอมีอาการถอนพิษรุนแรง เช่น ชัก เพ้อสับสน ซึ่งอาจนำไปสู่อุบัติเหตุหรือโรคแทรกซ้อนอื่นๆ ได้ การได้รับการบำบัดรักษาเร็วเท่าไหร่ โอกาสในการหายจากพิษสุราก็มีมากขึ้นเท่านั้น

2.เมื่อผู้ป่วยโรคพิษสุราเรื้อรังเข้าสู่สถาบันธัญญารักษ์แล้ว พวกเขาต้องเริ่มทำการบำบัดรักษาด้วยยาก่อน เพื่อให้ร่างกายหายจากอาการถอนพิษ ก่อนเตรียมก้าวสู่ขั้นตอนต่อไปคือการฟื้นฟู ในภาพเป็นผู้ป่วยชายที่อยู่ในช่วงบำบัดด้วยยากำลังเข้ารับการตรวจร่างกายประจำวัน

3.เมื่อร่างกายแข็งแรงและหายจากอาการพิษสุราเรื้อรังแล้ว ผู้ป่วยบางคนเลือกที่จะกลับบ้าน แต่บางคนเลือกที่จะทำการบำบัดฟื้นฟูร่างกายต่อ ดังเช่นผู้ป่วยในภาพ พวกเขากำลังรับประทานอาหารกลางวันร่วมกัน ก่อนจะแยกย้ายไปทำการฝึกอาชีพต่อในช่วงบ่าย

4.สมาชิกผู้ป่วยนั่งล้อมวงกันเพื่อฟังเพื่อนสมาชิกแบ่งปันประสบการณ์จากการติดสุราและสารเสพติด ส่วนสีชุดที่แตกต่างกันของผู้ป่วยไม่ใช่การอิงตารางเสื้อสีมงคลแต่อย่างใด แต่สีต่างๆ บอกสถานะที่แตกต่างกันของผู้ป่วย เช่น ผู้ป่วยที่สวมชุดสีม่วงเป็นผู้ป่วยที่อยู่ในระยะบำบัดรักษาด้วยยา ขณะที่ผู้ป่วยในชุดสีชมพูเป็นผู้ป่วยที่อยู่ในระยะฟื้นฟูร่างกาย

5.ช่วงบ่ายของวัน หากไม่มีการฝึกอาชีพ ผู้ป่วยจะเข้าประชุมกลุ่มโดยนำหลักการของ ‘สมาคมผู้ติดยาเสพติดนิรนาม’ (Narcotic Anonymous: NA) มาประยุกต์ใช้ อาทิ การผลัดกันอ่านข้อความที่เปลี่ยนความเชื่อเก่าๆ และให้แรงบันดาลใจ

6.ก่อนการประชุมจะจบลง ผู้ป่วยจะลุกขึ้นยืนจับมือกัน พร้อมทั้งเปล่งเสียงด้วยความมุ่งมั่นว่าตนเองจะไม่กลับไปติดสุราหรือใช้สารเสพติดทุกชนิดอีก

7.ที่หน้าตึกบำบัดฟื้นฟู รองเท้าของผู้ป่วยวางเรียงรายกันอยู่ บางคู่เขียนชื่อ บางคู่วาดรูป สร้างความแตกต่างและเอกลักษณ์เฉพาะตัว เป็นอีกหนึ่งในภาพสะท้อนตัวตนของผู้ป่วย

8.การฝึกอาชีพช่างไม้เป็นที่นิยมในหมู่ผู้ป่วยชาย โดยที่สถาบันฯ มีโรงไม้และอุปกรณ์เครื่องมือครบครันไว้ให้ฝึกทักษะ เริ่มตั้งแต่การขัดไม้ ฝึกใช้เครื่องมือช่าง ไปจนถึงการประกอบเฟอร์นิเจอร์ เช่น โต๊ะหรือเก้าอี้

9.ภายในห้องเรียนเสริมสวยที่มีบรรยากาศคล้ายกับร้านทำผมทั่วไป ผู้ป่วยหญิงที่เลือกเรียนเสริมสวยกำลังฝึกทักษะต่างๆ พวกเขาผลัดกันเป็นลูกค้าและช่างทำผม โดยมีอาจารย์ที่ปรึกษาคอยให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด

10.การฝึกอาชีพเกษตร เป็นการฝึกอาชีพที่ผู้ป่วยทั้งชายและหญิงเลือกเรียนรู้ ที่สถาบันฯ จะมีสวนและแปลงผักขนาดใหญ่ไว้ให้ฝึกตั้งแต่เริ่มเพาะต้นกล้า เจ้าหน้าที่สถาบันฯ บอกว่า ผักที่ผู้ป่วยปลูกร่วมกันเป็นผักปลอดสารพิษที่นำมาใช้ประกอบอาหารในสถาบันฯ ด้วย

11.แม้ในช่วงการบำบัดฟื้นฟูจะมีกฎเกณฑ์ที่ค่อนข้างเข้มงวด แต่ช่วงเวลาผ่อนคลาย เช่น การเต้นแอโรบิกหลังการประชุมกลุ่มด้วยเพลงลูกทุ่งจังหวะสนุกสนาน มีอาสาสมัคร 2-3 คนเต้นนำอยู่ด้านหน้า ก็เป็นกิจกรรมที่เรียกทั้งเหงื่อและรอยยิ้มจากผู้ป่วยทุกคนได้

The post Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า (Photo essay) appeared first on Alcohol Rhythm.

หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการติดสุราคือ การติดสุราเป็นเรื่องของอุปนิสัยที่ ’ชอบดื่ม’ เพราะฉะนั้น ถ้าจะเลิกสุราก็ต้องเลิกอุปนิสัยที่ว่านี้ เพราะในความเป็นจริงแล้ว สุรามีฤทธิ์ต่อระบบประสาทและทำให้สารแห่งความสุข (โดพามีน) ของผู้ดื่มหลั่งออกมา ทำให้การเลิกสุราเป็นไปอย่างไม่ง่ายดายนัก อีกทั้งเมื่อผู้ดื่มพยายามจะเลิกดื่มแต่ไม่สำเร็จ ก็อาจทำให้ท้อแท้ใจ และพาลเลิกล้มความตั้งใจไปเสียดื้อๆ การเข้ารับคำปรึกษาและการบำบัดเยียวยาทางการแพทย์จึงนับว่า เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพ และเป็นก้าวแรกที่จะช่วยให้ผู้ติดสุราเลิกสุราได้

แล้วรู้หรือไม่ ว่าถ้าอยากเลิกสุราต้องไปที่ไหน?

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอนำเสนอ 5 หน่วยงานที่ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาหรือบำบัดฟื้นฟูผู้ติดสุรา เพื่อร่วมเป็นก้าวแรกที่สำคัญของผู้ติดสุราในการเข้ารับการรักษาอาการติดสุราต่อไป

1. สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี

คำอธิบาย: ถ้าคุณกำลังคิดที่จะเลิกสุรา หรือมีคนใกล้ตัวติดสุราและอยากพาเขาไปบำบัดแล้วล่ะก็ สถาบันนี้เป็นคำตอบสำหรับคุณ เพราะสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (หรือที่คนรู้จักกันในชื่อเก่าว่า ‘สถาบันธัญญารักษ์’) คือหนึ่งในสถาบันที่รับบำบัด ถอนพิษ และฟื้นฟูเยียวยาผู้ที่ติดสุรา รวมถึงสารเสพติดชนิดอื่นๆ ด้วย

ที่อยู่: 60 ถนนพหลโยธิน ตำบลประชาธิปัตย์ อำเภอธัญบุรี ปทุมธานี 12130

เบอร์โทร: 02 531 0080

Website: https://www.pmnidat.go.th/thai/

(อ่านบทสัมภาษณ์ วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถานบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี เกี่ยวกับประสบการณ์ในการทำงานบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดได้ ที่นี่)

2. ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุราทางโทรศัพท์ 1413

คำอธิบาย: อยากปรึกษาปัญหาเลิกเหล้า แต่ยังไม่มีเวลาไปเจอหมอ ทำยังไงดี… ถ้ากังวลแบบนี้ หยิบโทรศัพท์ขึ้นมาโทรหา 1413 ขอคำปรึกษาได้เลย และนอกจากโทรหาเพื่อขอรับคำปรึกษาแล้ว ที่นี่ยังมีบริการให้คำปรึกษาทางออนไลน์อีกด้วย

ที่อยู่: ชั้น 1 ศูนย์จิตเวชศาสตร์การเสพติด กองจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า เลขที่ 315 ถนนราชวิถี แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กทม. 10400

เบอร์โทร: 1413 / 091 989 0791 (TRUE) / 098 815 0997 (AIS)

Website: http://www.1413.in.th

Facebook: ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา  / fanpage 1413 สายด่วนเลิกเหล้า

Line ID: 1413helpline

3. โรงพยาบาลสวนปรุง

คำอธิบาย: อีกหนึ่งสถานที่ที่ให้การบำบัดรักษาผู้ติดสุราในภาคเหนือ และยังมีศูนย์ความเป็นเลิศด้านการบำบัดรักษาผู้มีปัญหาสุขภาพจิตจากแอลกอฮอล์ (Excellent Centre for Alcohol-Related Disorders; ECARD) อีกด้วย

ที่อยู่: 131 ถนนช่างหล่อ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ 50100

เบอร์โทร: 053 908 500

Website: http://www.suanprung.go.th (โรงพยาบาลสวนปรุง) และ  http://www.suanprung.go.th/ex_center/index.php (ECARD)

4. กลุ่มผู้ติดสุราเรื้อรังนิรนาม (Alcoholics Anonymous; AA)

คำอธิบาย: สำหรับคนที่อยากลองวิธีการบำบัดแบบทางเลือก กลุ่มช่วยเหลือตนเอง (self-help group) อย่างกลุ่มผู้ติดสุราเรื้อรังนิรนาม (AA) เป็นอีกหนึ่งวิธีที่น่าสนใจไม่แพ้วิธีอื่น โดยกลุ่มเอเอเป็นกลุ่มที่ให้คนมาแบ่งปันประสบการณ์ และช่วยกันแก้ปัญหา รวมถึงช่วยเหลือผู้ที่ติดสุรา โดยมีหลักการ 12 ขั้นตอน ซึ่งเป็นหลักการฟื้นฟูทางด้านจิตวิญญาณสำหรับผู้ติดสุรา

ที่อยู่: ตึก 8 ชั้น กองจิตเวช แผนกผู้ป่วยนอกชั้น 1 โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า เลขที่ 315 ถนนราชวิถี แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กทม. 10400 (และยังมีกลุ่มเอเอในภาคอื่น เช่น ในขอนแก่นและเครือข่ายโรงพยาบาลภาคอีสาน, กลุ่มเอเอในโรงพยาบาลสวนปรุง เชียงใหม่)

เบอร์โทร (กรุงเทพฯ): 099 068 3447 (ภาษาไทย), 090 269 9707 (ภาษาอังกฤษ)

Website: http://aathailand.org/th/

Line ID: aathai56

5. โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลใกล้บ้านคุณ

คำอธิบาย: ก้าวแรกนั้นยากเสมอ เพราะฉะนั้น หากคุณไม่แน่ใจว่า ควรจะจัดการกับอาการติดเหล้าของตนเอง หรือของคนใกล้ชิดอย่างไรดี การพบแพทย์ที่โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลใกล้บ้านคุณเพื่อขอคำปรึกษาเป็นทางออกที่ดีทางออกหนึ่ง ที่จะนำไปสู่การบำบัดรักษาที่ถูกต้องตามกระบวนการต่อไป

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post อินโฟกราฟิก : ก้าวแรกสู่การบำบัด: 5 หน่วยงานเพื่อคนอยากเลิกเหล้า appeared first on Alcohol Rhythm.

‘สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี’ หรือที่รู้จักในชื่อเก่าว่า ‘สถาบันธัญญารักษ์’ เป็นหนึ่งในสถาบันไม่กี่แห่งที่มีหอผู้ป่วยสำหรับบำบัดรักษาผู้ที่มีอาการติดสุราโดยเฉพาะ โดยเริ่มตั้งแต่กระบวนการให้การบำบัดรักษาอาการถอนพิษสุรา ไปจนถึงขั้นตอนการฟื้นฟูสมรรถภาพด้วยกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้ผู้ป่วยได้กลับไปใช้ชีวิตของตนเองได้อย่างปกติสุข

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวนสนทนากับ วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี ผู้มีประสบการณ์ในด้านการบำบัดรักษาผู้ติดสุรามาอย่างยาวนาน เกี่ยวกับเรื่องอาการติดสุราเรื้อรัง การบำบัดรักษา ไปจนถึงเคสที่น่าสนใจของคนไข้ที่เคยเจอมา

เปิดใจของคุณให้พร้อม และร่วมรับฟังเรื่องเหล้านี้ไปพร้อมๆ กัน

[1]

เปิดขวดเหล้า

“ในบรรดาอาการถอนพิษยาและสารเสพติดทั้งหมด แอลกอฮอล์เป็นสารเสพติดที่มีอาการถอนพิษรุนแรงที่สุด”

คุณวิมลเริ่มต้นการสนทนา ขณะที่เรากำลังเดินไปตามทางสู่ ‘ตึกทับทิม’ ซึ่งเป็นหอผู้ป่วยที่ให้การบำบัดผู้ป่วยสุราชายโดยเฉพาะ เราสังเกตเห็นคนไข้สองคนเดินผ่านหน้าเราไป ทั้งคู่สวมชุดคนไข้สีเขียวและมีหน้าตาสดชื่น ส่งเสียงทักทายคุณวิมลอย่างคนที่คุ้นเคยกันดีในระดับหนึ่ง

“การดื่มสุราของคนทั่วไปมาจากความเชื่อ ประเพณี และยังเป็นเรื่องถูกกฎหมาย บางคนดื่มตามพ่อแม่ ญาติผู้ใหญ่ หรือว่าเพื่อน แต่สุรามีผลต่อสมองทำให้เกิดอาการติด และทำให้สมองเสื่อมลงได้ คือส่วนความคิด ความจำ และการตัดสินใจเสียไป กรณีที่ติดสุรามากๆ การควบคุมตัวเองในการดื่มจะเสียไป สมมติเขาคิดว่าจะดื่มแค่แก้วเดียว แต่เมื่อสุราเข้าปาก เขาจะไม่สามารถควบคุมตนเองได้ ก็ดื่มจนเมาไปเลย

“กรณีของการติดสุราอย่างหนัก เมื่อหยุดดื่มจะมีอาการถอนพิษที่รุนแรงได้แก่ อาการชัก เพ้อสับสน ซึ่งบางทีถ้าชักรุนแรงก็มีโอกาสเกิดอุบัติเหตุได้ ยิ่งถ้าล้มศีรษะฟาดแล้วมีเลือดออกในสมอง จะกลายเป็นเรื่องใหญ่ที่ต้องได้รับการรักษากับแพทย์เฉพาะทางศัลยกรรมประสาท บางคนดื่มจนตับแข็ง การทำงานของตับก็จะไม่ดี แต่ยาที่ใช้บำบัดจะไปเผาผลาญที่ตับอีก

คุณวิมลอธิบายให้เราฟัง พร้อมทั้งเสริมว่าการดูแลผู้ป่วยแบบนี้อาจจะค่อนข้างยาก โดยเฉพาะในรายที่มีอาการเพ้อสับสน ขาดสติสัมปชัญญะ การรักษาต้องให้ยาสงบอาการขนาดสูง และจำเป็นต้องผูกยึดคนไข้เพื่อป้องกันการเกิดอันตราย และมีการดูแลอย่างอื่นควบคู่ไปเพื่อให้คนไข้ปลอดภัยและกลับสู่ภาวะปกติโดยเร็ว

แม้ว่าผู้ป่วยจะพ้นอาการถอนสุราพิษไปแล้ว อุปสรรคของการเลิกสุราที่สำคัญอย่างหนึ่งคือความอยาก ซึ่งความอยากสุราของแต่ละคนอาจไม่เหมือนกัน บางคนไม่มีความอยากเลยตลอดสามเดือน แต่พอครบสามเดือนแล้วก็เกิดความอยากดื่ม ประกอบกับการที่สุรามีขายอยู่ทั่วไป พอควบคุมตัวเองไม่ได้ก็กลับไปดื่มอีกรอบ แล้วก็กลับมาติดซ้ำจนต้องเข้ารับการบำบัดรักษาอีก ซึ่งคุณวิมลแนะนำว่า การป้องกันความอยากดื่มด้วยการรับประทานอาหารให้อิ่มจะช่วยลดความอยากได้ดี

[2]

เมื่อเริ่มดื่ม

คุณวิมลพาพวกเราเดินขึ้นมาที่ชั้นสองของตึกทับทิม และพาพวกเราไปยังห้องประชุมที่จะใช้สนทนากันในวันนี้ ที่ด้านหน้าของห้องมีเพลงเชียร์กีฬาเขียนอยู่ ซึ่งคุณวิมลอธิบายเพิ่มเติมว่า มีไว้สำหรับกีฬาประจำปีของสถาบันที่เพิ่งจัดไปไม่กี่วันก่อนหน้านี้

เมื่อเริ่มการพูดคุยกันต่อ คำถามแรกของเรา และคงเป็นคำถามที่หลายๆ คนสงสัยคือ แล้วญาติหรือคนใกล้ชิดของผู้ติดสุราจะดูสัญญาณได้อย่างไรว่าคนๆ นั้นติดสุราถึงขั้นเรื้อรัง และควรรับการบำบัดรักษาแล้ว

“จะมีแบบคัดกรองที่เรียกว่า Audit ซึ่งใช้จำแนกคนที่ติดสุราออกมาเป็นระดับดื่มแบบเสี่ยงต่ำ ระดับเสี่ยง ระดับอันตราย และระดับติด ส่วนที่ถามว่าแล้วระดับใดถึงควรจะพาคนไข้มารักษา ต้องบอกว่าควรจะพามาตั้งแต่เริ่มติด ถ้าเกิดเป็นคนทั่วไป ก็อาจจะสังเกตว่า คนดื่มสุราคนนั้นดื่มทุกวันไหม ดื่มแล้วหยุดไหม ถ้าเขาบอกว่าไม่ติด แล้วเขาเคยหยุดดื่มบ้างไหม พอหยุดแล้วมีอาการอะไร ถ้าหยุดดื่มหรือไม่ได้ดื่มแล้วมีอาการ เช่น นอนไม่หลับ หงุดหงิด แสดงว่ามีการติดสุรา

“เคยมีคนบอกว่า เขาต้องดื่มเบียร์วันละกระป๋อง ถ้าไม่ดื่มก็จะนอนไม่หลับ แบบนี้คือติดแล้ว เพราะอาการนอนไม่หลับก็เป็นอาการหนึ่งของการถอนพิษเหมือนกัน ดังนั้น ถ้าติดแล้วต้องรีบพามารักษา เพราะถ้ารักษาตั้งแต่เนิ่นๆ จะรักษาได้ง่ายกว่า”

คนติดสุราที่ต้องดื่มสุราในตอนเช้าทันที ซึ่งเรื่องนี้คุณวิมลอธิบายว่า เป็นเพราะการดื่มครั้งสุดท้ายคือตอนกลางคืน พอดื่มแล้วเข้านอน ระดับแอลกอฮอล์จะตกลง เมื่อตื่นขึ้นมาในตอนเช้าจะเกิดอาการถอนพิษ ทำให้ทำอะไรไม่ได้เลย ต้องดื่มก่อนทันทีเพื่อดับอาการถอนพิษ ซึ่งการติดสุราในขนาดที่ต้องดื่มตอนเช้าทันทีถือว่าติดหนัก

“เคยสัมภาษณ์คนไข้ที่ติดหนักต้องดื่มตอนเช้า เขาบอกว่าตอนเช้าถ้าไม่ดื่มจะปวดท้องแน่น เหมือนมีลมอยู่ในท้อง คลื่นไส้อาเจียน นี่เป็นอาการถอนพิษ ที่ทำให้ไม่สุขสบาย จนถึงทุกข์ทรมาน ทำให้เขาต้องดื่มสุราเพื่อดับอาการดังกล่าว”

[3]

เหล้า = สุข (?)

คนทุกคนรู้ว่าการดื่มสุรามากไปไม่ดีต่อสุขภาพ แต่คำถามที่หลายคนคงสงสัยคือ แล้วในเมื่อรู้ว่าไม่ดี  ทำไมถึงยังดื่มไปเรื่อยๆ จนติดและต้องเข้ารับการบำบัดรักษา

สำหรับเรื่องนี้ คุณวิมลอธิบายว่า สุรามีฤทธิ์ทำให้ผ่อนคลาย และรู้สึกเป็นสุขเมื่อดื่ม เพราะสุราออกฤทธิ์ต่อสมองทำให้ติด และยังทำให้โดพามีน (สารแห่งความสุข) หลั่งออกมา ผู้ดื่มสุราจึงติดใจและไม่ค่อยอยากเลิก

“อีกอย่างหนึ่งคือ คนที่ติดสุราหนักๆ จะมีความคิดที่บิดเบือน เข้าข้างตัวเอง และพยายามหาเหตุผลในการดื่มเหล้า เพราะฉะนั้น เวลาเราถามว่า กินเหล้าไม่ดีรู้ไหม เขารู้ แต่รู้แล้วทำไมไม่เลิกล่ะ เพราะสุรามีผลต่อสมองโดยตรง แล้วสุราถือเป็นสารเสพติด พอดื่มมากจะเกิดภาวะสมองติดยา พอเขามีความสุขกับการดื่ม เขาก็จะจดจำความสุขที่ว่าไว้ตลอด เวลามีอะไรเกิดขึ้นก็จะนึกถึงการดื่ม พอเขาดื่มแล้วมีความสุข เขาก็ไม่มีแรงจูงใจที่จะเลิก”

จากเหตุผลที่ว่ามานี้เอง ทำให้เกิดปัญหาโลกแตกขึ้นสำหรับญาติหรือคนใกล้ชิดของผู้ติดสุรา เพราะคนติดสุรามักจะอ้างว่าตนเองไม่ได้ติด หรือต่อให้รู้สึกว่าตนเองติด ก็จะไม่มีแรงจูงใจในการเลิก และไม่ได้มองว่าเรื่องนี้เป็นปัญหาแต่อย่างใด

“สำหรับคนที่มาเข้ารับการบำบัด ก็อาจจะมาเพราะเกิดผลกระทบกับสุขภาพเยอะ กลัวเสียชีวิต เลยมา หรือญาติขอร้องให้มาก็มี บางทีก็มีตำรวจพามา หรืออีกกรณีคือทำงานไม่ได้จนจะโดนไล่ออก จึงมาบำบัดรักษา

“คนติดสุราหลายคน เวลาไม่ได้ดื่มก็เป็นคนปกติ เป็นคนน่ารัก แต่พอดื่มเหล้าแล้วก็เปลี่ยนไปเลย ถ้าไปฟังจากญาติหรือคนใกล้ชิดของเขาก็จะรู้ว่านี่เป็นความเดือดร้อนและความทุกข์อย่างหนึ่ง”

[4]

สู่การบำบัด

อย่างที่เราบอกว่าสถาบันแห่งนี้มีหอผู้ป่วยที่สามารถให้การบำบัดรักษาผู้ติดสุราโดยเฉพาะ ดังนั้น อีกหนึ่งคำถามสำคัญที่เราจะลืมถามไม่ได้เลยคือ กระบวนการขั้นตอนการบำบัดของสถาบัน

“ถ้ามาที่นี่ อย่างแรกคือต้องทำประวัติที่เวชระเบียน ส่งไปยังหน่วยคัดกรองเพื่อซักประวัติและตรวจประเมินเบื้องต้น และไปพบแพทย์เพื่อวินิจฉัย ถ้าจะต้องบำบัดสุรา คนไข้ก็จะถูกส่งตัวมาที่หอผู้ป่วยสุรานี้ ถ้าเป็นผู้ชายจะอยู่ที่ตึกทับทิม ซึ่งเป็นหอผู้ป่วยสุราชายโดยเฉพาะ แต่ถ้าเป็นผู้หญิง จะอยู่ที่ตึกสำหรับบำบัดสารเสพติดทุกประเภท เนื่องจากจำนวนผู้หญิงที่ติดยาหรือสารเสพติดมีน้อยกว่าผู้ชาย ในกรณีของผู้ป่วยที่ตึกทับทิมนี้ เมื่อผู้ป่วยมาถึงแล้วก็จะมีการประเมินอาการ หากอาการหนักจะต้องอยู่เตียงที่ใกล้กับเคาน์เตอร์พยาบาลเพื่อให้ได้ดูแลใกล้ชิด

“คนไข้ที่มาบำบัดที่นี่จะสามารถใช้สิทธิประกันสุขภาพของสปสช. (สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ) หรือสิทธิ 30 บาท รวมถึงสิทธิเบิกจ่ายจากกรมบัญชีกลางสำหรับข้าราชการหรือรัฐวิสาหกิจ แต่ถ้าจะเบิกประกันสังคม อันนี้ต้องแล้วแต่ต้นสังกัดว่าจะอนุญาตหรือไม่”

เมื่อคนไข้เข้ามาพักรักษาตัวแล้ว นอกจากการบำบัดและให้ยา คนไข้จะต้องพบแพทย์ และมีการทำกิจกรรมกลุ่มโดยพยาบาล แต่การทำกิจกรรมกลุ่มที่ตึกทับทิมอาจจะน้อยเพราะผู้ป่วยยังอยู่ในช่วงถอนพิษสุรา ซึ่งถ้าผู้ป่วยอาการดีขึ้นแล้ว จะมีการส่งต่อไปยังตึกฟื้นฟูสมรรถภาพ เพื่อฟื้นฟูร่างกายของคนไข้ต่อไป

[5]

เล่าเรื่องเหล้า

“การจะพูดให้คนที่ติดสุรายอมมารับการบำบัด หรือการจะบำบัดคนติดสุราต้องอาศัยการสร้างแรงจูงใจ แต่ต้องบอกก่อนว่า มันไม่มีคำพูดที่เป็นสูตรสำเร็จตายตัวที่พูดแล้วคนไข้จะเปลี่ยนเลย หรือเป็นคำพูดที่ใช้ได้กับทุกคน

“เวลาจะบอกให้คนไข้มาบำบัด ญาติมักใช้คำพูดทำนองว่า ‘เมื่อไหร่จะไปเลิก ดื่มหัวราน้ำแบบนี้ งานการไม่ได้ทำ’ ซึ่งเราต้องนึกถึงมุมของคนไข้ด้วย เขาก็เป็นคนๆ หนึ่งเหมือนกัน เมื่อได้ยินแบบนี้อาจจะรู้สึกผิดบ้าง รำคาญบ้าง กดดันบ้าง วิธีที่ดีที่สุดควรจะเป็นการพูดในทำนองว่า ‘เห็นกินเหล้าแบบนี้ สุขภาพก็ทรุดโทรมลง ลองไปเช็คสุขภาพดูดีไหม’ หรือบอกว่า ‘เขารู้สึกยังไงบ้าง ถ้ายังกินเหล้าต่อไปเรื่อยๆ แล้วคิดว่าชีวิตจะเป็นยังไง’ ลองพูดให้เขาคิดดู”

แน่นอนว่าทำงานมาหลายสิบปี คุณวิมลย่อมมีประสบการณ์ในการเจอกับคนไข้หลากหลายรูปแบบ เราจึงขอให้คุณวิมลช่วยแบ่งปันประสบการณ์เกี่ยวกับคนไข้บ้าง

“เคยมีคนไข้คนหนึ่งมาจากต่างจังหวัดไกลๆ ไม่เจอกับญาติมา 20 ปี พอมาอยู่ที่นี่เราก็ช่วยตามหาญาติให้ สุดท้ายก็ได้เจอญาติที่ไม่ได้เจอกันนานเพราะมาบำบัดสุราที่นี่

“สำหรับคนไข้บางคน จะมีช่วงหนึ่งที่เขาถามตัวเองว่า ชีวิตเราจะมาตายเพราะเรื่องแบบนี้เหรอ หรือจะอยู่แบบนี้ต่อไปจริงๆ ใช่ไหม ก็ทำให้เขาเปลี่ยนแปลงตัวเองได้ ทีนี้มีคนไข้อยู่เคสหนึ่ง คุณลุงท่านนี้เวลามารับการบำบัด พออาการดีขึ้นนอกจากกิจกรรมของทางตึกแล้ว แกชอบปลูกดอกไม้บริเวณตึกผู้ป่วย พอคุณลุงมาบำบัดเป็นครั้งที่ 2 คุณลุงได้เล่าให้ฟังว่า เวลาอยู่บ้าน เสียงของคุณวิมลที่พูดเวลาทำกลุ่มกิจกรรมยังก้องในอยู่หูของแกว่า ‘อย่าดื่มแก้วแรกจะทำให้ไม่ติดซ้ำ’ หลังจากที่คุณลุงท่านนี้จำหน่ายกลับบ้านไปสักระยะหนึ่ง ผู้ช่วยเหลือคนไข้ของตึกทับทิมได้พบคุณลุงท่านนี้อีกครั้ง ซึ่งแกได้ฝากเมล็ดพันธุ์ดอกบานไม่รู้โรย และดอกบานชื่น ซึ่งบรรจุในซองยาที่มีชื่อของคุณลุงคนดังกล่าวมาให้คุณวิมล แล้วคุณลุงท่านนี้ก็เลิกสุราได้สำเร็จ

“อีกเคสหนึ่ง เป็นคนไข้ที่มาเข้ารับการบำบัดที่นี่ แล้ววันนั้นแม่ยายกับลูกสาวเขามาเยี่ยม ช่วงที่เขากำลังรอพบแพทย์อยู่ เราก็เรียกคนไข้พร้อมทั้งแม่ยายกับลูกสาวเข้ามาคุยด้วย แม่ยายเล่าให้เราฟังว่า ลูกเขยคนนี้เคยทำงานห้าง แต่เพราะดื่มเหล้าเยอะเลยต้องลาออกไป ที่บ้านเขาก็ไม่อยากรับผิดชอบเพราะดื่มเหล้าเยอะเหลือเกิน ดื่มจนภรรยาเป็นโรคซึมเศร้าไปแล้ว ระหว่างที่เล่าไปลูกสาวคนไข้ก็ยืนร้องไห้ไป พอเราฟังเรื่องของเขาเสร็จเลยบอกว่า ‘คุณ (ชื่อคนไข้) ผู้หญิงสามคนนี้เขาป่วย เราจะพาเขาไปรักษาที่ไหนดี’ ซึ่งผู้หญิงสามคนนี้หมายถึงแม่ยาย ภรรยา และลูกสาว ซึ่งเกี่ยวข้องกับเขาโดยตรง เราพูดแค่นี้ ไม่พูดอะไรมากกว่านี้ เพราะบางครั้งการพูดเยอะก็ไม่ได้อะไร ปรากฏว่าคนไข้ตอบกลับมาว่า ‘ไม่ต้องพาพวกเขาไปรักษาที่ไหนหรอกครับ มันอยู่ที่ตัวผมเอง’ นี่ก็เป็นคำตอบที่ดี ”

อย่างที่เห็นว่าการพูดกับคนไข้ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ขณะเดียวกันก็ไม่ใช่เรื่องยากเกินความสามารถ เพราะคนไข้แต่ละคนจะมีเรื่องราว หรือมีภูมิหลังที่สามารถนำมาใช้พูดเพื่อสร้างแรงจูงใจให้กับเขาได้ ซึ่งคุณวิมลบอกเราว่า คนไข้แต่ละคนเหมาะสมกับคำพูดคนละแบบกัน การพูดสร้างแรงจูงใจให้คนไข้แต่ละครั้ง ก็เหมือนกับการลับมีดของผู้บำบัดไปด้วย ถ้าพูดครั้งแรกแล้วเขายังไม่ยอมเข้ารับการบำบัด ก็อย่าเพิ่งเสียกำลังใจไป และที่สำคัญคืออย่ามองแต่มุมมองของเราเอง แต่ให้มองในมุมมองของคนไข้ด้วย

[6]

เอาใจเขา มาใส่ใจเรา

ถ้าพูดถึงหนึ่งในแคมเปญเกี่ยวกับสุราที่คนรู้จักกันดี คงหนีไม่พ้นแคมเปญ ‘งดเหล้าเข้าพรรษา’ ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ซึ่งคุณวิมลบอกเราว่า จำนวนคนไข้ที่เข้ารับการบำบัดในช่วงเข้าพรรษาเพิ่มขึ้นบ้างระดับหนึ่ง อีกช่วงที่จะมีจำนวนคนไข้เพิ่มขึ้นคือหลังปีใหม่หรือหลังสงกรานต์

นอกจากนี้ หนึ่งในปัญหาสำคัญของเรื่องการเลิกสุราคือ การเข้าไม่ถึงบริการบำบัดรักษา ซึ่งในปัจจุบันนี้มีหน่วยงานหรือองค์กรมากมายที่เข้ามาทำหน้าที่เพื่อลดช่องว่างตรงนี้ เช่น สายด่วนปรึกษาปัญหาสุรา 1413 เครือข่ายองค์กรงดเหล้า หรือความร่วมมือกับมูลนิธิต่างๆ และยังมีสำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่ดูแลภาพใหญ่ในเชิงนโยบาย

แต่ดังที่เรารู้กันดีว่า การดื่มสุรานั้นถูกกฎหมาย และกลายเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของคนไปแล้ว อีกหนึ่งคำถามที่เราอยากถามจากผู้บำบัดด้านนี้โดยตรงจึงเป็นคำถามเกี่ยวกับแนวคิดในการแก้ปัญหาการดื่มสุราแบบเรื้อรัง ซึ่งคุณวิมลได้ให้คำตอบที่น่าสนใจว่า

“วิธีการที่ดีคงไม่ใช่การปิดประตูไม่ให้ดื่มไปเลย เพราะไม่รู้จะได้ผลแค่ไหน แต่ส่วนตัวมองว่า เราอาจจะใช้วิธีการปลูกฝังตั้งแต่เด็ก ว่าดื่มแบบติดแล้วจะเป็นอย่างไร เราต้องให้ข้อมูลเขา แล้วให้เขาใช้ดุลยพินิจของตัวเอง สมมติให้เขาลองคิดว่า ถ้าการดื่มสุราทำให้ขาดสติจนผู้ดื่มไปก่อคดีข่มขืน แล้วเราเป็นญาติของเหยื่อ หรือเราเป็นญาติของคนก่อเหตุ เราอยากเห็นแบบนั้นไหม คือไม่ใช่แค่บอกว่าดื่มแล้วจะมีผลกระทบต่อสุขภาพยังไง เพราะคนฟังก็คงเฉยๆ แต่ให้มองถึงผลกระทบ มองว่าถ้าเป็นเราไปอยู่ในสถานการณ์แบบนั้นเราจะเป็นยังไง แบบนี้น่าจะดีกว่า”

[7]

ความหวังที่ปลายขวด

ปัญหาการดื่มสุราเป็นปัญหาที่ซับซ้อนในสังคมไทย ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการดื่มสุราเป็นสิ่งที่ฝังรากลึกอยู่ในวิถีชีวิตของคนไทย และยังถือเป็นสารเสพติดที่ถูกกฎหมาย ทำให้เส้นแบ่งการ ‘ติด’ หรือ ‘ไม่ติด’ สุรา ค่อนข้างเลือนราง ที่สำคัญคือ สังคมมักจะมีภาพลบต่อคนติดสุราเรื้อรัง โดยอาจจะลืมไปว่าสุราออกฤทธิ์ต่อสมองของผู้ดื่ม ทำให้การเลิกดื่มสุราไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ต้องอาศัยกระบวนการบำบัดทางการแพทย์ และที่สำคัญที่สุด คืออาศัยกำลังใจจากคนใกล้ชิดที่จะเป็นเหมือนสะพานช่วยให้เขาข้ามผ่านพ้นอาการติดสุราไปได้

อย่าลืมว่าถ้ามีคนติดเหล้าคนหนึ่ง อาการติดเหล้าจะไม่ได้ส่งผลกระทบแค่เจ้าตัวเท่านั้น แต่ยังกระทบต่อครอบครัว ญาติ คนใกล้ชิด ไปจนถึงภาพใหญ่อย่างสังคมอีกด้วย การช่วยกันฟื้นฟูบำบัดคนติดเหล้าจึงควรเป็นหน้าที่ของทุกภาคส่วนในสังคมที่ต้องร่วมมือกัน พาคนติดเหล้าไปเข้าสู่บริการบำบัดรักษา และมองพวกเขาด้วยความ ‘เข้าใจ’ เพื่อที่สังคมจะได้คนดีที่น่ารักคนหนึ่งกลับคืนมา

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ฟัง ‘เรื่องเหล้า’ จากผู้บำบัด: คุยกับ วิมล ลักขณาภิชนชัช appeared first on Alcohol Rhythm.