โดยกระบวนการสำรวจจิตใจในนิทรรศการนั้น ถือว่ามีวิธีคิดที่สามารถประยุกต์ใช้เป็นตัวช่วยหนึ่งของผู้ติดสุราได้ เพราะการทบทวนถึงพฤติกรรมการดื่มและต้นตอสาเหตุของการดื่มคือจุดเริ่มต้นของการทำความเข้าใจสถานการณ์ตนเอง ยอมรับ และจะนำไปสู่เส้นทางการลด ละ เลิก ในที่สุด

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า จึงขอชวนคุณย้อนมองความรู้สึกของตนเองไปพร้อมๆ กัน ผ่านชุดภาพถ่ายจากนิทรรศการ ARAMAROM 

1.

“เรารู้สึกอะไรอยู่บ้างในตอนนี้”

นี่เป็นคำถามแรกที่ก่อนถอดรองเท้าก้าวเข้าไปสู่ภายในงานนิทรรศการ และเป็นคำถามแรกที่เราใช้สำรวจจิตใจตนเอง 

เมื่อเข้าไปในบริเวณงานนิทรรศการ เท้าของเรารู้สึกได้ถึงสัมผัสของพื้นผ้าใบของงาน หูได้ยินเสียงที่เริ่มต้นบรรยายจากโทรศัพท์ พร้อมกับการตั้งสติผ่านลมหายใจ การอยู่กับปัจจุบันเป็นเสมือนสัญญาณในการเริ่มสำรวจตนเองเข้างานอย่างแท้จริง 

จุดเริ่มต้นของงานเปรียบเสมือนอุโมงค์จงกรมที่ทำให้เราต้องอยู่กับตัวเองในช่วงเวลาหนึ่ง การเดินสัมผัสบนผ้าใบที่ถูกขึงไว้ พร้อมกับเริ่มกำหนดลมหายใจเข้าออกอย่างช้าๆ จะทำให้เราได้สัมผัสถึงอารมณ์จากเบื้องลึกอย่างแท้จริง เราจะมีอารมณ์อย่างไร คิดอะไรอยู่ ที่ผ่านมาเป็นอย่างไร 

เมื่อสิ้นสุดทางเดินและสิ้นสุดการตั้งสติอยู่กับปัจจุบัน เราจะพบห้องต่าง ๆ ถูกแบ่งเอาไว้ตามความรู้สึก ดังนี้

2.

ความเปราะบางในใจเรา

ห้องแรกคือพื้นที่ให้คนปลดปล่อยความรู้สึกที่อึดอัด เครียด ก้อนหินสีแดงเปรียบเสมือนธรรมชาติของมนุษย์ที่เมื่อเกิดความรู้สึกเครียด หรือความรู้สึกทางลบ เราจะเห็นมันได้อย่างเด่นชัด สีแดงเปรียบเสมือนความร้อนรุ่มในจิตใจ และคนต้องการลบล้าง ปลดปล่อยความรู้สึกเหล่านั้นออกไป แม้จะชั่วครั้งชั่วคราวก็ยังดี 

สำหรับผู้ติดสุราที่ต้องการหาทางออกบางอย่าง ทางเลือกของเขาอาจมองเห็นมีเพียงแค่แอลกอฮอล์ ที่เป็นเหมือนเพื่อนยามทุกข์ใจอยู่เสมอ แต่อีกนัยหนึ่ง รูปทรงของก้อนหินสีแดงก็กำลังบอกเราว่า ในบางครั้ง จุดเริ่มต้นของการค้นพบทางออก คือ การยอมรับว่ามีตะกอนในใจเรา พยายามเพ่งพินิจรู้เท่าทันมัน อย่าให้มันใหญ่โตไปกว่าเรา มีอำนาจเหนือเรา

3.

นับ 1 แล้วเริ่มใหม่ได้เสมอ

ผ่านพ้นการมองเห็นความรู้สึกเชิงลบของตนเองอย่างแจ่มแจ้ง ต่อไปคือห้องสำหรับการเรียกสติ และสมาธิกลับมาอีกครั้งผ่านการกำหนดลมหายใจ การมีพื้นที่สำหรับให้สำหรับคลายกังวล สีเหลืองสว่างในความเงียบสงบไม่ต่างอะไรกับความหวังและการพยายามเริ่มต้นใหม่ผ่านสิ่งเล็กๆ ใกล้ตัว

เมื่อได้ลองพยายามเริ่มต้นกำหนดลมหายใจ แสงไฟต่างๆ อาจเปรียบได้กับเส้นสายนำทางให้เราย้อนกลับไปถึงสาเหตุและต้นตอของปัญหาในชีวิตที่ทำให้ผู้ติดสุราหลายคนเริ่มต้นดื่ม การลองทำความเข้าใจดูกับมันสักครั้ง อาจพบว่าสิ่งรอบตัวต่าง ๆ สามารถบำบัดจิตใจเราแทนแอลกอฮอล์ได้อยู่ไม่น้อยเลย แล้วเป็นไปได้ไหมที่เราจะแก้ไขปัญหาในชีวิตเหล่านั้น ไม่หลีกหนีโดยการดื่มอีก

4.

พื้นที่ปลอดภัยใกล้ตัว

ห้องสุดท้ายคือพื้นที่ที่มอบความปลอดภัย แสดงออกผ่าน Beanbag ซึ่งมองผิวเผินเปรียบเหมือนก้อนเมฆที่โอบอุ้มตัวเรา สีฟ้าอ่อนจางชวนให้คนรู้สึกสบายใจ พื้นที่ที่โอบล้อมด้วยวัตถุที่พร้อมจะรองรับเราทุกเมื่อ เปรียบเสมือนการมีพื้นที่สำหรับชาร์จแบตในร่างกายและจิตใจให้กลับมาเคลื่อนไหวได้อีกครั้งและสะท้อนให้เห็นว่าสุดท้ายแล้ว สิ่งที่คนเราต้องการคือความรู้สึกปลอดภัย ผู้ติดสุราเองก็ต้องการมีพื้นที่ปลอดภัยสำหรับตนเองและต้องการบางสิ่งบางอย่าง หรือใครบางคนช่วยพยุงเราเอาไว้ในยามที่เหนื่อยล้าหรือทุกข์ใจ กลับมาพักพิงได้ในทุกครั้ง

หากลองสังเกตดีๆ อาจพบว่าพื้นที่ปลอดภัยและคอยโอบกอดให้เราพักพิงอยู่เสมออาจเป็นสิ่งหรือคนที่อยู่ใกล้ตัวก็ได้

ท้ายที่สุดนี้ เมื่อขาก้าวออกมาจากงาน สิ่งที่เราจะพบโดยรอบคือ ‘ผู้คน’ นั่นหมายความว่าสักวันหนึ่ง ผู้ติดสุราจะกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างเป็นปกติ และภายนอกยังมีนักบำบัด ผู้คนที่คอยรับฟัง ช่วยเหลือให้คุณผ่านพ้นปัญหาไปได้อีกมากมาย อย่าลืมและอย่ากลัวที่จะขอความช่วยเหลือจากคนอื่นถ้าคุณรู้สึกเหนื่อยล้าและทดท้อจนทนไม่ไหวเสียล่ะ 

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เปลี่ยนจังหวะชีวิต สำรวจจิตใจตนเองก่อนดื่ม (Photo Essay) appeared first on Alcohol Rhythm.

บทบาทที่เข้าถึงนี้ ทำให้ผู้ชมหลายคนอาจสัมผัสได้ถึงความทรมานจากอาการสั่นของลำยอง และอาจจะเชื่อมโยงกับสถานการณ์ที่คนติดสุราหลายคนต้องเจอเมื่อพยายามเลิกเหล้า — มือสั่น ตัวสั่นเสียจนทำอะไรไม่ได้ นอกจากหวนกลับไปดื่มให้ผ่อนคลายบรรเทา

แต่จริงๆ แล้วอาการสั่นที่ว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร มันเกิดขึ้นเพราะอยากดื่มเหล้าต่อ? หรือเป็นส่วนหนึ่งของอาการถอน? Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอชวนคุณไปทำความเข้าใจอาการสั่นดังกล่าว พร้อมวิธีเยียวยาตัวเองจากอาการเหล่านั้น

มือสั่น เพราะอาการถอนจากแอลกอฮอล์

อาการสั่นจากฤทธิ์แอลกอฮอล์ที่เรียกว่า Tremors มักเกิดขึ้นเมื่อคนที่ปกติดื่มหนักหยุดดื่มทันที เป็นอาการสั่นที่ไม่สามารถควบคุมได้  และมักจะเป็นอาการที่เกิดขึ้นเนื่องจากการถอนแอลกอฮอล์

อาการดังกล่าวมีลักษณะสังเกตได้คือสั่นตามร่างกายอย่างเป็นจังหวะ โดยเฉพาะที่มือ ทำให้มีปัญหาในการเขียน วาดรูป หรือมีปัญหาในการถือและควบคุมอุปกรณ์ต่างๆ ทั้งนี้ อาการสั่นมีมากกว่า 20 ประเภท ซึ่งแบ่งประเภทด้วยแหล่งกำเนิดและลักษณะอาการ และอาจเกิดขึ้นได้จากการดื่มแอลกอฮอล์ หรืออาการถอนแอลกอฮอล์ขั้นรุนแรง 

ปกติแล้ว อาการสั่นของผู้ติดสุรามักเริ่มหลังจาก 5-10 ชั่วโมงหลังจากการดื่มครั้งสุดท้าย นั่นเป็นสาเหตุว่าทำไม่คนที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำจะตื่นขึ้นมาพร้อมอาการสั่น และต้องการดื่มแอลกอฮอล์เพื่อให้รู้สึกนิ่ง โดยอาการสั่นมักจะถึงจุดพีคหลังจากการดื่มครั้งสุดท้ายภายใน 24-78 ชั่วโมง และจะเกิดขึ้นนานหลายสัปดาห์หรือนานกว่านั้น

เมื่อพูดถึงอาการถอนแอลกอฮอล์ คงต้องกล่าวว่ามีความรุนแรงระดับกลางจนถึงรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิต อาการที่พบได้บ่อยคือ เหงื่อออก วิตกกังวล นอนไม่หลับ ปวดหัว ท้องเสีย อาเจียน และเกิดอาการสั่นอย่างที่กล่าวไป

ส่วนอาการที่ถือว่ารุนแรง คือ เห็นภาพหลอน ชัก และ delirium tremens หรือกลุ่มอาการเหงื่อออก หัวใจเต้นเร็ว สับสน หากรุนแรงมากและไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้องอาจทำให้เสียชีวิตได้ ซึ่งถึงแม้ผู้ที่เจออาการถอนเหล่านี้จะมีสัดส่วนน้อย ราว 4-5% ของคนติดเหล้า แต่อย่าลืมว่าถ้าเป็นคนที่ดื่มหนักมาเป็นระยะเวลาหลายปีจะยิ่งมีความเสี่ยงสูงขึ้น ดังนั้นเมื่อไรก็ตามที่เลิกเหล้าแล้วเกิดอาการถอน ก็ควรรีบพบแพทย์เพื่อเข้ารับการรักษาทันที เพราะแม้แต่ผลข้างเคียงเล็กๆ อย่างการอาเจียนหรือเหงื่อออก ก็เสี่ยงต่ออาการขาดน้ำของร่างกายเช่นกัน

ทำไมอาการถอนแอลกอฮอล์ถึงเกิดขึ้น?

แอลกอฮอล์มีฤทธิ์กดประสาท ทำให้การทำงานของสมองช้าลง เมื่อแอลกอฮอล์ที่หลั่งไหลเข้ามาเป็นประจำ สมองก็จะพยายามปรับตัว เอาชนะการกล่อมประสาทด้วยการเพิ่มการทำงานของเส้นประสาทเข้าไป เพื่อให้ร่างกายอยู่ในสภาวะตื่นตัว และต่อให้ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ แต่สมองก็ไม่หยุดตาม ยังคงตื่นตัวเสมอ 

อาการจึงเกิดขึ้นเมื่อสมองพยายามปรับตัวให้เข้ากับการไม่มีแอลกอฮอล์ หรือกำลังกลับสู่สภาวะสมดุล

ระยะเวลาและความรุนแรงของอาการถอนขึ้นอยู่กับ ระยะเวลา ปริมาณ และความถี่ของการดื่มแอลกอฮอล์ รวมถึงเพศ น้ำหนัก อายุ ประวัติการติดแอลกอฮอล์ครอบครัวและการใช้สารเสพติดประเภทอื่นๆ นอกจากนี้ อาการถอนอาจได้รับผลกระทบจากทั้งภาวะสุขภาพจิตและสุขภาพร่างกายร่วมด้วย 

สิ่งที่ทำได้ ‘เดี๋ยวนี้’ เพื่อบรรเทาอาการสั่นจากแอลกอฮอล์

เพราะอาการสั่นอาจเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนยากที่จะเลิกหรือลดการดื่มเหล้าลง เราจึงนำวิธีบรรเทาอาการสั่นง่ายๆ มาฝากคุณเพื่อให้คุณได้ปรับตัวเข้าสู่การบำบัดรักษาในระยะยาวต่อไป

-ดื่มน้ำและเครื่องดื่มที่ไม่มีคาเฟอีน

การดื่มน้ำให้เพียงพอจะช่วยขับสารพิษออกจากร่างกาย ซึ่งอาจทำให้อาการสั่นน้อยลง อีกทั้งร่างกายสามารถเพิ่มอัตราการเผาผลาญเซลล์ได้ด้วยการดื่มน้ำที่มีอิเล็กโทรไลต์ (เครื่องดื่มเกลือแร่) เพื่อปรับสมดุล ดังนั้น การดื่มน้ำตามปริมาณที่แนะนำต่อวันจะทำให้ร่างกายมีพลังงาน ปรับปรุงการทำงานของไตและลำไส้

สถาบันวิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ และการแพทย์แห่งชาติ แนะนำให้ดื่มน้ำวันละประมาณ 15 แก้วสำหรับผู้ชายและประมาณ 11 แก้วสำหรับผู้หญิง โดยน้ำประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์ที่ดื่มควรมาจากเครื่องดื่มที่ไม่มีคาเฟอีน

-รับประทานอาหารที่มีประโยชน์

ของหวานที่มีน้ำตาลสูงยิ่งทำให้อาการสั่นแย่ลง ดังนั้นควรเน้นอาหารที่มีโปรตีนไม่ติดมัน เช่น ปลา ไก่ เนื้อไม่ติดมัน ถั่ว เนยถั่ว และผลิตภัณฑ์นมที่ไม่มีไขมัน รวมถึงรับประทานอาหารที่อุดมไปด้วยธัญพืช ผักและผลไม้ แต่ควรงดผลไม้ที่มีน้ำตาลสูง

ถ้ารับประทานในครั้งเดียวปริมาณมากได้ยาก อาจเลือกรับประทานอาหารมื้อเล็กๆ หลาย ๆ มื้อต่อวันเพื่อช่วยรักษาระบบเผาผลาญที่ดีและลดความอยากอาหารที่เกิดจากความหิว อย่างไรก็ตาม เมื่อต้องการคำแนะนำเกี่ยวกับอาหารเสริม วิตามิน แร่ธาตุและสารอาหารอื่นๆควรปรึกษากับแพทย์ อย่าด่วนตัดสินใจด้วยตนเอง

-ฝึกการจัดการอารมณ์

โดยปกติ ผู้ติดสารเสพติดมักแสดงความรู้สึกวิตกกังวล กลัว และเครียด อารมณ์เชิงลบเหล่านี้ก่อให้เกิดอาการถอน อย่างเช่น การสั่นอย่างรุนแรง การฝึกโยคะ ฝึกทำสมาธิ จึงไม่เพียงช่วยจัดการกับความเครียดเท่านั้น แต่ยังส่งเสริมความรู้สึกดีๆ สร้างความคิดเชิงบวกที่บรรเทาอาการป่วยเรื้อรัง หรือจะเลือกการหายใจช้าๆ ลึกๆ ก็ได้ เพราะการหายใจช้า ลึก ช่วยให้หัวใจ หลอดเลือดแลระบบทางเดินหายใจดี อารมณ์ดี และร่างกายผ่อนคลาย

-หากิจกรรมให้ตัวเองทำ

กิจกรรมสนุกๆ จะช่วยขจัดความเครียดและความอยากดื่ม ซึ่งอาจช่วยลดอาการสั่น เช่น การออกกำลังกายเป็นประจำ เพลิดเพลินไปกับธรรมชาติ ปั่นจักรยาน สร้างงานศิลปะ สนุกไปกับการฟังเพลง จดบันทึกประจำวัน ฟังหรืออ่านคำพูด/เรื่องราวที่สร้างแรงบันดาลใจ ทำงานอดิเรกหรือหางานอดิเรกใหม่ๆ ดูหนังตลก ออกไปพบปะเพื่อนฝูง สิ่งเหล่านี้จะช่วยลดความเครียด สนุกกับชีวิต และช่วยในการฟื้นตัวของตัวเอง

-พักผ่อนให้เพียงพอ

การนอนอย่างมีคุณภาพเป็นกุญแจสำคัญในการเอาชนะอาการเสพติด อย่างไรก็ตาม ผู้ติดสุราบางรายอาจมีปัญหานอนไม่หลับหลังหยุดดื่ม และอาจต้องเวลาหลายเดือนกว่าจะกลับมานอนหลับปกติ ดังนั้น เราอาจต้องฝึกจัดการกับความเครียดด้วยวิธีที่กล่าวข้างต้นประกอบกัน เพื่อช่วยให้กลับมานอนหลับได้มีคุณภาพมากขึ้น 

-สร้างความสัมพันธ์ที่ดี

ครอบครัวหรือเพื่อนสนิทที่เข้าใจและพร้อมสนับสนุนเป้าหมายเป็นสิ่งที่มีค่ามากสำหรับการบำบัดผู้ติดสุรา เพราะระหว่างการบำบัดอาจทำให้ผู้ติดสุรารู้สึกโดดเดี่ยว ดังนั้นยิ่งมีคนที่ไว้ใจและสนับสนุบการเดินทางมากเท่าไหร่ ก็ยิ่งมีโอกาสที่จะประสบความสำเร็จมากขึ้นเท่านั้น คนรอบข้างจึงควรเอาใจใส่ ให้กำลังใจอยู่เป็นระยะ อีกทั้งคนรอบข้างยังมีส่วนช่วยในการสร้างสภาพแวดล้อมที่ปราศจากแอลกอฮอล์เพื่อป้องกันไม่ให้เขากลับไปติดอีกด้วย 

-เข้าร่วมกระบวนการบำบัดอย่างมีวินัย 

ช่วงระหว่างเลิกเหล้าและเข้าบำบัด ต้องตระหนักถึงเป้าหมายและเหตุผลที่ทำให้อยากเลิกดื่มแอลกอฮอล์ กระตุ้นเตือนตนเองอย่างสม่ำเสมอ และเมื่อจบการรักษาแล้ว ให้ลองติดตามสังเกตตนเองอยู่เรื่อยๆ เพื่อความสำเร็จในระยะยาว

ที่มา :

Alcohol Shakes or Tremors https://www.alcohol.org/effects/alcohol-shakes/

Understanding Alcohol “Shakes” and How to Stop Them https://www.bluecrestrc.com/understanding-alcohol-shakes/

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เลิกเหล้าแล้วมือสั่น? ทำความเข้าใจอาการสั่นและวิธีเยียวยาตัวเอง appeared first on Alcohol Rhythm.

อย่างไรก็ดี ปฏิเสธไม่ได้เลยว่ายังมีคนอีกจำนวนหนึ่งที่มีความเข้าใจผิด หรือละเลยประเด็นสุขภาพจิตบางอย่างไป ทั้งปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก วัยรุ่น และผู้สูงอายุ โรคซึมเศร้า หรือประเด็นสารเสพติดและพฤติกรรมเสพติด เช่น การติดสุรา ยิ่งก่อเกิดเป็นความไม่เข้าใจและเหมือนยิ่งจะผลักไสคนที่ต้องเจ็บป่วยทางจิตใจออกไปให้มากขึ้น การจะเยียวยาหัวใจที่เจ็บปวดของคนๆ หนึ่งจึงไม่ได้อาศัยแค่ความช่วยเหลือจากบุคลากรทางการแพทย์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงการสร้างความเข้าใจให้คนรอบข้างในการช่วยกันประคับประคองจิตใจของคนๆ หนึ่งด้วย

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวนอ่านทัศนะบางส่วนของ ธนกฤษ ลิขิตธรากุล นักจิตวิทยาคลินิก สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ สนทนากันถึงสถานการณ์สุขภาพจิตของคนไทย ทำความเข้าใจประเด็นด้านสุขภาพจิตบางอย่างที่อาจถูกละเลยหรือเข้าใจผิด รวมถึงสนทนาเกี่ยวกับปัญหาในขวดสุรา

อ่านบทสัมภาษณ์ธนกฤษ ลิขิตธรากุล ฉบับเต็มได้ ที่นี่

:: ข้อดีของความเครียด ::

คุณพูดถึงเรื่องความเครียด ซึ่งเป็นสิ่งที่มนุษย์ต้องเจออยู่ทุกวัน แล้วเรามีวิธีแยกไหมว่า นี่คือความเครียดปกติ เรายังรับมือได้อยู่ หรือถึงจุดไหนที่เราอาจจะต้องไปพบหรือคุยกับใครสักคนเพื่อขอความช่วยเหลือแล้ว

คนที่ไม่ได้ศึกษาเรื่องความเครียดมามากจะคิดว่าความเครียดเป็นเรื่องไม่ดีหรือถึงขั้นแย่ แต่ถ้าเรามาดูจริงๆ ความเครียดก็มีข้อดีนะ เช่น คนเครียดจะทำให้เกิดความกระตือรือร้น (active) เพราะต้องหาเงิน เดี๋ยวสิ้นเดือนไม่มีจ่าย ตรงนี้อาจจะมองเป็นข้อดีได้ ส่วนถ้าคนเครียดน้อยก็อาจจะเฉื่อย ไม่ค่อยอยากทำอะไร ดูง่ายๆ สมมติเราได้รับงานมาชิ้นหนึ่งให้ส่งปลายเดือน ต้นเดือนก็อาจจะสบายๆ ไม่ได้กระตือรือร้นมากเพราะยังไม่กดดัน แต่พอใกล้ๆ ปลายเดือน เห็นเดตไลน์มาแล้ว เดตไลน์ก็จะเป็นตัวกระตุ้นหรือที่ทางจิตวิทยาเรียกว่า stressor คือกระตุ้นให้เราเกิดความเครียด พอเครียดก็ต้องรีบทำงาน

ดังนั้น ความเครียดมีทั้งข้อดีและข้อเสีย แต่ถ้าเราเครียดมากเกินไปจะสังเกตได้จากอาการทางร่างกายเลย เช่น เริ่มกินไม่ค่อยลง นอนไม่ค่อยได้ อะไรที่เราเคยทำแล้วมีความสุขก็กลายเป็นไม่มีความสุข ไม่ค่อยอยากออกไปไหน ไม่ค่อยอยากทำอะไร นี่อาจเป็นสัญญาณบางอย่างที่บอกว่าคุณต้องเข้ารับคำปรึกษาจากนักจิตวิทยาแล้ว

:: มุมมองต่อการดื่มสุรา ::

ถ้าเป็นเรื่องสุรา หลายคนมักจะบอกว่าไม่ควรให้เด็กดื่มเลย แต่บางคนก็มองว่าครอบครัวหรือผู้ใหญ่ไม่ควรปิดกั้น แต่ควรให้เด็กเรียนรู้ด้วยตนเอง คุณมองความคิดเห็นที่ขัดแย้งกันนี้อย่างไร

ครอบครัวมีส่วนต่อพฤติกรรมของเด็ก ถ้าเป็นเรื่องสุราจะพบเลยว่า คนในครอบครัวบางคนมีพฤติกรรมดื่มสุราอยู่ก่อนแล้ว แต่ถ้าถามว่าควรหรือไม่ควรให้ดื่ม หรือสอนไปด้วยดื่มไปด้วย บอกตรงๆ ผมคิดว่าน่าจะตอบยาก เพราะเป็นเรื่องที่ขึ้นกับบริบทของแต่ละครอบครัว

แต่ถ้าเราคิดง่ายๆ มาลองดูข้อดีข้อเสียของการดื่ม อาจจะต้องตัดสินว่า ถ้าจะให้ลูกเริ่มดื่มจะมีข้อดีข้อเสียยังไง ถ้าไม่ให้ดื่มเลยจะเป็นยังไง เอามาชั่งน้ำหนัก ตรงนี้ผมคงตัดสินไม่ได้ แต่ก็พบนะว่า ถ้าพ่อแม่ทำตัวเป็นแบบอย่างโดยไม่ดื่มเลย โตมาเด็กก็ไม่ดื่ม หรือถึงดื่มก็ดื่มแบบไม่ติด เพราะเขาไม่ได้มองว่าเหล้าเป็นเรื่องที่คุ้นชินกับเด็ก หรือถ้าดื่มก็ดื่มแบบรับผิดชอบตัวเอง

ปัจจุบันถามว่าจะห้ามไม่ให้ดื่มเลยได้ไหม ผมว่าเป็นไปได้ยาก เราอาจจะลองตั้งคำถามใหม่มากกว่า จะทำยังไงให้เด็กมีความรับผิดชอบ หรือคนดื่มมีความรับผิดชอบต่อการดื่มของตนมากขึ้น เราคงไม่พูดหรอกว่าดื่มเหล้าไม่ดียังไง เพราะคนรู้กันเยอะแยะแล้ว แต่ถ้าจะดื่ม ดื่มยังไงให้ไม่เดือดร้อนตัวเองและคนอื่น ตรงนี้น่าจะเป็นเรื่องสำคัญกว่า

:: รู้จักสื่อสาร-เคารพสิทธิคนอื่น ::

เท่าที่ฟังดู เหมือนการสื่อสารเป็นเรื่องสำคัญมากในประเด็นที่เกี่ยวกับสุรา แต่ถ้าเราลองดูการสื่อสารของคนในระบบสุขภาพ จะเห็นว่าหลายครั้งที่การสื่อสารออกไปในลักษณะตีตราคนติดเหล้า เช่น มองว่าจน ขี้เกียจ จึงเลือกดื่มเหล้า ทั้งที่จริงๆ แล้วมีปัญหาที่ซับซ้อนกว่านั้นซ่อนอยู่ คุณมองเรื่องนี้อย่างไร

การสื่อสารเป็นเรื่องสำคัญครับ ถ้าเราบอกว่า จนและเครียดจึงเลือกดื่มเหล้า ผมมองว่าคนสื่อสารก็พยายามหาทางแก้ปัญหาแหละว่า การไปดื่มเหล้าไม่ได้ช่วยให้ปัญหาคุณดีขึ้น คือระยะสั้นอาจจะช่วยให้ลืม แต่ระยะยาวช่วยไม่ได้

เพราะฉะนั้น การสื่อสารที่สำคัญอย่างหนึ่งคือ สอนให้ปฏิเสธเป็น หรือบอกให้คนอื่นเคารพสิทธิของคนที่เลือกจะไม่ดื่มด้วย หรือถ้าเป็นคนดื่ม ดื่มอย่างไรให้รับผิดชอบ เรารู้ว่าปัจจุบันการห้ามไม่ให้ดื่มเหล้าเป็นเรื่องยาก เราจึงต้องดื่มแบบรู้ลิมิตของตัวเอง อันนี้น่าจะสำคัญกว่า

:: กลับมาดื่มซ้ำ ≠ ล้มเหลว ::

คิดว่าอะไรเป็นหัวใจสำคัญในการสื่อสารเรื่องบำบัดสุรา หรือทำให้คนอยากเข้ามารับการบำบัดสุรามากขึ้น

ในแง่การบำบัด เรามองว่าทุกพฤติกรรมเรียนรู้ได้ เป็นได้ก็หยุดได้ ไม่ว่าจะแย่แค่ไหน แต่อย่าลืมว่ามันก็มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำเช่นกัน เพราะฉะนั้น อย่าหมดกำลังใจไป ลองคิดว่าคุณดื่มมา 5-6 ปี จะหยุดภายใน 6 เดือน มันมีโอกาสกลับไปดื่มซ้ำอยู่แล้ว เป็นธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม คนที่เลิกไม่ได้ส่วนหนึ่งก็เพราะเขาหมดหวัง มองว่าเลิกได้ 6 เดือนก็กลับมาดื่มอีกแล้ว เลยไม่อยากเลิกดื่มแล้ว

ผมเลยอยากจะบอกว่า ถ้ากลับมาเป็นซ้ำก็ไม่เป็นไร ไม่ต้องหมดกำลังใจ เปลี่ยนใหม่เริ่มใหม่ได้เรื่อยๆ การกลับมาดื่มซ้ำไม่เท่ากับคุณล้มเหลว มันเหมือนคุณเดินขึ้นบันไดมาหลายๆ ขั้น แล้วนี่ก็แค่ย้อนกลับไปขั้นเดียวเอง ไม่ได้หมายความว่ากลับไปเริ่มที่ขั้นแรกเสียเมื่อไหร่

:: เริ่ม ‘ฟัง’ อย่างตั้งใจ ::

ตอนนี้สถานการณ์ในสังคมมีความตึงเครียดหลายอย่าง คุณมีคำแนะนำไหมว่า ในสถานการณ์แบบนี้ เราจะดูแลจิตใจของตนเองและคนอื่นได้อย่างไรบ้าง

ในมุมการดูแลตัวเอง อย่างที่ผมพูดไปแล้วว่า กายกับใจสัมพันธ์กัน ถ้าเราอยากดูแลสุขภาพใจก็เริ่มที่กายก่อนก็ได้ เวลาเครียดหรือไม่สบายใจอาจจะเริ่มจากการกิน นอน ให้ได้ จัดการกิจวัตรประจำวันให้ได้ก่อน

การนอนนี่สำคัญมาก โดยเฉพาะในคนที่มีปัญหาความเครียดหรือซึมเศร้า ซึ่งจะมีปัญหานอนไม่หลับหรือนอนมากเกินไปอยู่แล้ว การนอนไม่หลับจะทำให้ตื่นเช้ามาแล้วไม่มีแรง ควบคุมอารมณ์ได้ยาก ส่งผลกับการจัดการความเครียดด้วย

การออกกำลังกายก็สำคัญ มีงานวิจัยที่ให้ผู้ป่วยซึมเศร้าไปออกกำลังกาย หรือเวลาบำบัด ผมจะใช้คำว่า behaviour activation คือเพิ่มพฤติกรรมเชิงบวก ซึ่งก็อาจจะไม่ใช่แค่ออกกำลังกาย แต่ทำอะไรก็ได้ที่มีความสุข

เรื่องความเครียดก็มีเทคนิคการจัดการความเครียดอยู่ เช่น การฝึกหายใจคลายเครียด เรียกว่า relaxation technique แค่หายใจเฉยๆ ก็ช่วยได้แล้ว เพราะเวลาเราเศร้าหรือกังวล เราก็จะคิดเรื่องนั้นวนๆ ไป ยิ่งคิดก็ยิ่งกลัว ยิ่งกังวล บางคนคิดจนปวดหัว เรียกได้ว่ามันเป็นวงจรกัน แต่ถ้าเราตัดวงจรเหล่านี้ได้ด้วยการปรับพฤติกรรมก็จะทำให้ความคิดลดลง ความกังวลและความเศร้าก็ลดลงตาม

ส่วนถ้าเป็นการดูแลคนอื่น เวลาเห็นคนรอบตัวดูเศร้าๆ เครียดๆ ควรทำอย่างไร ผมให้ความสำคัญกับการฟังอย่างตั้งใจนะ ฟังความรู้สึกเขา แค่นั้นพอแล้ว ลองฟัง หยุด ฟังเขาโดยไม่พูดอะไรตอบไป หรือถ้าพูดก็พูดแค่สะท้อนความรู้สึกเขา เท่านี้ก็มีพลังมากพอจะช่วยใครสักคนแล้ว

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เจาะสุขภาพจิตและปัญหาในขวดสุรา กับ ธนกฤษ ลิขิตธรากุล appeared first on Alcohol Rhythm.

อย่างไรก็ดี ปฏิเสธไม่ได้เลยว่ายังมีคนอีกจำนวนหนึ่งที่มีความเข้าใจผิด หรือละเลยประเด็นสุขภาพจิตบางอย่างไป ทั้งปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก วัยรุ่น และผู้สูงอายุ โรคซึมเศร้า หรือประเด็นสารเสพติดและพฤติกรรมเสพติด เช่น การติดสุรา ยิ่งก่อเกิดเป็นความไม่เข้าใจและเหมือนยิ่งจะผลักไสคนที่ต้องเจ็บป่วยทางจิตใจออกไปให้มากขึ้น การจะเยียวยาหัวใจที่เจ็บปวดของคนๆ หนึ่งจึงไม่ได้อาศัยแค่ความช่วยเหลือจากบุคลากรทางการแพทย์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงการสร้างความเข้าใจให้คนรอบข้างในการช่วยกันประคับประคองจิตใจของคนๆ หนึ่งด้วย

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวน ธนกฤษ ลิขิตธรากุล นักจิตวิทยาคลินิก สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ สนทนากันถึงสถานการณ์สุขภาพจิตของคนไทย ทำความเข้าใจประเด็นด้านสุขภาพจิตบางอย่างที่อาจถูกละเลยหรือเข้าใจผิด รวมถึงสนทนาเกี่ยวกับปัญหาในขวดสุรา – ครอบครัวจะเข้ามามีบทบาทในเรื่องสุราอย่างไร และประเด็นสำคัญอย่าง ‘การสื่อสาร’ เกี่ยวกับการดื่มสุรา ปิดท้ายด้วยการประคับประคองและเยียวยาจิตใจของตนเองและคนรอบข้าง ในวันที่ทุกอย่างดูเหนื่อยล้าและตึงเครียด

ตอนนี้สถานการณ์สุขภาพจิตของคนไทยเป็นอย่างไร มีปัญหาอะไรที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ หรือว่าปัญหาที่แต่ก่อนอาจไม่มี แต่ตอนนี้เริ่มทวีความรุนแรงขึ้นไหม

จากการที่ทำงานมา ผมเห็นความต้องการขอรับคำปรึกษาหรือการดูแลทางจิตใจเพิ่มมากขึ้น หรือถ้าดูทางสถิติของสายด่วนสุขภาพจิต (1323) ในปี 2558 เราเคยให้คำปรึกษาไปประมาณห้าหมื่นกว่าสาย แต่พอมาในปี 2563 เราให้คำปรึกษาเพิ่มเป็นหนึ่งแสนกว่าสาย หมายความว่าคนต้องการการดูแลสุขภาพจิตเพิ่มมากขึ้นจริงๆ

ถ้าถามต่อว่า ปัญหาเรื่องอะไรที่คนมักเข้ามาขอรับคำปรึกษา เมื่อดูสถิติหลักๆ จะเห็นเป็นเรื่องปัญหาทางจิตเวชหรือโรคทางจิตเวช รองลงมาเป็นอารมณ์เครียดหรือความวิตกกังวล และอันดับที่สามเป็นภาวะและอารมณ์เศร้า สำหรับเรื่องความเครียด เราเห็นคนที่เครียดทั้งด้วยปัญหาทางเศรษฐกิจ เงินทอง เพราะโควิด-19 รวมถึงเรื่องการเรียนด้วย มีทั้งนักเรียนหรือนักศึกษาโทรมาเอง หรือเป็นผู้ปกครองโทรมา ซึ่งถ้าดูเป็นรายเดือนอาจจะน้อย แต่ถ้าย้อนไปประมาณ 3 ปีที่ผ่านมา จะเห็นว่าแนวโน้มหรือเทรนด์ตรงนี้เพิ่มมากขึ้น

สถานการณ์ทางสุขภาพจิตที่เปลี่ยนแปลงไปสะท้อนภาพสังคมไทยที่เปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง

จริงๆ ความไม่สบายใจของคนก็สะท้อนอะไรบางอย่างได้ เช่น ถ้าเราดูเรื่องปัญหาสุขภาพจิตที่เพิ่มขึ้น สิ่งที่ผมสังเกตเห็นคือ มันสะท้อนให้เห็นถึงความอ่อนโยนและความอ่อนไหวทางอารมณ์ของคน จะเห็นได้ว่า เมื่อมีประเด็นปัญหาบางอย่างเกิดขึ้นในสังคมไทย เช่น เวลาเกิดภัยพิบัติเราจะเห็นคนใจดีออกมาช่วยเหลือ บริจาคสิ่งของต่างๆ ส่วนหนึ่งก็คงเพราะเขาคิดถึงใจคนว่า ถ้าเกิดเป็นเราที่ลำบาก เราจะรู้สึกยังไง พูดง่ายๆ คือถ้าเราอยู่จุดนั้นเราจะรู้สึกอย่างไร ตรงนี้ศัพท์ทางจิตวิทยาเรียกว่า empathy เป็นการเข้าอกเข้าใจคนอื่น แต่ไม่ได้อินเหมือนเขานะ เราก็เห็นแบบนี้ในสังคมไทย เรียกได้ว่าช่วยเหลือกันดีมาก

แต่อีกนัยหนึ่ง การเห็นอกเห็นใจมากเกินไปหรือมีอารมณ์ร่วมมากเกินไปอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตได้เช่นเดียวกัน เช่น เวลาเราเสพข่าวบางข่าวเยอะๆ พวกภัยพิบัติหรือเหตุการณ์อะไรบางอย่างที่สะเทือนจิตใจคน เสพข่าวแบบนี้ตลอดเวลาไม่มีหยุดเลย จะทำให้คุณเกิดความเครียดจากการเสพข่าวได้ เพราะคุณอินเกินไป

นอกจากนี้ เมื่ออินมากเกินไปก็ทำให้เกิดการตัดสินเรื่องราวบางอย่างไปแล้ว โดยขาดข้อเท็จจริงบางประการไป อย่างเวลาเราเห็นคนมาคอมเมนต์เรื่องต่างๆ จะมีคนที่อิน ด่าไปเลย ด่าไว้ก่อนแต่ความจริงเป็นยังไงไม่รู้ ทั้งที่สิ่งที่เราได้รับอาจจะเป็นความคิดเห็น (opinion) บางอย่างก็ได้ ซึ่งไม่ใช่ข้อเท็จจริง (fact) ประเด็นจึงอยู่ที่ว่า เราแยกออกไหมว่าความคิดเห็นและข้อเท็จจริงเป็นอย่างไร

คุณมีคำแนะนำไหมว่า เราจะแยกความคิดเห็นกับข้อเท็จจริงออกจากกันได้อย่างไร

ถ้าพูดง่ายๆ และตรงตัวที่สุด ความคิดเห็นอาจจะไม่จริงเสมอไป แต่ข้อเท็จจริงคือข้อเท็จจริง เช่น เรามองว่าคนนี้สูง คนนั้นเตี้ย อันนี้เป็นความคิดเห็น แต่ถ้าเราให้เขาวัดส่วนสูงด้วยเครื่องวัดเลย อันนี้คือข้อเท็จจริง

บางครั้ง เราอาจเห็นความคิดเห็นบางอย่างในสื่อออนไลน์แล้วอิน พอเราอินก็จะทำให้มองโลกได้ไม่ตรงตามความเป็นจริงนัก และมีการตัดสินบางเหตุการณ์ไปแล้ว ทางจิตวิทยาจะเรียกว่า sympathy คือฉันอินไปเลย เต็มที่ไปเลย ซึ่งตรงข้ามกับ empathy

สรุปคือ เวลาเรามองอะไรบางอย่าง การจัดการอารมณ์ของเราเป็นสิ่งสำคัญ การไม่อินไป อยู่ตรงกลาง ก็เป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะถ้าเราต้องตัดสินใจบางอย่างหรือให้ข้อคิดเห็นในบางเรื่อง

คุณพูดถึงเรื่องความเครียด ซึ่งเป็นสิ่งที่มนุษย์ต้องเจออยู่ทุกวัน แล้วเรามีวิธีแยกไหมว่า นี่คือความเครียดปกติ เรายังรับมือได้อยู่ หรือถึงจุดไหนที่เราอาจจะต้องไปพบหรือคุยกับใครสักคนเพื่อขอความช่วยเหลือแล้ว

คนที่ไม่ได้ศึกษาเรื่องความเครียดมามากจะคิดว่าความเครียดเป็นเรื่องไม่ดีหรือถึงขั้นแย่ แต่ถ้าเรามาดูจริงๆ ความเครียดก็มีข้อดีนะ เช่น คนเครียดจะทำให้เกิดความกระตือรือร้น (active) เพราะต้องหาเงิน เดี๋ยวสิ้นเดือนไม่มีจ่าย ตรงนี้อาจจะมองเป็นข้อดีได้ ส่วนถ้าคนเครียดน้อยก็อาจจะเฉื่อย ไม่ค่อยอยากทำอะไร ดูง่ายๆ สมมติเราได้รับงานมาชิ้นหนึ่งให้ส่งปลายเดือน ต้นเดือนก็อาจจะสบายๆ ไม่ได้กระตือรือร้นมากเพราะยังไม่กดดัน แต่พอใกล้ๆ ปลายเดือน เห็นเดตไลน์มาแล้ว เดตไลน์ก็จะเป็นตัวกระตุ้นหรือที่ทางจิตวิทยาเรียกว่า stressor คือกระตุ้นให้เราเกิดความเครียด พอเครียดก็ต้องรีบทำงาน

ดังนั้น ความเครียดมีทั้งข้อดีและข้อเสีย แต่ถ้าเราเครียดมากเกินไปจะสังเกตได้จากอาการทางร่างกายเลย เช่น เริ่มกินไม่ค่อยลง นอนไม่ค่อยได้ อะไรที่เราเคยทำแล้วมีความสุขก็กลายเป็นไม่มีความสุข ไม่ค่อยอยากออกไปไหน ไม่ค่อยอยากทำอะไร นี่อาจเป็นสัญญาณบางอย่างที่บอกว่าคุณต้องเข้ารับคำปรึกษาจากนักจิตวิทยาแล้ว

เล่ากระบวนการให้ฟังหน่อยได้ไหมว่า เวลาจะไปพบนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์สักคนจะต้องทำยังไง มีกระบวนการขั้นตอนยังไงบ้าง

ในกรณีของจิตแพทย์ กระบวนการจะคล้ายๆ กับเวลาเราไปพบแพทย์เพราะโรคทางกายเลยครับ คือไปถึงก็ทำเรื่องนัด พอเข้าห้องพบจิตแพทย์แล้ว เขาก็ซักประวัติถามอาการของเรา และสุดท้ายคือจะสั่งยา เพราะเรื่องจิตใจ ความเครียด หรือซึมเศร้า ส่วนหนึ่งเป็นเรื่องสารสื่อประสาทในสมอง

ส่วนนักจิตวิทยา ลองนึกภาพว่าในห้องมีเก้าอี้สองตัว มีโต๊ะหนึ่งตัว และเรามานั่งคุยกัน การคุยในที่นี้มีเป้าหมายเพื่อหาทางออกของปัญหาบางอย่างด้วยกัน หาวิธีการจัดการความเครียดอย่างเหมาะสมมากขึ้น หรือมีวิธีการบำบัดบางอย่าง เช่น การปรับเปลี่ยนความคิดหรือพฤติกรรมเพื่อลดความเศร้าลง จะเป็น talking theraphy เน้นการพูดคุย ซึ่งเป็นแบบที่พบได้ในปัจจุบัน

ในมุมของนักจิตวิทยา ทำยังไงให้อีกฝ่ายยอมพูดเรื่องราวหรือความทุกข์ที่อยู่ในใจของตัวเองออกมา เพราะเข้าใจว่าเรื่องบางเรื่องก็คงยากที่จะยอมพูดออกมาได้ง่ายๆ หรือทำอย่างไรนักจิตวิทยาจะรับฟังและเข้าใจอีกฝ่ายได้จริงๆ

ถ้าเป็นคนไข้ที่มาหาเอง อันนี้มีข้อดีคือเขาอยากพูดอยู่แล้ว ก็จะไม่ใช่งานหนักมาก แต่ในบางกรณี เช่น วัยรุ่น บางทีเขาไม่อยากพูด ไม่อยากเล่า นักจิตวิทยาก็จะใช้การฟังเป็นหลักและสะท้อนความรู้สึกออกมา อย่างหนึ่งที่ผมทำเวลาคุยกับวัยรุ่นที่ยังไม่อยากพูดคือ เราจะตกลงกันว่า เรื่องที่คุยกันนี้จะเป็นความลับ พอได้ยินแบบนี้แล้ว คนที่ยังกังวลหรือไม่แน่ใจว่าเรื่องของตัวเองจะหลุดออกไปไหมก็จะกล้าพูดมากขึ้น เพราะเราตกลงกันแล้วว่าเป็นความลับ และเป็นจรรยาบรรณของนักจิตวิทยาด้วย อันนี้สำคัญมาก

ท่าทางก็เป็นส่วนสำคัญที่สนับสนุนให้เขาไว้ใจเรา ตั้งแต่เรื่องภาษาท่าทาง การมองหน้าสบตา การยิ้ม ที่สำคัญคือสายตาที่ส่งความเชื่อใจได้ ให้เห็นว่าเรามีสายตาที่อยากจะช่วยเขา และที่สำคัญคือ การฟังอย่างไม่ตัดสิน ฟังโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเข้าใจโดยไม่ได้บอกว่าคุณไม่ดี เราแค่อยากจะช่วยคุณ ถ้าเรามองสามัญจิตวิทยาเขาจะบอกว่า เป็นการฟังด้วยหูที่สาม คือคนเราฟังด้วยหู ด้วยตา และอีกอย่างคือฟังด้วยใจ อันนี้คือสิ่งที่เราจะเน้นทำ

เวลาผมไปพูดในหลายๆ ที่ จะมีคำถามว่า แล้วในเคสหนักๆ เช่น คนที่จะฆ่าตัวตาย เราควรจะพูดอะไรเพื่อให้กำลังใจเขา คำตอบของผมคือ กลับกันครับ เราจะฟัง เพราะบางทีเขาอยากเล่า แต่ไม่มีใครเข้าใจเขาเลย และเราจะไม่บอกว่า ทางนี้ดีที่สุดสำหรับคุณ คุณต้องทำแบบนี้ แต่ให้เขาดูข้อดีข้อเสียของแต่ละทางแล้วมาคิดกัน มาหาทางออก และให้เขาเลือกด้วยตัวเอง แบบนี้ก็จะทำให้ผู้มารับคำปรึกษาเกิดความไว้ใจและเชื่อใจเรามากขึ้นด้วย

แล้วถ้าเป็นคนทั่วไป เราจะฟังคนอื่นด้วยใจจริงๆ ได้อย่างไร โดยที่ไม่เผลอตัดสินโดยใช้มุมมองของตัวเอง

ตอนผมไปฝึกฟังเรื่องการให้คำปรึกษาจะมีกิจกรรมหนึ่งคือ ให้ลองฝึกฟังใครโดยที่เราไม่พูด เชื่อไหม บางคนที่เราลองให้ทำกิจกรรมนี้ แค่ 7 นาทีแต่เขาห้ามใจไม่ได้ที่จะไม่พูด แต่ผมอยากให้เราลองเงียบก่อน ไม่รบกวนหรือเสนอความเห็นอะไรกับคนที่กำลังพูด แต่เงียบและฟังเขาให้ได้มากที่สุด ระหว่างฟังก็ลองถามตัวเองง่ายๆ ว่า คนที่เขาพูดแบบนี้หรือเล่าแบบนี้มารู้สึกอย่างไร

ถ้าอยากให้ลึกกว่านั้น เขาจะเรียกว่าการสะท้อนความรู้สึก เช่น มีคนเล่าว่าโดนแฟนบอกเลิก รู้สึกแย่มาก เราก็อาจจะบอกเขาว่า ฟังจากที่คุณเล่ามา คุณคงรู้สึกเสียใจนะ พูดเท่านี้แต่มันแตะใจเขาแล้ว ทำให้เหมือนมีคนเข้าใจเขาอีกขั้นหนึ่ง

สรุปคือมี 3 ขั้นตอนเท่านี้เอง ขั้นตอนแรกคือฟังโดยไม่พูดจนกว่าเขาจะเล่าจบหรือเงียบไปเอง สองคือในระหว่างฟัง ถามตัวเองว่า คนที่เขาพูดแบบนี้รู้สึกยังไง และสาม ถ้าเราอยากจะพูดอะไรสักอย่างกลับไป ลองพูดสะท้อนความรู้สึกของเขา เราพูดแค่นี้เอง สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาคือ ถ้ามันใช่เขาจะบอกว่า เขาเสียใจนะ และจะเล่าต่อไปเอง บางทีการที่เขาพูดต่อจะทำให้เขาได้พูดสิ่งที่อยู่ข้างในหรือสิ่งที่กำลังอึดอัดอยู่ออกมา เรียกว่า ventilation หรือการระบาย พอเขาระบายใจของเขาก็เบาลง เหมือนเวลาเราทำกับข้าวก็ต้องมีตัวดูดควันออก ใจก็เหมือนกัน เมื่อมีไฟอยู่ข้างในก็ต้องระบายออกมา ถึงปัญหามันจะยังอยู่เหมือนเดิม แต่เขาก็มีแรงใจจะสู้ จะไปดีลกับปัญหานั้นต่อไป

อีกอย่างหนึ่งคือ พอเราบอกว่าฟังอย่างไม่ตัดสิน ก็อาจจะลองฟังด้วยความสงสัยในใจต่อก็ได้ว่า เกิดอะไร ที่ไหน อย่างไร ฟังเพื่ออยากรู้ไปเรื่อยๆ เพราะบางทีเมื่อเราคิดว่าเราเข้าใจอีกฝ่ายแล้ว เราจะปิดการฟังเลย เช่น เวลาลูกมาบอกพ่อแม่ว่าโดนครูตีมา พ่อแม่บางคนอาจจะบอกเลยว่า ก็เพราะเธอทำไม่ดีมาน่ะสิ คือไปตัดสินแล้วว่าลูกไม่ดี แต่เราลองพยายามฟังและสงสัยไปก่อนดีไหม เช่น ถามว่าเป็นมาอย่างไร เพราะอะไรหนูถึงถูกครูตี ตอนนี้หนูเป็นยังไง รู้สึกยังไง ถ้าเป็นพ่อ/แม่โดนครูตีก็คงรู้สึกแย่เหมือนกัน จะเห็นว่าความรู้สึกมันต่างกันเยอะเลยนะ

ได้ยินมาว่า คุณเคยทำงานที่สายด่วนสุขภาพจิต (1323) ซึ่งเป็นการรับฟังทางโทรศัพท์โดยที่ไม่เห็นหน้ากัน ตรงนี้จะทำให้การให้คำปรึกษายากขึ้นกว่าการคุยแบบซึ่งหน้ากันหรือไม่ อย่างไร

จริงๆ มีทั้งส่วนที่ง่ายกว่าและยากกว่า และมีทั้งส่วนที่เหมือนและต่างจากการให้คำปรึกษาซึ่งหน้า ส่วนที่เหมือนคือ เราใช้กระบวนการและทักษะที่เรียนมาเหมือนกัน ไม่ว่าจะปรึกษาแบบเจอตัวหรือทางโทรศัพท์ แต่สิ่งที่แตกต่างคือ เราไม่เห็นสีหน้าท่าทางของเขา ได้ยินแต่เสียง มันเลยยากกว่าเพราะเราต้องตั้งใจฟังเขา มีสมาธิกับเคสของเรามากๆ เพื่อไม่ให้ข้อมูลใดหลุดไป และที่สำคัญอีกอย่างคือ เพื่อไม่ให้เขารู้สึกด้วยว่า เราไม่ใส่ใจฟังเขา ตรงนี้เราก็จะพยายามมี empathy หรือการเข้าอกเข้าใจเขา

แต่ส่วนที่ง่ายคือ คนที่โทรมาหาสายด่วนฯ อยากเล่าอยู่แล้ว พอเขาโทรมา เรารับสาย แนะนำนั่นนี่เขาก็จะเริ่มเล่ามาเลย

เล่าประสบการณ์ให้ฟังได้ไหมว่า กว่าจะมาทำงานตรงนี้ต้องผ่านอะไรมาบ้าง และเจออะไรที่น่าสนใจบ้างระหว่างการทำงาน

อย่างแรกคือต้องมีพื้นฐานความรู้ก่อน ก็จะเป็นการเรียนทั้งภาคทฤษฎีและไปฝึกปฏิบัติ ซึ่งสำคัญมากในการให้คำปรึกษา อย่างเวลาเราเรียนทฤษฎีก็จะเป็นเคสตุ๊กตา เจอแบบนี้ก็คุยประมาณนี้ แต่ในชีวิตจริง เคสที่เราเจอมีความซับซ้อนกว่านั้นมาก เราไม่เคยคิดหรอกว่า จู่ๆ จะมีคนโทรมาร้องไห้ใส่เราหรือโทรมาแล้วโกรธใส่เลย ในตำราก็ไม่ได้สอนไว้ตรงๆ แต่มันต้องเรียนรู้เอา

ผมมองว่าเรื่องนี้เหมือนการเก็บชั่วโมงบิน อยากเก่งขึ้นก็ต้องเก็บชั่วโมงมากขึ้น แต่ผมทำมาจนถึงตอนนี้ก็คิดว่า เราต้องเรียนรู้ไปตลอดด้วย มีบางเคสยากขึ้น บางเคสเราไม่เคยเจอ หรือบางเคสก็ไม่คิดว่าจะมี ส่วนหนึ่งก็เพราะมีโซเชียลมีเดีย อย่างสมัยที่โซเชียลมีเดียยังไม่บูมขนาดนี้ การทะเลาะหรือด่าทอกันก็จะเจอที่โรงเรียน แต่ตอนนี้เราจะ cyberbullying ด่ากันในโลกออนไลน์ แล้วเราจะช่วยเขาอย่างไรล่ะ ตรงนี้ก็ต้องมาเรียนเพิ่มตลอด ผมมองว่า การทำจิตบำบัดหรือดูแลจิตใจคนเป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิต เรียนรู้ไปแล้วเจอปัญหาก็มาเรียนรู้ต่อหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ปัญหาสุขภาพจิตก็แยกย่อยออกได้หลายประเด็น จึงอยากชวนคุณคุยในบางประเด็นเป็นการเฉพาะ

ประเด็นแรกคือ ปัญหาสุขภาพจิตในเด็กและวัยรุ่น ซึ่งผู้ใหญ่มักมองว่า เด็กจะไปมีความเครียดอะไร ส่วนเด็กหลายคนก็มองว่าผู้ใหญ่ไม่เข้าใจตนเองเลย จึงอยากชวนคุณคุยว่า จริงๆ แล้วเมื่อพูดถึงปัญหาสุขภาพจิตในเด็กและวัยรุ่นมีอะไรที่น่าสนใจบ้าง

กรณีที่น่าสนใจอย่างหนึ่งคือ การที่เด็กหลายคนต้องปรับตัวมาเรียนออนไลน์ ซึ่งทำให้เขาเครียดนะ ต่อให้เป็นผู้ใหญ่ยังยากเลย สมาธิหลุดหมด และพอพ่อแม่ไม่เข้าใจก็จะมองว่าลูกไม่ตั้งใจเรียน เรียนแค่นี้จะไปเครียดอะไร แต่บางทีเรื่องเรียนก็ทำให้เด็กเครียดมากแล้ว เช่น บางคนที่โดนพ่อแม่คาดหวัง ด้วยความที่เขารักพ่อแม่ เขาก็อยากทำตามความคาดหวังนั้น

ความหวังมันดีนะครับ แต่ถ้าเป็นความคาดหวังมันเครียด ความคาดหวังที่มาจากการคาดคั้นทำอย่างไรก็ไม่มีความสุข สมมติเขารู้ตัวว่าอยากเรียนสายศิลป์ แต่พ่อแม่คาดหวังให้เป็นหมอ ก็เกิดความขัดแย้งในตัวเอง จากนั้นพอไปบอกพ่อแม่ก็อาจจะขัดแย้งกับพ่อแม่อีก แน่นอนว่าตรงนี้เด็กก็เครียด

นอกจากเรื่องเรียน เรื่องเพื่อนก็น่าสนใจ ผมเคยเจอผู้ปกครองที่ไม่เข้าใจว่า ทำไมลูกถึงเครียดนักหนากับการทะเลาะกับเพื่อนคนเดียว แต่ถ้าเราพยายามเข้าใจเขาหน่อยจะพบว่า สังคมวัยรุ่นจริงๆ ก็ขึ้นอยู่กับเพื่อนนั่นแหละ เราเป็นผู้ใหญ่มองอาจจะไม่เห็นอะไร แต่กับเด็กมันมีความเครียดอยู่

แล้วถ้าเป็นกรณีผู้สูงอายุ มีประเด็นอะไรน่าสนใจบ้าง

ประเด็นที่เจอจะเป็นเรื่องการปรับตัว ลองนึกภาพว่า เราเคยทำงานทุกวัน แต่พอเกษียณ ไม่ต้องมาทำงานแล้ว อยู่บ้านไป ก็เหมือนจะสบายนะ แต่เท่าที่ผมเคยคุยกับผู้สูงอายุที่โทรมาปรึกษาสายด่วนฯ เขาจะรู้สึกเหงา ไม่มีอะไรทำ เพราะเมื่อก่อนเขาเคยทำนั่นนี่ได้หมดเลย เคยเป็นหัวหน้างาน ดูแลลูกน้องในที่ทำงาน แต่พอไม่มีอะไรทำต้องกลับมาอยู่บ้าน ก็ก่อให้เกิดความเครียดได้ บางคนถึงขั้นมีภาวะซึมเศร้า แต่นี่ก็ขึ้นกับการที่เขามองตัวเองด้วย ผมเคยได้ยินบางคนบอกว่า เขามองว่าตัวเองไม่มีประโยชน์ อยู่บ้านเป็นภาระ ตรงนี้ก็ทำให้ไม่สบายใจหรือเครียดได้

คุณพูดถึงภาวะซึมเศร้า ซึ่งต้องยอมรับว่าปัจจุบันมีการพูดและตระหนักถึงเรื่องนี้มากขึ้นแล้ว แต่ยังมีคนอีกจำนวนหนึ่งที่ไม่เข้าใจภาวะหรือโรคซึมเศร้าเท่าไหร่ ในฐานะนักจิตวิทยา คุณอยากสื่อสารอะไรในประเด็นนี้

เราจะเห็นว่าคนบางส่วนมองคนซึมเศร้าว่าเรียกร้องความสนใจ ซึ่งก็มาจากการที่เขาไม่มีความรู้ความเข้าใจในประเด็นนั้นเท่าไหร่ เพราะโรคทางกายกับทางใจไม่เหมือนกัน สมมติคุณเป็นไข้ จับตัวดูก็รู้ว่าคุณตัวร้อน แต่โรคทางใจเป็นบาดแผลภายในที่โชว์ให้ใครเห็นไม่ได้ บางคนจึงอาจจะเข้าใจผิด

ถ้ามาดูในวัยรุ่น จะเห็นว่าพ่อแม่หลายคนไม่ยอมให้ลูกไปหาหมอ ผมอยากบอกว่า คุณอาจจะยังไม่ต้องเข้าใจเขานะ แต่ลองเปิดใจก่อนว่า มันอาจเป็นแบบนั้นแบบนี้ก็ได้ พอเปิดใจแล้วความเข้าใจก็จะตามมาง่ายขึ้น แต่ถ้าคุณปิดใจไปก่อน ทำอย่างไรก็ไม่เข้าใจหรอก แต่ถ้าคนที่ไม่ยอมใจเปิดใจจริงๆ ผมก็จะขอว่า ให้คุณให้พื้นที่เขาได้เสียใจ ได้พื้นที่ที่เป็นของเขา เพราะคนซึมเศร้าอาจจะมองตัวเองแย่อยู่แล้ว เขาไม่ควรต้องได้รับคำวิจารณ์จากคนอื่นให้รู้สึกแย่อีกเลย

โรคทางกายกับโรคทางใจเชื่อมโยงกันยังไงบ้าง

เชื่อมกันอย่างแยกออกจากกันไม่ได้เลยครับ ถ้าบอกว่าเรื่องทางกาย อารมณ์ความรู้สึก ความเครียดของเรา มาจากสารสื่อประสาทในสมอง เวลาเครียดมากๆ ฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) จะหลั่งออกมา นี่ก็อธิบายภาวะทางกายที่ส่งผลกับใจได้ หรือเวลาคุณหิวมากๆ แล้วไม่ได้กินอะไรก็จะอารมณ์ไม่ดีกว่าปกติ ควบคุมอารมณ์ได้ยาก อันนี้ชัดมากว่ากายส่งผลกับใจ

ในทางกลับกัน ถ้ากายปกติ ใจจะส่งผลกับกายได้ไหม ลองนึกภาพว่าเราต้องพูดหน้าห้องให้คนประมาณ 100 คนฟัง ร่างกายเราจะมีปฏิกิริยาบางอย่าง เช่น มือสั่นใจสั่น เหงื่อออก คิดว่าต้องออกมาแย่แน่ๆ นี่คือใจส่งผลกับกายเช่นกัน

เพราะฉะนั้น เวลาคนเศร้าๆ เราอาจจะได้ยินคนบอกว่า ถ้าเศร้าให้ไปออกกำลังกาย ดูแลตัวเอง เอากายมาดูแลใจ ตรงนี้ช่วยได้ เพราะการไปออกกำลังกายหรือเจอสิ่งแวดล้อมใหม่ๆ จะช่วยให้เราเลิกหรือหยุดคิดเรื่องทุกข์เรื่องเศร้าได้ และบางทีฮอร์โมนบางตัวจะเป็นตัวนำสารเอ็นโดรฟิน (Endorphin) หรือฮอร์โมนแห่งความสุขให้หลั่งออกมา ทำให้เรามีความสุขมากขึ้นและทุกข์ลดลงด้วย

อีกประเด็นทางจิตวิทยาเรื่องหนึ่งที่คนพูดถึงกันมากคือพฤติกรรมเสพติด บางครั้งเราเห็นคนมีอาการเสพติดบางอย่าง หรือมีพฤติกรรมเสพติดบางอย่าง เราอาจมองว่าเป็นเรื่องของพฤติกรรมหรือความอยากของเขาอย่างเดียว แต่จริงๆ เรื่องนี้เกี่ยวพันกับทางจิตวิทยาอย่างไรบ้าง

เกี่ยวกับทั้งส่วนชีววิทยาและเรื่องสมอง และเรื่องทางจิตใจ อย่างผมถนัดให้คำปรึกษาเรื่องการเล่นพนัน ถ้าเราไปดูสมองของคนที่เล่นพนันมากๆ จะคล้ายกับคนที่ติดสารเสพติดนะ คือสมองส่วนคิดจะทำงานลดลง การทำงานหรือการตัดสินใจต่างๆ จะแย่ลง และสมองส่วนอยาก (ส่วนที่ตอบสนองเกี่ยวกับอารมณ์) จะมีสารสื่อประสาทที่เรียกว่าโดพามีน (Dopamine) ที่เป็นสารที่หลั่งออกมาเวลาเราทำอะไรที่มีความสุข ในกรณีของคนที่เล่นพนัน ยิ่งเล่น สารโดพามีนจะยิ่งหลั่งออกมา จนวันหนึ่งถ้าหยุดเล่นไป ร่างกายก็ยังต้องการสารตัวนี้อยู่ เลยทำให้เขาอยากเล่นไปเรื่อยๆ อันนี้คือมุมของสมอง

ในมุมจิตใจ นักจิตวิทยาจะมองว่า ถ้าเราจะปรับเปลี่ยนหรือเลิกพฤติกรรมสารเสพติด จะต้องมองเรื่องแรงจูงใจในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ซึ่งในการจะเปลี่ยนแปลงได้ เขาต้องมีแรงจูงใจในการเปลี่ยน แบ่งได้เป็น 6 ขั้นของการเปลี่ยนแปลง (stages of change) ขั้นแรกคือ ขั้นที่ยังไม่ตระหนักในปัญหา (pre-contemplation) ลองสังเกตง่ายๆ ถ้าเราบอกว่า ให้หยุดดื่มเหล้าวันนี้หรือหยุดเล่นพนันวันนี้ ถ้าเขายังไม่ตระหนักถึงปัญหาก็จะมองว่า เล่นนิดเดียวเอง ดื่มนิดเดียวเอง ไม่เป็นไรหรอก คือยังเห็นข้อดีของพฤติกรรมนั้นมากกว่าข้อเสีย

ต่อมา พอเขาเริ่มตระหนักถึงปัญหาได้แล้ว จะก้าวมาสู่ขั้นที่สองหรือ contemplation ดูง่ายๆ ว่าเขาเริ่มเห็นข้อดีข้อเสียของพฤติกรรมนั้น เช่น เล่นพนันสนุกก็จริง ได้เงินมาก็จริง แต่ก็มาพร้อมหนี้ ทำให้ครอบครัวต้องทุกข์ ต้องปิดบังคนอื่นเพื่อจะเล่นพนัน ระยะนี้จะเรียกว่าเขามีความลังเลใจ และพอลังเลใจก็จะเริ่มเห็นข้อดีข้อเสีย นักจิตวิทยาจะทำงานกับความลังเลใจตรงนี้แหละ เพื่อให้เขาเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม โดยเราจะเสริมสร้างแรงจูงใจให้เขาเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมได้สำเร็จ

ขั้นที่สามคือการตัดสินใจ (determination) จะเริ่มเห็นข้อเสียมากกว่าข้อดีแล้ว เช่น เล่นการพนันก็แค่ได้เงิน แต่เป็นหนี้เพิ่ม ครอบครัวทุกข์ ต้องปิดบังคนอื่น ตรงนี้เราจะช่วยกันวางแผนแก้ปัญหาว่า จะทำอย่างไร และจะก้าวไปสู่ขั้นที่สี่คือการลงมือทำ (action) ก็ทำตามแผนที่วางเอาไว้ ถ้าเขาเริ่มเปลี่ยนพฤติกรรมใน 6 เดือนแรกจะเรียกว่าขั้นตอนการลงมือทำ ถ้าทำจนถึง 6 เดือน – 1 ปี จะเป็นขั้นตอนที่ห้าที่เรียกว่า การลงมือทำต่อเนื่อง (maintenance) คือทำต่อเนื่องไปเรื่อยๆ จนเปลี่ยนจากการปรับพฤติกรรมเป็นนิสัย การไม่เล่นพนันกลายเป็นเรื่องปกติไปแล้ว

แต่ก็มีขั้นที่หกอยู่ คือการกลับมาเป็นซ้ำ (relapse) เช่น คนที่เล่นการพนันก็เผลอกลับไปเล่นได้ คนที่เลิกเหล้าแล้วก็กลับไปดื่มใหม่ได้ เขาจะบอกว่าขั้นนี้เป็นขั้นตอนแห่งการเรียนรู้ เป็นธรรมชาติที่จะเปลี่ยนพฤติกรรม คนเราทำพฤติกรรมนี้มาเป็นปีๆ ก็อาจมีบ้างที่ทำพฤติกรรมเดิม แต่เราก็มาเริ่มใหม่กันได้

ถ้าเป็นเรื่องสุรา หลายคนมักจะบอกว่าไม่ควรให้เด็กดื่มเลย แต่บางคนก็มองว่าครอบครัวหรือผู้ใหญ่ไม่ควรปิดกั้น แต่ควรให้เด็กเรียนรู้ด้วยตนเอง คุณมองความคิดเห็นที่ขัดแย้งกันนี้อย่างไร

ครอบครัวมีส่วนต่อพฤติกรรมของเด็ก ถ้าเป็นเรื่องสุราจะพบเลยว่า คนในครอบครัวบางคนมีพฤติกรรมดื่มสุราอยู่ก่อนแล้ว แต่ถ้าถามว่าควรหรือไม่ควรให้ดื่ม หรือสอนไปด้วยดื่มไปด้วย บอกตรงๆ ผมคิดว่าน่าจะตอบยาก เพราะเป็นเรื่องที่ขึ้นกับบริบทของแต่ละครอบครัว

แต่ถ้าเราคิดง่ายๆ มาลองดูข้อดีข้อเสียของการดื่ม อาจจะต้องตัดสินว่า ถ้าจะให้ลูกเริ่มดื่มจะมีข้อดีข้อเสียยังไง ถ้าไม่ให้ดื่มเลยจะเป็นยังไง เอามาชั่งน้ำหนัก ตรงนี้ผมคงตัดสินไม่ได้ แต่ก็พบนะว่า ถ้าพ่อแม่ทำตัวเป็นแบบอย่างโดยไม่ดื่มเลย โตมาเด็กก็ไม่ดื่ม หรือถึงดื่มก็ดื่มแบบไม่ติด เพราะเขาไม่ได้มองว่าเหล้าเป็นเรื่องที่คุ้นชินกับเด็ก หรือถ้าดื่มก็ดื่มแบบรับผิดชอบตัวเอง

ปัจจุบันถามว่าจะห้ามไม่ให้ดื่มเลยได้ไหม ผมว่าเป็นไปได้ยาก เราอาจจะลองตั้งคำถามใหม่มากกว่า จะทำยังไงให้เด็กมีความรับผิดชอบ หรือคนดื่มมีความรับผิดชอบต่อการดื่มของตนมากขึ้น เราคงไม่พูดหรอกว่าดื่มเหล้าไม่ดียังไง เพราะคนรู้กันเยอะแยะแล้ว แต่ถ้าจะดื่ม ดื่มยังไงให้ไม่เดือดร้อนตัวเองและคนอื่น ตรงนี้น่าจะเป็นเรื่องสำคัญกว่า

มีอีกกรณีหนึ่งคือ ไม่อยากดื่มแอลกอฮอล์ แต่จำใจต้องดื่มด้วยเหตุผลทางสังคมหรือถูกเพื่อนชักชวน คุณมีวิธีการปฏิเสธไม่ดื่มแอลกอฮอล์ และไม่ทำให้คนชวนดื่มรู้สึกแย่ด้วยไหม

ทักษะการปฏิเสธเป็นเรื่องสำคัญครับ เราอาจจะลองใช้แนวคิด ‘I message’ เป็นตัวช่วย บอกว่าฉันรู้สึก (I feel) ยังไง เช่น ถ้าเพื่อนชวนดื่มเหล้า แต่เรากังวลไม่อยากดื่ม เราอาจจะพูดไปเลยว่า ขอโทษนะ เรารู้สึกกังวล กลัวว่าถ้าเมาแล้วจะแย่ ก็ลองพูดไปแบบนี้

ถ้าเราปฏิเสธว่าไม่เอาเฉยๆ โดนเพื่อนคะยั้นคะยอมากๆ เข้าก็อาจจะไปไม่เป็นเท่าไหร่ แต่ถ้าเราใช้ความรู้สึกมาช่วยว่า เรากังวล รู้สึกผิดยังไง จะทำให้การปฏิเสธดูซอฟต์กว่า และสัมพันธภาพระหว่างเรากับคนชวนดื่มก็มีแนวโน้มจะเสียน้อยกว่าด้วย

เท่าที่ฟังดู เหมือนการสื่อสารเป็นเรื่องสำคัญมากในประเด็นที่เกี่ยวกับสุรา แต่ถ้าเราลองดูการสื่อสารของคนในระบบสุขภาพ จะเห็นว่าหลายครั้งที่การสื่อสารออกไปในลักษณะตีตราคนติดเหล้า เช่น มองว่าจน ขี้เกียจ จึงเลือกดื่มเหล้า ทั้งที่จริงๆ แล้วมีปัญหาที่ซับซ้อนกว่านั้นซ่อนอยู่ คุณมองเรื่องนี้อย่างไร

การสื่อสารเป็นเรื่องสำคัญครับ ถ้าเราบอกว่า จนและเครียดจึงเลือกดื่มเหล้า ผมมองว่าคนสื่อสารก็พยายามหาทางแก้ปัญหาแหละว่า การไปดื่มเหล้าไม่ได้ช่วยให้ปัญหาคุณดีขึ้น คือระยะสั้นอาจจะช่วยให้ลืม แต่ระยะยาวช่วยไม่ได้

เพราะฉะนั้น การสื่อสารที่สำคัญอย่างหนึ่งคือ สอนให้ปฏิเสธเป็น หรือบอกให้คนอื่นเคารพสิทธิของคนที่เลือกจะไม่ดื่มด้วย หรือถ้าเป็นคนดื่ม ดื่มอย่างไรให้รับผิดชอบ เรารู้ว่าปัจจุบันการห้ามไม่ให้ดื่มเหล้าเป็นเรื่องยาก เราจึงต้องดื่มแบบรู้ลิมิตของตัวเอง อันนี้น่าจะสำคัญกว่า

คิดว่าการรณรงค์เรื่องสุราในปัจจุบันละเลยมิติการรับฟังเรื่องราวของคนไปไหม

การมองว่า คนนี้เป็นแบบนี้เพราะอะไร เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ แต่ที่ผมอยากพูดคือ เราอาจจะลองมาทบทวนกันใหม่ว่า เรื่องนี้มองได้แบบเดียวหรือไม่ คนที่ดื่มเหล้าจนติดเป็นเพราะอะไร เราเข้าใจเขารึยัง ตรงนี้อาจจะเป็นเรื่องการฟังหรือการเปิดใจก็ได้ เราต้องเปิดใจเพื่อจะเข้าใจเขา เวลาเราพูดอะไร ลองคิดดูว่าเราเข้าใจเขารึยัง รู้จักเขามานานแค่ไหน ถ้าเป็นเราโดนตัดสินแบบนี้จะรู้สึกยังไง เพราะบางครั้งเราทำพฤติกรรมบางอย่างก็มีเหตุผลใช่ไหม เช่น มาสายครั้งหนึ่งแต่โดนเหมารวมว่าขี้เกียจ เราก็คงไม่ค่อยชอบ คนดื่มเหล้าก็เหมือนกัน เราอาจจะต้องลดการตัดสินหรือการตีตราลง เพราะเวลาคนๆ หนึ่งทำพฤติกรรมแบบไหนก็มาจากหลายเหตุผล เราอาจจะต้องลองเปิดใจ เพราะหลายครั้งที่การแก้ปัญหาคือ มองหลายมุมแล้วค่อยเลือก

เวลาแก้ปัญหา หลายคนเลือกแก้ด้วยการดื่มเหล้า เพราะเขาต้องการเพิ่มสุข สนุก ลดทุกข์หรือความเศร้า หรือดื่มเพราะเหล้ามีฟังก์ชันบางอย่าง เช่น ดื่มเหล้าให้เข้าสังคมได้ ดื่มเพราะเชื่อว่าช่วยเรื่องการนอนหลับ เราจึงอาจจะลองมองว่า มันมีทางอื่นไหม ถ้าอยากมีความสุข ลดทุกข์ ทำแบบอื่นได้ไหม อาจจะต้องสกัดออกมาด้วยว่า เราเลือกดื่มเหล้าเพราะอะไรกันแน่

คิดว่าอะไรเป็นหัวใจสำคัญในการสื่อสารเรื่องบำบัดสุรา หรือทำให้คนอยากเข้ามารับการบำบัดสุรามากขึ้น

ในแง่การบำบัด เรามองว่าทุกพฤติกรรมเรียนรู้ได้ เป็นได้ก็หยุดได้ ไม่ว่าจะแย่แค่ไหน แต่อย่าลืมว่ามันก็มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำเช่นกัน เพราะฉะนั้น อย่าหมดกำลังใจไป ลองคิดว่าคุณดื่มมา 5-6 ปี จะหยุดภายใน 6 เดือน มันมีโอกาสกลับไปดื่มซ้ำอยู่แล้ว เป็นธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม คนที่เลิกไม่ได้ส่วนหนึ่งก็เพราะเขาหมดหวัง มองว่าเลิกได้ 6 เดือนก็กลับมาดื่มอีกแล้ว เลยไม่อยากเลิกดื่มแล้ว

ผมเลยอยากจะบอกว่า ถ้ากลับมาเป็นซ้ำก็ไม่เป็นไร ไม่ต้องหมดกำลังใจ เปลี่ยนใหม่เริ่มใหม่ได้เรื่อยๆ การกลับมาดื่มซ้ำไม่เท่ากับคุณล้มเหลว มันเหมือนคุณเดินขึ้นบันไดมาหลายๆ ขั้น แล้วนี่ก็แค่ย้อนกลับไปขั้นเดียวเอง ไม่ได้หมายความว่ากลับไปเริ่มที่ขั้นแรกเสียเมื่อไหร่

คุณทำงานมานานพอสมควร เจอเคสอะไรที่ประทับใจบ้าง

ผมเคยเจอคุณแม่คนหนึ่งมาปรึกษาเรื่องพฤติกรรมของลูก ซึ่งคุณแม่คนนี้เป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว ทั้งต้องทำงานและดูแลลูกไปพร้อมกัน ซึ่งผมก็ได้ให้คำปรึกษาไปตามกระบวนการว่าจะดูแลลูกอย่างไร แต่ระหว่างที่คุย ผมสังเกตว่าสีหน้าของคุณแม่คนนี้เหมือนคนอึดอัด มีความทุกข์อยู่ตลอด พอตอนคุยจะจบแล้วผมจึงสะท้อนความรู้สึกไปเพิ่มเติมนอกจากเรื่องการดูแลลูกว่า ฟังดูเหมือนคุณแม่จะเหนื่อยที่ต้องทำงานและเลี้ยงลูกไปพร้อมกันด้วย ผมพูดแค่ประโยคนี้ แต่คุณแม่คนนั้นน้ำตาไหลและบอกว่า ไม่เคยมีใครถามถึงความรู้สึกของเธอเลย จริงๆ มันเหนื่อยตลอดเวลา อยากระบายให้ใครสักคนฟัง พอวันนี้มาพบผม และผมสะท้อนความรู้สึกนั้นออกมาก็เหมือนมีคนมาเข้าใจ

หลังจากครั้งนั้น คุณแม่ก็เหมือนเปลี่ยนเป็นอีกคน เหมือนยกภูเขาออกจากอก ทำให้ผมค้นพบว่า จริงๆ แล้ว แค่ฟังความรู้สึกและสะท้อนให้เขาเห็น ก็กลายเป็นพลังที่มากพอในการช่วยเหลือคนๆ หนึ่งแล้ว อาจจะไม่ต้องมีถ้อยคำดีๆ หรือคำพูดคมๆ มากมาย แค่ฟังเขาและจับความรู้สึกให้ได้เท่านั้น

สถาบันครอบครัวมีความสำคัญมากในฐานะที่เป็นสถาบันแรกเริ่มที่จะดูแลเด็กคนหนึ่ง แต่ขณะเดียวกัน ปฏิเสธไม่ได้ว่า หลายครั้งที่ครอบครัวก็กลายเป็นต้นเหตุของปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก คุณมีคำแนะนำอย่างไร ผู้ปกครองควรจะดูแลจิตใจของเด็ก และทำให้บ้านกลายเป็นสถานที่ปลอดภัยได้อย่างไร

ผมอยากเสนอหลักง่ายๆ ที่เรียกว่า ‘สามใจ’ ใจแรกคือเปิดใจ พยายามเข้าใจเขาจริงๆ และจะต้องระวังด้วยว่า เราต้องไม่คิดไปก่อนว่าเราเข้าใจเขาหมดทุกอย่าง เพราะถ้าเราไปตัดสินหรือคิดว่าเราเข้าใจแล้วนะ ก็จะเป็นการปิดใจเสียมากกว่า

ใจที่สองคือ ตั้งใจฟัง ฟังอย่างเดียวพอ ไม่ตัดสิน ฟังทั้งอารมณ์และเรื่องราวของเขา อย่าเพิ่งสั่งสอน คุณจะสอนเขาในช่วงหลังก็ได้ เช่น ฟังลูกเล่าเรื่องจบแล้วค่อยสอนว่า ถ้าเป็นพ่อ/แม่จะทำแบบนี้ๆ หรือแก้ไขปัญหาแบบนี้ ทำแบบนี้เพราะอะไร เราลองนึกภาพว่ามีคนมาสั่งสอนเรา เราก็อาจจะไม่ฟังขนาดนั้นใช่ไหม เพราะฉะนั้นการสอนอาจจะไม่ใช่วิธีที่เวิร์กเท่าไหร่ เปลี่ยนเป็นฟังเขาให้เยอะขึ้นดีกว่า เพราะแค่ฟังก็ทำให้เด็กเบาใจ สัมพันธภาพระหว่างผู้ปกครองกับเด็กแนบแน่นขึ้น และทำให้ลูกกล้ามาเล่าด้วยเวลาเกิดอะไรขึ้น

สังเกตไหมว่าเด็กบางคนไม่กล้าเล่าให้ที่บ้านฟังเวลามีปัญหา เพราะกลัวโดนว่าซ้ำ มันหมายความว่าเราอาจจะฟังเขาได้ไม่ดีพอ เพราะถ้าเขาไว้ใจผู้ปกครองพอ ไม่ว่าเกิดปัญหาอะไรเขาจะวิ่งกลับมาที่บ้านและเล่าให้พ่อแม่ฟังเอง แต่ถ้าไม่เป็นแบบนั้น เขาก็อาจจะไปแก้ปัญหาด้วยวิธีอื่น เช่น ดื่มเหล้า

ใจสุดท้ายคือ กำลังใจ ชื่นชมเขาบ้าง เรามักจะเคยได้ยินประโยคที่ว่า เป็นพ่อแม่อย่าชมลูกบ่อย เดี๋ยวลูกจะเหลิง เป็นแบบนี้มาทุกยุคทุกสมัย แต่จริงๆ การชมลูกคือการทำให้เขารู้จุดแข็งของตัวเอง มีความมั่นใจและเคารพในตัวเอง (self-esteem) มากขึ้น ซึ่งนี่แหละจะเป็นเกราะป้องกันปัญหาทางใจหลายอย่างได้ รวมถึงป้องกันการเลือกไปดื่มเหล้าหรือติดยาเสพติดด้วย

มีวิธีไหมว่าพ่อแม่จะชมลูกยังไง

ในหนึ่งวันคุณลองหาเวลาคุยกับลูก ชมเขาให้ได้สักสามอย่าง และไม่ใช่ชมว่าเธอดีมาก เยี่ยมมาก แต่ลองชมพฤติกรรมที่เจาะจง เช่น แม่ดีใจนะที่ลูกมารอตรงเวลา หรือพ่อดีใจนะที่ลูกเก็บรองเท้าเข้าที่ ประมาณนี้ ต้องชมให้เจาะจง เขาก็จะเห็นข้อดีของตัวเอง เสริมความมั่นใจในตัวเองให้ดีขึ้น และกลายเป็นเกราะป้องกันชั้นดี

คนมักจะรีบไปพบแพทย์ถ้าเกิดความผิดปกติทางกาย หรืออย่างน้อยคือพยายามขวนขวายหาความรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับตัวเอง แต่ถ้าเป็นความผิดปกติทางใจ คนจำนวนมากกลับละเลยและคิดว่าไม่ใช่เรื่องใหญ่อะไร คุณมีคำแนะนำไหมว่า จะทำอย่างไรให้คนหันมาสนใจและเข้าใจปัญหาสุขภาพจิตมากขึ้น

จริงๆ โรคทางใจมีความคลุมเครืออยู่แล้ว อย่างโรคซึมเศร้า มันสังเกตได้ยากใช่ไหม ไม่ใช่ว่าพอมีจุดที่แขนแล้วคุณจะเป็นโรคซึมเศร้า จึงไม่แปลกที่หลายคนจะยังไม่เลือกไปพบแพทย์ เมื่อรู้สึกไม่สบายใจหรือรู้สึกแย่ เพราะมันไม่ได้ชัดเจนเหมือนโรคทางกาย

ดังนั้น สิ่งที่จะทำให้ความไม่ชัดเจนลดลงคือการให้ข้อมูลหรือสร้างความเข้าใจใหม่ ให้เขาลองสังเกตตัวเองดู อันนี้เป็นประเด็นแรกคือ ที่เขาไม่ไปพบแพทย์อาจเพราะความไม่รู้

หรือบางคนรู้ แต่ไม่อยากไปพบแพทย์เพราะอาย กลัวมีคนเห็น เราก็พยายามทำมาตลอดให้ลดการตีตราตรงนี้ ผมจะบอกเสมอนะว่า ซึมเศร้า วิตกกังวล หรือเครียด ก็เหมือนหวัดทางใจที่เกิดขึ้นได้ เพราะฉะนั้น เวลาคุณเป็นหวัดทางกายคุณไปหาหมอ คุณเป็นหวัดทางใจก็ไปพบหมอหรือคุยกับนักจิตวิทยาได้ เดี๋ยวก็หาย

ตอนนี้สถานการณ์ในสังคมมีความตึงเครียดหลายอย่าง คุณมีคำแนะนำไหมว่า ในสถานการณ์แบบนี้ เราจะดูแลจิตใจของตนเองและคนอื่นได้อย่างไรบ้าง

ในมุมการดูแลตัวเอง อย่างที่ผมพูดไปแล้วว่า กายกับใจสัมพันธ์กัน ถ้าเราอยากดูแลสุขภาพใจก็เริ่มที่กายก่อนก็ได้ เวลาเครียดหรือไม่สบายใจอาจจะเริ่มจากการกิน นอน ให้ได้ จัดการกิจวัตรประจำวันให้ได้ก่อน

การนอนนี่สำคัญมาก โดยเฉพาะในคนที่มีปัญหาความเครียดหรือซึมเศร้า ซึ่งจะมีปัญหานอนไม่หลับหรือนอนมากเกินไปอยู่แล้ว การนอนไม่หลับจะทำให้ตื่นเช้ามาแล้วไม่มีแรง ควบคุมอารมณ์ได้ยาก ส่งผลกับการจัดการความเครียดด้วย

การออกกำลังกายก็สำคัญ มีงานวิจัยที่ให้ผู้ป่วยซึมเศร้าไปออกกำลังกาย หรือเวลาบำบัด ผมจะใช้คำว่า behaviour activation คือเพิ่มพฤติกรรมเชิงบวก ซึ่งก็อาจจะไม่ใช่แค่ออกกำลังกาย แต่ทำอะไรก็ได้ที่มีความสุข

เรื่องความเครียดก็มีเทคนิคการจัดการความเครียดอยู่ เช่น การฝึกหายใจคลายเครียด เรียกว่า relaxation technique แค่หายใจเฉยๆ ก็ช่วยได้แล้ว เพราะเวลาเราเศร้าหรือกังวล เราก็จะคิดเรื่องนั้นวนๆ ไป ยิ่งคิดก็ยิ่งกลัว ยิ่งกังวล บางคนคิดจนปวดหัว เรียกได้ว่ามันเป็นวงจรกัน แต่ถ้าเราตัดวงจรเหล่านี้ได้ด้วยการปรับพฤติกรรมก็จะทำให้ความคิดลดลง ความกังวลและความเศร้าก็ลดลงตาม

ส่วนถ้าเป็นการดูแลคนอื่น เวลาเห็นคนรอบตัวดูเศร้าๆ เครียดๆ ควรทำอย่างไร ผมให้ความสำคัญกับการฟังอย่างตั้งใจนะ ฟังความรู้สึกเขา แค่นั้นพอแล้ว ลองฟัง หยุด ฟังเขาโดยไม่พูดอะไรตอบไป หรือถ้าพูดก็พูดแค่สะท้อนความรู้สึกเขา เท่านี้ก็มีพลังมากพอจะช่วยใครสักคนแล้ว

หมายเหตุ: เรียบเรียงจากรายการ 101 One-On-One Ep.209 | เจาะ (สุขภาพ) จิต กับ ธนกฤษ ลิขิตธรากุล (ออกอากาศวันที่ 29 มกราคม 2021) และมีการสัมภาษณ์เพิ่มเติมในประเด็นเรื่องการบำบัดสุรา

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เจาะ (สุขภาพ) จิต กับ ธนกฤษ ลิขิตธรากุล appeared first on Alcohol Rhythm.

แม้อันที่จริง สิ่งเดียวที่ช่วยลดความเข้มข้นของแอลกอฮอล์ในกระแสเลือดได้คือเวลา แต่ดูเหมือนว่าหลายคนคงไม่เห็นด้วยนักถ้าจะต้องนอนอืดบนเตียงให้เสียงานเสียการ ครั้นจะสะกิดถามคนใกล้ชิดหรือเปิดค้นหาเคล็ดลับสร่างเมาในกูเกิ้ล ก็ไม่แน่ว่าจะได้ผลจริงเพราะส่วนใหญ่ไม่มีงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สนับสนุนให้น่าเชื่อถือเสียด้วย

วันนี้ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า จึงขอเสนอวิธีหลีกเลี่ยงอาการเมาหนักจนแฮงก์หมดสภาพ เคล็ดลับดูแลตัวเองให้สร่างเมาได้อย่างปลอดภัย พร้อมสำรวจว่าความเชื่อเรื่องการแก้แฮงก์แบบไหน ที่อาจไม่เป็นความจริง 

ว่าด้วยเรื่องอาการเมา

ก่อนอื่น เราอยากชวนคุณมาทำความเข้าใจอาการเมาเสียก่อนว่า เวลาดื่มเหล้านั้น แอลกอฮอล์จะถูกดูดซึมเข้ากระแสเลือดผ่านทางเยื่อบุกระเพาะอาหาร และลำไส้เล็กก่อนถูกส่งไปทำลายที่ตับ ซึ่งกระบวนการทั้งหมดใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงในการสลายแอลกอฮอล์ในกระแสเลือดสำหรับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมาตรฐาน (เบียร์หนึ่งขวด ไวน์หนึ่งแก้ว หรือเหล้าหนึ่งช็อต) หากเผลอดื่มแอลกอฮอล์เร็วเกินกว่าที่ตับจะสลายได้ ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดก็จะสูงขึ้นและทำให้เริ่มรู้สึกเมา

ปัจจัยที่ทำให้เมาช้าเร็วจึงขึ้นอยู่กับปริมาณการดื่ม ความเร็วในการกระดก ความเข้มข้นของดริงก์ที่เราดื่ม น้ำหนักตัว และอาหารที่กินก่อนดื่ม หากควบคุมปัจจัยดังกล่าวได้ก็จะช่วยทำให้อาการเมาค้างเกิดขึ้นเบาลง ตัวอย่างวิธีง่ายๆ ในการดื่มไม่ให้แฮงก์หนักมี 5 วิธี ได้แก่

1. ใช้วิธีการนับจำนวนเครื่องดื่มมึนเมาที่กระดกเข้าไป และจำกัดการดื่มของตัวเองว่าจะกี่ขวด กี่แก้ว ควรดื่มเท่าที่ไหว ไม่เมามากเกินไป

2. วัดปริมาณการดื่ม โดยปกติปริมาณมาตรฐานที่ตับจะย่อยสลายได้ภายใน 1 ชั่วโมง อยู่ที่เบียร์แอลกอฮอล์ 5% ในปริมาณ 330 มิลลิลิตร สำหรับไวน์ แอลกอฮอล์ 11-13% จะอยู่ที่ 100 มิลลิลิตร และสำหรับเหล้า แอลกอฮอล์ 40-43% จะอยู่ที่ 30 มิลลิลิตร นักดื่มสามารถควบคุมให้ปริมาณการดื่มไม่มากเกินไปจนเมาแอ๋

3. เลือกดื่มเครื่องดื่มมึนเมาที่มีความเข้มข้นของแอลกอฮอล์น้อย เช่น เบียร์ที่มีเปอร์เซ็นต์แอลกอฮอล์น้อย

4. เปลี่ยนวิธีการดื่ม ดื่มให้ช้าลง และสลับมาจิบน้ำเปล่า โซดา น้ำผลไม้ เพื่อให้มีเวลาตับได้ทำงาน

5. กินอาหารรองท้องก่อนดื่ม เพราะถ้าปล่อยให้ท้องว่างจะทำให้แอลกอฮอล์ดูดซึมได้เร็วจนเมาเร็วตามไปด้วย

ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการทำให้สร่าง

สำหรับบางคนอาจจะบอกว่าไม่ทันเสียแล้ว รู้ตัวอีกทีก็เมาแล้ว และกำลังหาวิธีทำให้ตัวเองสร่างเมาจากการดื่มหนัก ต้องขอบอกว่าอยากให้คุณลองดูดีๆ เพราะหลายวิธีที่ “ดู” จะได้ผล หรือทำให้ “รู้สึก” ดีขึ้นจากปากคำของคนอื่น อาจจะไม่เป็นจริงก็ได้ เช่น 

– ดื่มกาแฟเข้มๆ แล้วจะสร่างเร็ว

ปกติแล้วเวลาดื่มเครื่องดื่มมึนเมาไปสักพักจะทำให้นักดื่มรู้สึกง่วงนอน การดื่มกาแฟอาจจะช่วยทำให้ตื่น แต่นั่นไม่ได้ช่วยทำให้แอลกอฮอล์ถูกสลายได้เร็วขึ้น ดังนั้นข้อควรระวังคือมันอาจทำให้นักดื่มรู้สึกว่าตัวเองสร่างและกล้าที่จะขับรถ ซึ่งอาจทำให้เกิดอุบัติเหตุตามมาได้

– อาบน้ำเย็น ปลุกตัวเองให้ไม่เมา

การอาบน้ำเย็นทำให้รู้สึกกระปรี้กระเปร่ามากขึ้นก็จริง แต่มันไม่ได้ลดผลกระทบจากแอลกอฮอล์ต่อร่างกาย ในทางตรงกันข้าม การอาบน้ำเย็นอาจทำให้ร่างกายของผู้ดื่มหนักเข้าสู่ภาวะช็อก หรือหมดสติได้

– อ้วกเหล้าออกมาซะ แล้วจะดีขึ้น

หากไม่ได้พยายามล้วงคอตอนเพิ่งกลืนทันที การพยายามขย้อนหลังจากนั้นก็ไม่ได้มีผลกับอาการสร่างเมา เนื่องจากแอลกอฮอล์อยู่ในกระแสเลือดไปแล้ว อย่างไรก็ตาม เวลาอ้วกก็จะช่วยทำให้รู้สึกดีขึ้นจากอาการคลื่นไส้

– กินอาหารที่มีไขมันตามเข้าไปจะช่วยทำให้สร่าง

อย่างที่กล่าวไปข้างต้นว่าแอลกอฮอล์จะถูกดูดซึมผ่านเยื่อบุกระเพาะอาหาร หากรับประทานอาหารจำพวกไขมันจนเต็มท้อง เมื่อเริ่มดื่มเหล้า แอลกอฮอล์ก็อาจจะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้ช้าลง ซึ่งปกติร่างกายจะใช้เวลาดูดซึมแอลกอออล์เข้าสู่กระแสเลือดภายในเวลาประมาณ 10 นาทีเท่านั้น ถ้าแอลกอฮอล์อยู่ในเลือดของคุณแล้ว ก็สายเกินไปที่อาหารจะมีผลกระทบใดๆ มิหนำซ้ำ ต้องระวังว่าหากกินอาหารที่มีไขมันและแอลกอฮอล์รวมกันอาจทำให้เกิดอาการท้องร่วงแทนก็ได้

เคล็ดลับดูแลตัวเองเมื่อเมาค้าง

อันนั้นก็ไม่ช่วย อันนี้ก็ไม่ดีต่อการสร่างเมา คุณคงเกิดคำถามว่าแล้วจะดูแลตัวเองอย่างไรให้ปลอดภัยและถูกต้อง

สำหรับการดูแลตัวเองเมื่อเมาค้าง อาจจะแบ่งเป็น 2 ช่วง ได้แก่ ช่วงก่อนเข้านอน และช่วงเช้าที่ต้องตื่นมาชดใช้กรรม

วิธีดูแลตัวเองเมื่อเมาค้างก่อนเข้านอนที่ดีที่สุด คือการนอนหลับเต็มอิ่ม ให้เวลาตับได้ทำงานสลายแอลกอฮอล์ในร่างกาย (ขอขีดเส้นใต้ย้ำไว้ว่าการหลับ ไม่นับสลบเหมือดที่อาจจะเป็นเรื่องปกติของนักดื่ม) อย่างไรก็ตาม ก่อนเข้านอน นักดื่มตัวยงควรระวังอันตรายจากการอาเจียนขณะหลับและสำลักจนเสียชีวิต เพราะแอลกอฮอล์ในเลือดที่อยู่ในระดับสูงอาจส่งผลต่อเส้นประสาทที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการป้องกันการสำลักหรือกลืน (gag reflex) แม้กระทั่งตอนหลับอยู่ก็ตาม 

นอกจากการนอนหลับแล้ว คำแนะนำที่ช่วยทำให้การตื่นในตอนเช้าไม่นรกจนเกินไป ได้แก่

– การดื่มน้ำแก้วใหญ่ก่อนเข้านอน และวางแก้วน้ำไว้ใกล้เตียงไว้จิบ เพื่อช่วยให้ร่างกายไม่ขาดน้ำ

– ทิ้งถังขยะ ถุง ภาชนะต่างๆ ไว้ข้างเตียงเผื่ออาจจะต้องอาเจียน

– อย่ากินยานอนหลับหรือยาต้านเศร้าอื่นๆ หลังจากดื่ม และทิ้งยาแก้ปวดที่ไม่ต้องสั่งโดยแพทย์ (over-the-counter OTC) เช่น ยา Advil ไว้ที่โต๊ะข้างเตียงเพื่อรับประทานในตอนเช้า โดยหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มี acetaminophen เช่น Tylenol และ Excedrin เพราะอาจทำให้ตับถูกทำลายได้เมื่อดื่มแอลกอฮอล์ในช่วง 24 ชั่วโมงเดียวกัน

– สุดท้ายสำหรับคนที่ต้องการตื่นเช้าอาจจะตั้งนาฬิกาปลุกไว้เตือนตนเองก็ย่อมได้

อันที่จริง อาการเมาค้างส่วนใหญ่สามารถหายได้เองภายใน 24 ชั่วโมง แต่ก็มีเคล็ดลับวิธีดูแลตัวเองในตอนเช้าเมื่อเผชิญอาการเมาค้าง ตั้งแต่การกินยาแก้ปวดที่วางไว้โต๊ะข้างเตียง เพื่อบรรเทาอาการเวียนหัว, ดื่มน้ำแก้วใหญ่ เพื่อไม่ให้ร่างกายขาดน้ำ, กินอาหารรสจืดอย่างแครกเกอร์และขนมปัง เพื่อช่วยเพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด ไม่ให้น้ำย่อยกัดกระเพาะอาหาร ที่สำคัญคืออย่าดื่มเหล้าต่อโดยคิดว่าช่วยถอนได้ เพราะนั่นกลับจะทำให้ยิ่งแย่ลง

นอกจากนี้ คุณอาจจะเลือกกลับไปนอนหลับต่อ เพราะแม้การนอนหลับไม่ได้ช่วยทำให้แอลกอฮอล์ในเลือดลดลง แต่ก็ช่วยบรรเทาอาการเมาค้างได้ รวมไปถึงยังมีทางเลือกอื่น อย่างดื่มเครื่องดื่มเกลือแร่ที่มีวิตามินและแร่ธาตุ หรือ ใช้ยาอย่าง Pepto-Bismol หรือ Tums เพื่อรักษาอาการไม่สบายของระบบทางเดินอาหาร (gastrointestinal upset), ปิดผ้าม่านหรือใส่แว่นตากันแดด เป็นต้น

นี่คือเคล็ดลับการดูแลตัวเองขณะเมาค้างที่เอามาฝากกัน หวังว่านักดื่มจะหยิบยกเอาไปใช้ เพื่อให้การสร่างเมาปลอดภัยยิ่งขึ้น

ที่มา: https://www.healthline.com/health/how-to-sober-up?fbclid=IwAR0rveKHIHzLKKCwvKDdneN6_fHmFXXgbsAj0Z4RRlJOor8hYLY0QHtCl8w#ways-to-avoid-getting-too-drunk

https://www.morporor.org/storage/images/knowledge/pdf/1554898536.pdf

https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/7-steps-to-cure-your-hangover-and-ginkgo-biloba-whats-the-verdict?fbclid=IwAR27fU2nah6SkUHkemeYMoGbUDJl4IW0j4VsxGAgOEpH9f6hc9DQAg6C9eg

https://th.wikihow.com/%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B9%87%E0%B8%A7

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เคล็ดลับสร่างเมาไว และอะไรที่เข้าใจผิดเกี่ยวกับการทำให้สร่างเมา appeared first on Alcohol Rhythm.

หรือเคยไหมกับการที่ต้องอดทนกับเพื่อนที่มักบอกว่า คุณนั่นแหละเป็นผู้เปิดโอกาสให้คนรักดื่มหนัก

หากเคยและมีประสบการณ์มากกว่านั้น อาจปฏิเสธไม่ได้ว่าคุณทั้งหลายกำลังตกอยู่ในความทุกข์ทรมานกับปัญหาแอลกอฮอล์จากคนที่คุณรัก ซึ่งฟังดูเป็นเรื่องที่ค่อนข้างยากและ (อาจ) ทำให้แสลงหู ความคิดประเภทที่ว่า “ตัวฉันเองต้องเปลี่ยนแปลงเพื่อคนรักที่เป็นโรคติดสุรา” คงสร้างคำถามคาใจสำหรับคุณไม่น้อยเพราะมันเป็นปัญหาของเขา ไม่ใช่ของคุณไม่ใช่หรือ แต่ถ้าโชคไม่ดีจริงๆ คุณอาจจะต้องเปลี่ยนแปลง เพราะนั่นเป็นวิธีที่จะขัดขวางและเปลี่ยนสถานการณ์ระหว่างคุณกับคนรักที่มีความผิดปกติจากการใช้แอลกอฮอล์

สำหรับคนที่กำลังใช้ชีวิตกับผู้ติดแอลกอฮอล์หรือผู้ที่กำลังพยายามเลิกแอลกอฮอล์มักเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบอย่างมากจากประสบการณ์ดังกล่าว ทว่าหลายครั้งความอัดอั้นและความเครียด ดันเกิดจากการกระทำที่คนไม่ติดสุราเลือกปฏิบัติกับคนรักที่ติดสุราเสียเอง

ดังนั้น นี่จึงเป็นที่มาที่คุณจะต้องปรับเปลี่ยนวิธีการปฏิบัติและทัศนคติ โดยต่อจากนี้ คุณไม่จำเป็นต้องแสร้งว่าคุณมีความสุขกับปัญหาเหล่านี้อีกต่อไป และนี่คือ 10 คำแนะนำการรับมือและช่วยเหลือคนรักที่ติดแอลกอฮอล์ ซึ่งน่าจะเป็นตัวช่วยบรรเทาความกดดันได้ดีทีเดียว

• หยุดโทษตัวเอง

นี่คือเรื่องปกติที่คนติดสุราจะพยายามโทษการดื่มของตัวเองกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น หรืออย่างอื่นรอบ ๆ ตัว รวมถึงบุคคลที่พวกเขาใกล้ชิดด้วย เช่น คำพูดประเภท “เหตุผลเดียวที่ฉันดื่มก็เพราะคุณ” 

ถ้าได้ยินแบบนี้ อย่าไปเชื่อว่าเป็นความจริงเลย ถ้าคนที่คุณรักเป็นคนติดสุราแบบตัวจริงเสียงจริง ไม่ว่าคุณจะทำหรือจะพูดอะไรก็ตาม พวกเขาก็ยังจะดื่ม และเรายืนยันได้ว่า การที่พวกเขาดื่มไม่ใช่ความผิดของคุณเลยแม้แต่น้อย พวกเขาต้องพึ่งพาแอลกอฮอล์และไม่สามารถหยุดหรือมีสิ่งใดมากั้น ระหว่างเขากับแอลกอฮอล์ที่รักยิ่งได้

• ไม่เก็บมาคิด

เมื่อคนติดสุราสัญญาว่า “เขาจะไม่ดื่มอีกต่อไปแล้ว” แต่เพียงระยะเวลาสั้น ๆ พวกเขาก็กลับมาดื่มอีก ก็เป็นเรื่องง่ายมากที่คนในครอบครัวหรือคู่สมรสจะเก็บเอาการผิดสัญญาและคำโกหกนั้นมาคิดทบทวนซ้ำไปซ้ำมา คิดแต่ว่า “ถ้าเธอรักฉันจริง เธอก็ไม่ควรโกหกสิ”

พึงระลึกไว้ว่า ในกลุ่มผู้ติดแอลกอฮอล์ สารในสมองอาจมีการเปลี่ยนแปลงฉับพลัน ซึ่งอยู่ในจุดที่พวกเขาเองก็ประหลาดใจไม่น้อยกับพฤติกรรมที่แสดงออก เพราะพวกเขาไม่สามารถควบคุมการตัดสินใจเองได้

• เพิกเฉยเมื่อถึงจุดวิกฤติ

โดยธรรมชาติแล้ว คนที่มีสมาชิกในครอบครัวติดสุราจะพยายามทำทุกสิ่งทุกอย่างเพื่อหาหนทางให้คนรักเลิกดื่ม แต่โชคไม่ดีที่ผลลัพธ์จากหัวมักออกเป็นก้อยเสมอ กล่าวคือ ความพยายามที่ว่านี้ทำให้คนที่พยายามหาทางให้คนรักเลิกดื่มต้องอยู่อย่างโดดเดี่ยวและรู้สึกอัดอั้นมากขึ้น แม้คุณอาจบอกกับตัวเองว่า มันต้องมีบางอย่างที่คุณทำได้แน่ ๆ

ในทางตรงกันข้าม ผู้ติดสุราเองก็ควบคุมการดื่มไม่ได้ แม้เขาจะพยายามเท่าที่ทำได้ และแม้คุณจะรู้ความจริงข้อนี้ ก็ยังมิวายที่คุณยังอยากจะเข้าไปช่วยคนรักเมื่อเขาอยู่ในจุดวิกฤตของความพยายามเลิกเหล้า

แล้วคุณควรทำอย่างไรน่ะเหรอ … จริงๆ แล้ว ช่วงเวลานี้เป็นเวลาที่ครอบครัวไม่ควรทำอะไรเลย เพราะในบางครั้ง เมื่อผู้ที่ติดสุราไปถึงจุดวิกฤต เขาถึงจะยอมรับว่า ตนเองกำลังเจอปัญหาเข้าให้แล้ว และเป็นจุดเริ่มต้นในการขอความช่วยเหลือจากคนอื่นๆ แต่ถ้ายังไม่ถึงจุดวิกฤตที่ว่า ความช่วยเหลือที่ครอบครัวหรือเพื่อนพยายามหยิบยื่นให้ก็อาจจะไม่ก่อให้เกิดผลสำเร็จนัก

อย่างไรก็ดี เราเข้าใจว่า มันยากแสนสาหัสเหลือเกินที่จะเพิกเฉยและปล่อยให้คนที่คุณรักเดินเข้าสู่สถานการณ์วิกฤต พวกเขาอาจตกงาน หรือแม้กระทั่งถูกดำเนินคดีตามกฎหมายเพราะกระทำผิดบางอย่าง ‘การไม่ทำอะไรเลย’ จึงอาจเป็นความคิดที่ยอมรับได้ยาก และตรงข้ามกับสิ่งที่คุณเชื่อ แต่การทำอะไรสักอย่างก็เป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้วงจรนี้วนซ้ำไปเรื่อยๆ

ดังนั้น คุณไม่จำเป็นต้องปล่อยให้วงจรนี้วนซ้ำไปเรื่อยๆ และไม่จำเป็นต้องสร้างวิกฤตขึ้นมาอีก แต่อาจจะถึงเวลาแล้ว ที่คุณจะได้เรียนรู้การ ‘แยก’ ออกมา เพราะหลายครั้งที่วิกฤตก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง หรือถ้าพูดให้ถึงที่สุด วิกฤตอาจเป็นทางเดียวที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นได้

• หยุดรักษาคนติดแอลกอฮอล์ด้วยตนเอง

การติดสุราเป็นโรคเรื้อรังซึ่งบางครั้งสามารถลุกลามจนถึงแก่ชีวิต และแน่นอนว่า คุณไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านการดูแลสุขภาพ คุณเป็นเพียงคน ๆ หนึ่งที่รักใครสักคนที่ติดแอลกอฮอล์ ซึ่งเขาต้องไปหาผู้เชี่ยวชาญเพื่อรักษาให้กลับมาสุขภาพดีอีกครั้ง แต่ถึงคุณจะเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการดูแลสุขภาพ คุณก็ไม่ควรแบกความรับผิดชอบในการรักษาเพื่อนหรือสมาชิกในครอบครัวที่ติดสุราอยู่ดี เพราะการรักษากลุ่มโรคติดสุราเรื้อรังจำเป็นต้องอาศัยความช่วยเหลือจากคนอื่นๆ ที่ไม่ใช่คนใกล้ชิดด้วย

และเพราะปัญหาดังกล่าวนี้ไม่ได้เป็นความรับผิดชอบของคุณ ดังนั้น ก่อนพิจารณาตัวเลือกอย่างการรักษาบำบัดกลุ่มแบบเป็นครอบครัว หันมาใช้เวลาสักระยะเพื่อศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีดูแลตัวคุณเอง เพราะบ่อยครั้ง นี่เป็นวิธีเดียวที่ผู้ติดสุราจะได้รับความช่วยเหลือที่ต้องการ 

• อย่าช่วยปิดบัง

“การปฏิเสธว่าฉัน เธอ เขาไม่ใช่ผู้ติดสุรา” เป็นเรื่องตลกร้ายที่เกิดขึ้นจริงในวงจรการบำบัด เพราะหลายครั้ง คนที่ติดสุราไม่ต้องการให้คนอื่นรู้ว่าพวกเขาดื่มแอลกอฮอล์ถึงระดับไหน เพราะถ้าคนเหล่านั้นรู้ถึงปัญหาที่แท้จริงก็จะพยายามเข้ามาช่วยเหลือ

ถ้าสมาชิกในครอบครัวปิดบังเรื่องการดื่มและพยายามแก้ตัวแทน คุณจะกลายเป็นผู้เล่นที่ดีในเกมการปฏิเสธของผู้ติดสุรา และต้องยอมรับว่า การเผชิญหน้ากับปัญหาอย่างเปิดเผยและซื่อตรงคือวิธีบำบัดการติดแอลกอฮอล์ที่ดีที่สุด

• เลิกยอมรับพฤติกรรมที่ไม่สมควร

หลายครั้งที่คนในครอบครัวของผู้ติดสุรายอมรับพฤติกรรมที่น่าไม่ยอมรับ เช่น การที่คนติดสุราทำร้ายคุณ แต่คุณกลับคิดว่า “พวกเขาแค่ดื่มมากเกินไปเลยแสดงพฤติกรรมแบบนี้ออกมา” แต่อย่าลืมว่า ครั้งหน้าพฤติกรรมของคนติดสุราจะแย่ลง และแย่ลงไปเรื่อยๆ และกว่าคุณจะรู้ตัว ก็อาจจะตกอยู่ในความสัมพันธ์ที่รุนแรงขั้นสูงสุดแล้วก็ได้

แน่นอน การทำร้ายกันเป็นสิ่งที่ไม่ควรยอมรับและไม่ควรอดทนกับมัน โปรดระลึกไว้ว่า คุณมีทางเลือกเสมอ และที่สำคัญไปกว่านั้น ถ้าคุณอยู่เป็นครอบครัวและมีลูกด้วย คุณจะต้องปกป้องเด็กๆ จากการโดนทำร้าย เพราะความคิดเชิงลบหรือความเจ็บปวดที่เด็กๆ ได้รับสามารถสร้างความเสียหายต่อจิตใจของเขาชนิดคาดไม่ถึง จนอาจเป็นแผลที่ติดอยู่ในใจไปตลอดกาล

ฉะนั้น ปกป้องเด็กๆ และตัวคุณด้วย เอาเด็กและตัวเองออกห่างจากใครบางคนที่ติดสุราและล้ำเส้นขอบเขตที่กั้นเอาไว้

• ไม่คาดหวัง

“ความคาดหวัง” นี่คือหนึ่งในปัญหาที่คุณต้องจัดการกับผู้ติดสุรา เมื่อผู้ติดสุราสาบานว่าพวกเขาจะไม่แตะต้องแอลกอฮอล์ คุณอาจคาดหวังว่าพวกเขาจะจริงใจและจะไม่ดื่ม

แต่สำหรับผู้ติดสุราความคาดหวังนั้นไม่ค่อยสมเหตุสมผล เพราะอย่างที่บอกบางครั้งคนติดสุราไม่สามารถควบคุมตนเองได้ 

• ใช้ชีวิตอยู่กับปัจจุบัน

กุญแจที่ช่วยจัดการกับผู้ติดสุราในครอบครัว คือ การตั้งใจอยู่กับปัจจุบัน โรคติดสุราเป็นโรคที่ลุกลาม และไม่อยู่ในระดับเดิมนาน แต่จะค่อนข้างแย่ลงเรื่อย ๆ จนกว่าผู้ที่เป็นโรคดังกล่าวจะขอความช่วยเหลือ

คุณไม่สามารถปล่อยให้ความผิดหวังและความผิดพลาดในอดีตส่งผลต่อการเลือกของคุณในวันนี้ เพราะสถานการณ์อาจเปลี่ยนไปแล้ว

• เปิดโอกาสให้ผู้ติดแอลกอฮอล์เจ็บปวด

บ่อยครั้ง ความช่วยเหลือกลายเป็นการทำลายผู้ติดสุราแทน เพราะความช่วยเหลือทำให้พวกเขาไม่ได้เผชิญกับผลตามธรรมชาติที่เกิดจากการกระทำของพวกเขา และผู้ติดสุราจะเริ่มร้องขอความช่วยเหลือก็ต่อเมื่อพวกเขาพบว่า ไม่มีโอกาสอะไรหลงเหลืออยู่อีกแล้ว

แต่หากคุณเข้าไปช่วยก่อนเวลาที่เหมาะสม โดยทั่วไปจะเกิด 2 สิ่ง คือ ผู้ติดสุราจะไม่รู้สึกเจ็บปวด และพฤติกรรมของผู้ติดสุราจะหลุดการจดจ่อ

ถ้ายกตัวอย่างให้เห็นภาพ เช่น ถ้าคนที่คุณรักหมดสติที่สวน และคุณค่อยๆ ช่วยพาเขามาในบ้าน พาไปยังเตียงนอนอย่างอ่อนโยน พวกเขาจะสนใจแต่ความช่วยเหลือของคุณ มากกว่าสนใจว่าตัวเองดื่มจนหมดสติที่สวน ส่วนคนที่เจ็บปวดก็คือคุณ

ในทางกลับกัน ลองนึกภาพว่า พวกเขาตื่นขึ้นมาที่สนามหญ้าในตอนเช้า โดยมีเพื่อนบ้านแอบมองออกมาจากนอกหน้าต่าง จากนั้นพวกเขาก็เข้ามาในบ้าน ในขณะที่คุณและลูกๆ กำลังรับประทานอาหารเช้าอย่างมีความสุข คนดื่มหนักคนนั้นจะกลายเป็นคนที่ต้องเผชิญกับความเจ็บปวด 

กล่าวอีกนัยหนึ่ง เขาจะเริ่มสนใจพฤติกรรมของตัวเองมากกว่าความช่วยเหลือของคุณ และเมื่อเราประสบกับความเจ็บปวดของตัวเอง เราก็จะเริ่มรู้สึกว่าตนเองต้องเปลี่ยนแปลง แน่นอน การปฏิเสธไม่ช่วยคนติดสุราอาจฟังดูโหดร้าย แต่จริงๆ แล้ว นี่เป็นการป้องกันตัวคุณเองด้วย

“ไม่ใช่หน้าที่คุณที่ต้องรักษา แต่ควรอนุญาตให้ผลของธรรมชาตินั้นเกิดขึ้น เพื่อผลักดันคนรักให้ชนะการเสพติดแอลกอฮอล์

• ขอความช่วยเหลือ

คนติดสุรามักปิดบังเรื่องการติดสุราและไม่พูดถึงปัญหาที่เกิดขึ้น ซึ่งมีแต่ครอบครัวเท่านั้นที่รับรู้ สิ่งที่คุณทำได้คือ การติดต่อขอความช่วยเหลือจากกลุ่มต่าง ๆ เช่น กลุ่มสนับสนุน Al-Anon Family Groups ฯลฯ

มีหลายล้านคนพบวิธีแก้ปัญหา โดยที่พาตัวเองออกไปขอความช่วยเหลือ ซึ่งเมื่อทำสำเร็จตามคำแนะนำจากกลุ่มต่าง ๆ เสียงตอบรับส่วนใหญ่มักพูดว่า ฉันควรทำมันตั้งแต่หลายปีก่อน!

จาก 10 คำแนะนำที่กล่าวมาข้างต้น คุณสามารถนำไปปรับใช้และบอกต่อเพื่อก่อให้เกิดประโยชน์แก่คนอื่นที่ต้องเผชิญกับสภาวะที่คนรักของพวกเขาติดแอลกอฮอล์เช่นกัน

“จงหยุดให้ปัญหาการดื่มของคนรักมาครอบงำความคิดและชีวิตของคุณ โปรดเลือกสิ่งที่ดีต่อสุขภาพกายและใจก่อนจะสายเกินแก้”

ที่มา: 10 Things to Stop Doing If You Love an Alcoholic

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ‘ก้าวไปพร้อมกัน’ 10 คำแนะนำการรับมือและช่วยเหลือคนรักที่ติดแอลกอฮอล์ appeared first on Alcohol Rhythm.

ในกระบวนการเลิกเหล้าของคนติดสุรา หลายคนอาจต้องเจอภาวะถอนเหล้า กินอย่างอื่นไม่ได้นอกจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพราะเมื่อดื่มจนติดแล้ว ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์จะส่งผลต่อสมอง และระดับน้ำตาลในเลือด สารสื่อประสาทอย่างเซโรโทนินถูกหลั่งออกมามากจนไม่สมดุล ทำให้รู้สึกเสพติดการดื่ม เสพติดน้ำตาล จนไม่ว่าจะกินอะไรก็รู้สึกไม่อร่อย

ดังนั้น เมื่อต้องบอกลาเหล้า สิ่งสำคัญคือจะกินอะไรให้ไม่รู้สึกอยากกลับไปดื่ม หรือจะกินอะไรที่จะช่วยปรับสมดุล ไม่ทำให้เราเสพติดของใหม่แทนเครื่องดื่มแอลกฮอล์ รวมถึงไม่ทำให้เรามีอาการอยากของหวาน หดหู่ซึมเศร้า นอนไม่หลับเพราะขาดสารเซโรโทนินที่เคยหลั่งเหมือนเดิม

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอเปิดเมนูอาหารที่จะช่วยให้คุณหายจากการติดเหล้า พร้อมเสริมสร้างร่างกายคุณให้กลับมาแข็งแรง กลายเป็นคนใหม่ที่ดีกว่าเดิม

อาหารที่ควรหลีกเลี่ยงเมื่อเลิกเหล้า

รายการอาหารที่ไม่ควรรับประทานตอนมีอาการถอนเหล้าหรือช่วงเลิกเหล้า ได้แก่ อาหารมันๆ มีไขมันสูง น้ำตาลมากๆ

เพราะช่วงเวลาดังกล่าว ร่างกายจะโหยหาสารเซโรโทนินจากน้ำตาล ของหวาน มากเป็นพิเศษ ถ้าเรากินอาหารจังก์ฟู้ด ขนมหวานจำนวนมากเพื่อเติมเต็มความอยากแล้วล่ะก็ อาจทำให้คุณเปลี่ยนจากติดเหล้า กลายเป็นติดอาหารเหล่านี้แทน ซึ่งไม่ส่งผลดีในระยะยาว  

ทั้งนี้ ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์จะทำลายภูมิคุ้มกัน แหล่งรวมวิตามินและสารบางตัวในร่างกาย ได้แก่ วิตามิน B6 ไทอามีน กรดโฟลิก ฯลฯ ดังนั้นควรกินอาหารที่เสริมสร้างสุขภาพมากกว่าบ่อนทำลายร่างกายด้วยโรคอ้วน ความดันโลหิตสูง หรือเบาหวานจะดีกว่า  

แล้วอาหารอะไรล่ะที่ควรจะกินในเวลาแบบนี้?

อาหารที่ควรรับประทาน

ผลไม้ตระกูลเบอรี่ 

รสหวานอมเปรี้ยวของเบอรี่ อย่างบลูเบอรี่ สตอเบอรี่ ราสเบอรี่ มาจากน้ำตาลธรรมชาติที่ดีต่อร่างกาย ทำให้คุณรู้สึกสดชื่น ลดความอยากต่อของหวานๆ ทั้งยังอุดมไปด้วยวิตามินและเกลือแร่ ถือว่าเป็นของกินเล่นที่เหมาะกับคนอยากเลิกเหล้า

โฮลเกรน (ธัญพืชเต็มเมล็ด) และ ขนมปังโฮลเกรน

ธัญพืชเหล่านี้มีไฟเบอร์ที่นอกจากช่วยในการขับถ่าย ยังควรลดอาหารหิวโซ คงระดับน้ำตาลในเลือดไม่ให้ผันผวน ป้องกันไม่ให้อารมณ์ของคุณแปรปรวน

ส่วนขนมปังโฮลเกรนยังมีคุณประโยชน์จากคาร์โบไฮเดรตทำให้อิ่มท้อง และมีแมกนีเซียมเสริมสร้างสุขภาพกล้ามเนื้อและระบบประสาทอีกด้วย

ผักใบเขียว 

ขึ้นชื่อว่าผัก ก็ย่อมมีคุณประโยชน์ต่อร่างกายที่กินได้ทุกเวลา! แน่นอนว่าย่อมเหมาะกับคนที่ต้องการเลิกเหล้าด้วย ผักใบเขียวอย่างบร็อคโคลี่ หน่อไม้ฝรั่ง และผักกาดหวาน อุดมไปด้วยวิตามินบีที่นักดื่มมักขาดไปในช่วงติดแอลกอฮอล์ ส่วนผักโขม พาสลีย์ มีแอล-กลูตามีน ที่ช่วยลดอาการอยากน้ำตาลและแอลกอฮอล์

พริก

ความเผ็ดร้อนของพริกไม่เพียงช่วยเพิ่มรสชาติให้อยากอาหาร ยังช่วยลดอาการอยากดื่ม อาการคลื่นไส้ที่นักดื่มมักเจอตอนเริ่มกินอาหารใหม่ๆ หลังเลิกเหล้าอีกด้วย

ปลาไขมันสูง 

เช่นเดียวกับผลไม้ตระกูลเบอร์รี่ ไขมันที่มาจากปลา เช่น ปลาทู ปลากะพง ปลาแซลมอน ปลาแมคเคอเรล ก็เป็นไขมันที่ดีต่อสุขภาพ ทำให้คุณไม่ขาดไขมันแม้ต้องหยุดของมันเลี่ยน อีกทั้งปลาเหล่านี้ยังมีวิตามินดี โปรตีนสูง ที่ช่วยเสริมสร้างร่างกายให้แข็งแรง

เมล็ดทานตะวัน

ช่วงที่เลิกเหล้าอาจเป็นช่วงที่ร่างกายมีสารโดพามีนต่ำลง ทำให้อยากกลับไปดื่มแอลกอฮอล์ การกินเมล็ดทานตะวัน (หรือเมล็ดฟักทอง เมล็ดเฮมพ์) จะช่วยเพิ่มสารดังกล่าวไม่ให้คุณกลับไปดื่มอีก ยิ่งไปกว่านั้น เมล็ดทานตะวันยังมีไฟเบอร์ และสารอาหารต่างๆ ที่จำเป็นต่อร่างกายอีกมากมาย

กล้วย

คล้ายกับเมล็ดทานตะวัน กล้วยเองก็เป็นหนึ่งสิ่งที่วยเพิ่มสารโดพามีน ทั้งยังมีโพแทสเซียมช่วยบำรุงหัวใจ ระบบไหลเวียนโลหิตให้ทำงานเป็นปกติ

สำหรับนักดื่มที่ดื่มหนักจนเสี่ยงเป็นโรคหัวใจ การกินกล้วยวันละผลจึงเป็นหนึ่งทางเลือกฟื้นฟูตัวเองที่น่าสนใจไม่เบา

อาหารที่มี Zinc สูง 

ซิงค์เป็นธาตุที่ช่วยเยียวยาตามธรรมชาติ เป็นตัวช่วยสำคัญที่จะทำให้ภูมิคุ้มกันของร่างกายกลับมาแข็งแรง ดังนั้น การรับประทานอาหารที่มี zinc สูง อย่างเนื้อวัว ถั่ว จึงเป็นสิ่งที่อดีตนักดื่มควรทำ

อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง 

จากการดื่มแอลกอฮอล์ติดต่อกันในปริมาณมากและเป็นเวลานาน อาจทำให้ร่างกายขาดธาตุเหล็ก ซึ่งมีส่วนสำคัญในการช่วยลำเลียงออกซิเจนไปตามร่างกายผ่านระบบหมุนเวียนโลหิต ดังนั้น เพื่อเสริมสร้างส่วนที่ขาดหาย อดีตนักดื่มจึงควรรับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงอย่างเนื้อไก่ เต้าหู้ ถั่วเลนทิล

ที่มา:

10 Best Foods To Eat During an Alcohol Detox

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เปิดเมนูอาหารสำหรับคน(กำลัง)เลิกเหล้า appeared first on Alcohol Rhythm.

“เราอาจจะสังเกตว่า คนดื่มสุราคนนั้นดื่มทุกวันไหม ดื่มแล้วหยุดไหม ถ้าเขาบอกว่าไม่ติด แล้วเขาเคยหยุดดื่มบ้างไหม พอหยุดแล้วมีอาการอะไร ถ้าหยุดดื่มหรือไม่ได้ดื่มแล้วมีอาการ เช่น นอนไม่หลับ หงุดหงิด แสดงว่ามีการติดสุราแล้ว”

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ต่อสายตรงถึง วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สถาบันธัญญารักษ์เดิม) เพื่อขอคำแนะนำว่านักดื่มควรปฏิบัติตัวอย่างไรในช่วงเวลานี้ มีอะไรเป็นข้อควรระวังบ้าง รวมถึงคนรอบข้างจะมีวิธีการสังเกต พร้อมดูแลผู้ติดสุราอย่างไร

และนี่คือ 5 คำถาม-คำตอบสำคัญที่ทั้งนักดื่มตัวยง นักดื่มขาจร หรือกระทั่งคนใกล้ชิดควรจะรู้

แค่ไหนที่เรียกว่า ‘ลงแดง’ ?

“จริงๆ ไม่อยากให้ใช้คำว่า ‘ลงแดง’ กับผู้ติดสุรา เพราะความหมายของคำนี้จริงๆ คืออาการของคนติดผงขาว ที่เมื่อไม่ได้เสพ เกิดภาวะขาดยา ผลกระทบคือลำไส้จะมีอาการบิดตัวมาก หนักเข้าก็จะมีเลือดออก นี่คืออาการลงแดง

แต่สำหรับคนที่ติดสุรา สมมติว่าเคยดื่มมาอย่างต่อเนื่อง เป็นเวลานาน ก็อาจเกิดแผลและมีเลือดออกในกระเพาะอาหารได้ ภาษาการแพทย์เรียกว่า Upper Gastrointestinal Bleeding ถ้ามีเลือดออกมาก บางรายอาจอาเจียนออกมาแล้วมีเลือดปน หรือถ้าเลือดไหลผ่านไปทางลำไส้ ปนกับอุจจาระ ก็จะถ่ายออกมาเป็นสีดำ

ภาษาชาวบ้านที่พูดกันว่าลงแดง เข้าใจว่าใช้ในความหมายของอาการขาดสุรา หรืออาการถอนพิษสุรา ลักษณะที่เป็นรูปธรรม คือมีเหงื่อซึม มือสั่น หงุดหงิด นอนไม่หลับ บางคนอาจรู้สึกครั่นเนื้อครั่นตัว ไม่สุขสบาย บางรายอาจมีอาการท้องเสียหรือคลื่นไส้ ระดับอาการจะต่างกันไปตามปริมาณการดื่ม”

เราติดเหล้ายัง (วะ) ?

“ตามปกติ คนที่ดื่มสุราเป็นประจำ จะรู้ตัวเองว่าดื่มมากน้อยขนาดไหน เช่น ถ้าถึงเวลาที่ปกติจะต้องดื่ม แล้วไม่ได้ดื่ม เขาก็จะเริ่มมีภาวะขาดสุรา ซึ่งแต่ละคนจะรู้อาการตัวเอง เป็นต้นว่าอาจรู้สึกไม่สบายตัว หงุดหงิด คนที่ดื่มหนักหน่อยอาจเกิดความทุกข์ทรมาน จนรบกวนการใช้ชีวิตตามปกติ หากแบ่งตามระดับรุนแรง จะแบ่งได้เป็น 3 ระดับคือ

ระดับแรก เป็นอาการขาดสุราเล็กน้อย จะมีอาการมือสั่น หงุดหงิด วิตกกังกล ปวดมึนศีรษะ เหงื่อออก เบื่ออาหาร มีความดันโลหิตสูง คลื่นไส้ รวมถึงอาเจียนและนอนไม่หลับ อาการเหล่านี้จะเกิดขึ้นหลัง 6 ชั่วโมง จนถึง 36 ชั่วโมง หลังจากการดื่มครั้งสุดท้าย

ระดับที่สอง คืออาการขาดสุราปานกลาง ผู้ป่วยจะมีอาการชีพจรเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูง รู้สึกกระวนกระวาย มีความวิตกกังวลมากขึ้นกว่าระดับแรก เบื่ออาหาร คลื่นไส้ และอาเจียน อาการจะเกิดในช่วง 24 ชั่วโมง ถึง 72 ชั่วโมง หลังการดื่มครั้งสุดท้าย

ระดับสุดท้าย เป็นอาการขาดสุราขั้นรุนแรง จะมีอาการเกิดขึ้นในช่วง 48 ชั่วโมง ถึง 96 ชั่วโมงหลังการดื่มสุราครั้งสุดท้าย โดยผู้ป่วยจะมีภาวะสับสนเกี่ยวกับวัน เวลา และ สถานที่ หรือที่เรียกว่าภาวะ Delirium Tremens (DTs) รวมถึงจะมีอาการกระสับกระส่าย อยู่นิ่งไม่ได้ สมาธิของผู้ป่วยจะลดลง ชีพจรเต้นเร็วขึ้น มีไข้ และอาจเกิดภาพหลอน หูแว่ว ตลอดจนมีอาการหวาดระแวง

ถ้ามีอาการไม่มาก เช่น นอนไม่หลับ หรือมีอาการหงุดหงิดเล็กน้อย ก็สามารถดูแลตัวเองได้โดยไม่ต้องมาพบแพทย์ แต่ถ้ารู้สึกว่าเริ่มมีปัญหาในการใช้ชีวิต ก็มาพบแพทย์ได้เพื่อรับยาไปรับประทาน เพื่อช่วยบรรเทาอาการที่ไม่สุขสบาย หรือถ้ายังไม่แน่ใจ ต้องการคำปรึกษา สามารถโทรมารับคำปรึกษาได้ที่สายด่วน 1413”

ทำอย่างไร เมื่อไม่มีเหล้าให้ดื่ม?

“การรับประทานอาหารให้อิ่ม และตรงเวลา จะช่วยลดความอยากลงได้ วิธีที่แนะนำคือปรับเวลารับประทานให้เร็วขึ้นมาเล็กน้อย เพื่อให้อิ่มก่อนเวลาที่เราเคยดื่มเหล้า วิธีนี้จะช่วยบรรเทาความอยากได้มาก กรณีแบบนี้สามารถทำได้เลย ไม่ต้องมาพบแพทย์ ส่วนใหญ่คนที่ดื่มช่วงเย็น โดยเฉพาะหลังเวลาทำงาน จะเป็นกลุ่มที่ยังไม่ติดหนัก

หลักในการปรับพฤติกรรมคือ การทานอาหารให้ครบสามมื้อ เพราะแต่ละมื้อมันจะสัมพันธ์กัน สมมุติว่าเราตื่นเช้ามา อาจทานกาแฟแก้วหนึ่ง ขนมปังชิ้นหนึ่ง พอถึงช่วงเก้าโมงหรือสิบโมง เริ่มหิว ทานมื้อแรก ตอนเที่ยงเราก็จะไม่หิว แต่จะไปหิวช่วงบ่ายสองหรือบ่ายสาม ถ้าทานอีกมื้อช่วงนี้ เราก็จะหิวอีกทีช่วงค่ำ ประมาณหนึ่งทุ่มหรือสองทุ่ม เวลาอาจเหลื่อมกันไปแล้วแต่คน

จุดสำคัญคือ คนที่ดื่มเป็นประจำ แล้วทานอาหารแบบเหลื่อมเวลาอย่างที่ว่ามา พอถึงช่วงเย็นๆ เขาจะเริ่มมีความอยากเข้ามาก่อน ฉะนั้นสิ่งที่ทำได้คือปรับเวลาอาหารให้ตรงมื้อ เที่ยงคือทานข้าวเที่ยง เพื่อที่มื้อเย็นจะได้หิวช่วงสี่หรือห้าโมงเย็น แล้วก็ทานมื้อเย็นให้อิ่ม จะทำให้ความอยากลดลง หรือถ้าเขายังดื่ม ก็จะดื่มได้ไม่มาก นี่คือการตัดวงจรความอยาก รวมถึงการลดการดื่มแบบง่ายๆ และสามารถเริ่มต้นทำได้เลย

นอกจากนี้การทานอาหารก่อน แม้จะดื่มแอลกอฮอล์ตามเข้าไป จะช่วยขัดขวางการดูดซึมแอลกอฮอล์เข้าสู่ร่างกายด้วย ทำให้เกิดอันตรายน้อยลง

จริงๆ ควรทานมื้อเย็นตั้งแต่ก่อนห้าโมงด้วยซ้ำ เพราะช่วงห้าโมง หรือห้าโมงกว่านี่แหละ คือช่วงเวลาที่เราเริ่มอยากสุรา”

คนในบ้านช่วยอะไรได้บ้างไหม ?

“นอกจากเรื่องของการปรับเวลาอาหาร คนในบ้านอาจหากิจกรรมทำร่วมกัน คอยสังเกตอารมณ์ อย่าให้เขารู้สึกเหงา เบื่อ เซ็ง กระทั่งเวลาดีใจหรือมีความสุข ถ้าเขาไม่รู้จะบอกหรือแชร์ความรู้สึกนั้นกับใคร ก็อาจเป็นทุกข์ไปอีกแบบเหมือนกัน อยากให้พยายามสร้างปฏิสัมพันธ์กัน หากิจกรรมทำร่วมกัน การออกกำลังกายก็ช่วยได้เหมือนกัน

ถ้าเขาสามารถหยุดดื่ม หรือปรับพฤติกรรมได้ คนที่อยู่รอบข้างก็ควรให้ความชื่นชม ผลดีที่เกิดแน่ๆ คือเขาได้ดูแลสุขภาพตัวเอง ข้อเท็จจริงคือแอลกอฮอล์มีต่อเสียต่อหลายๆ อวัยวะภายในร่างกาย ช่วงนี้ถือเป็นโอกาสดีที่จะลดการดื่ม หรือเลิกดื่มได้ นอกจากได้สุขภาพที่ดีขึ้นแล้ว ผลที่ตามมาอีกข้อคือการประหยัดค่าใช้จ่ายไปได้อีกได้เยอะ

ที่สำคัญคือในช่วงเวลาที่ต้องอยู่บ้านด้วยกันเยอะๆ เช่น ช่วงที่ยังมีโควิด-19 ถ้าเกิดเขาเมา ก็มีโอกาสที่จะเกิดความรุนแรงในครอบครัวได้ เพราะเขาออกไปไหนไม่ได้ อันนี้ก็เป็นความเสี่ยงอีกด้าน ฉะนั้นคนในบ้านควร cheer up ให้กำลังใจและส่งเสริมพฤติกรรมในการหยุดดื่ม แล้วถ้าเขาสามารถปรับพฤติกรรมได้ ก็ต้องให้การชื่นชม”

เครื่องดื่มประเภท non-alcohol ช่วยลดหรือเลิกการดื่มได้ไหม ?

“ในกรณีที่เป็นเครื่องดื่มที่ไม่มีแอลกอฮอล์จริงๆ ถามว่าช่วยได้มั้ย อาจต้องวิเคราะห์ก่อนว่า คนที่ใช้เครื่องดื่มประเภทนี้มาชดเชยหรือทดแทนการดื่มแอลกอฮอล์ แปลว่าเขาอาจไม่ได้ติดแอลกอฮอล์หรือเปล่า แต่อาจเป็นการติดพฤติกรรมมากกว่า

แล้วถ้าเครื่องดื่มประเภทที่ว่า มีลักษณะที่ให้ความซ่า หรือให้ความรู้สึกเหมือนดื่มแอลกอฮอล์ ส่วนตัวมองว่าอาจเป็นการกระตุ้นให้อยากดื่มมากขึ้นด้วยซ้ำ ไม่ได้ช่วยให้ลดหรืองดได้  น้ำที่ดีที่สุดคือน้ำเปล่า แต่บางเวลาถ้าเราต้องการความสดชื่น ก็อาจดื่มน้ำหวานหรือน้ำผลไม้ได้บ้าง

อีกอย่างที่ควรเลี่ยง เพราะจะเป็นตัวกระตุ้นได้ คืออาหารที่เคยทานเป็นกับแกล้ม อันนี้ไม่แนะนำ เพราะความจำมันยังอยู่ ถ้าเราทานก็อาจเป็นการกระตุ้นให้อยากดื่มได้เช่นกัน

สุดท้ายแล้ว วิธีการที่ดีและได้ผล อาจไม่ใช่การปิดประตูไม่ให้ดื่มไปเลย เพราะไม่รู้จะได้ผลแค่ไหน แต่ส่วนตัวมองว่า เราอาจใช้วิธีการปลูกฝังตั้งแต่เด็ก ว่าดื่มแบบติดแล้วจะเป็นอย่างไร ต้องให้ข้อมูลเขา ให้มองถึงผลกระทบ เช่น ถ้าการดื่มสุราทำให้ขาดสติจนผู้ดื่มไปก่อคดีข่มขืน แล้วเราเป็นญาติของเหยื่อ หรือเราเป็นญาติของคนก่อเหตุ เราอยากเห็นแบบนั้นไหม แล้วให้เขาใช้ดุลยพินิจของตัวเอง แบบนี้น่าจะดีกว่า”

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post 5 คำถาม อยู่อย่างไรเมื่อต้องห่างไกลแอลกอฮอล์? appeared first on Alcohol Rhythm.

แต่แท้จริงแล้ว เป้าหมายในการรักษาโรคติดสุราอาจไม่จำเป็นต้องทำให้เลิกดื่มอย่างเด็ดขาด ในแนวทางการรักษาด้วยการใช้ยากับความผิดปกติของพฤติกรรมดื่มสุราฉบับล่าสุด (PRACTICE GUIDELINE FOR THE Pharmacological Treatment of Patients With Alcohol Use Disorder) ของสมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (THE AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION : APA) ซึ่งเผยแพร่เมื่อเดือนมกราคมปี 2018 และเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ ระบุถึงเรื่อง ‘การกำหนดเป้าหมาย’ เช่นเดียวกันว่า ในช่วงเริ่มต้นของการรักษาโรคติดสุรา ควรมีการทำงานร่วมกันระหว่างแพทย์ที่ทำการรักษา ตัวผู้ป่วยเอง รวมไปถึงความคิดเห็นของสมาชิกในครอบครัว เพื่อช่วยกันวางเป้าหมายให้ชัดเจน  ว่าจะเลิกขาด ลดการดื่ม หรือลดการดื่มในสถานการณ์เสี่ยงอย่างที่กล่าวไปข้างต้น

การมีเป้าหมายที่ตรงกับความต้องการของผู้ป่วยนี้เองที่อาจเป็นหัวใจสำคัญของการบำบัดยุคใหม่ และช่วยให้การรักษาประสบความสำเร็จได้ดียิ่งขึ้น

สื่อสารคือหลักการสำคัญ

การเริ่มต้นกำหนดเป้าหมาย อาจเริ่มจากการสัมภาษณ์เพื่อสร้างแรงจูงใจ (Motivational Interviewing : MI) ซึ่งเป็นหนึ่งในวิธี ‘ละลายพฤติกรรม’ สร้างความใกล้ชิด และความไว้ใจระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย

บทสนทนาอาจเริ่มต้นด้วยการที่แพทย์ขออนุญาตผู้เข้ารับการรักษา พูดคุยเกี่ยวกับประเด็นการดื่มสุรา หลังจากยินยอมแล้ว ก็เริ่มตั้งคำถามให้พวกเขาระบายความรู้สึก แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับมุมมองการดื่มสุรา โดยถามถึงข้อดีและข้อเสียของการใช้แอลกอฮอล์ พร้อมๆ กับประเมินความพร้อมในการลดปริมาณการดื่ม และความมั่นใจของผู้ป่วยที่จะก้าวไปสู่เป้าหมายที่เขาต้องการ  

ระหว่างการสื่อสาร แพทย์ควรตระหนักว่าไม่ใช่การสื่อผ่านคำพูดเพียงเท่านั้น แต่อวัจนภาษา อย่างสีหน้า ท่าทางก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน ในแนวทางของสมาคมจิตแพทย์อเมริกันยังบอกอีกว่า แพทย์ควรให้ความสนใจในสิ่งที่คนไข้พูด ไม่ตัดสินหรือตั้งแง่  และในขณะเดียวกัน ควรแสดงออกว่าคำนึงของคุณภาพชีวิต ความเป็นอยู่ของผู้ป่วยด้วย

บันทึกการเปลี่ยนแปลงช่วยย้ำเตือนเป้าหมาย

เมื่อพูดคุย ทำความเข้าใจ จนได้เป้าหมายร่วมกันแล้ว แพทย์ควรบันทึกข้อตกลงเกี่ยวกับเป้าหมายลงในเวชระเบียนอย่างชัดเจน เช่น สรุปในเอกสารบันทึกความก้าวหน้าอาการทางการแพทย์ (progress note) นอกจากนี้ ยังอาจบันทึกข้อมูลในเอกสารอื่นๆ เพิ่มเติมเพื่อประกอบการพิจารณา อาทิ ผลกระทบทางสุขภาพที่ตามมาจากการใช้แอลกอฮอล์ หรือพฤติกรรมของผู้ป่วย เช่น ผู้ป่วยอาจจะตกลงแค่ลดการดื่ม แต่ก็ยังดื่มในสถานการณ์ที่เสี่ยงต่อการผิดกฎหมาย ขับขี่ขณะมึนเมา เป็นต้น

เอกสารที่บันทึกการเปลี่ยนแปลงของคนไข้เหล่านี้เป็นเครื่องมือที่ดีที่จะช่วยสะท้อนภาพรวมให้ทั้งแพทย์และคนไข้เข้าใจเป้าหมายไปในทิศทางเดียวกัน เห็นอุปสรรคที่จะนำไปสู่การถกปัญหา พูดคุยเพื่อหาทางก้าวข้าม และวางแผนการรักษา อีกทั้งผู้ป่วยยังสามารถกลับมาย้ำเตือนตัวเองถึงความตั้งใจแรกเริ่มได้อีกด้วย

เลิกหรือลดอยู่ที่เรา

ข้อดีของการตั้งเป้าหมายที่มาจากการตกลงกันระหว่างคนไข้กับแพทย์ คือการเพิ่มความรู้สึกมีส่วนร่วมของคนไข้ ทำให้เขามีแรงผลักดันสู่เป้าหมาย และช่วยสร้างบรรยากาศในการตัดสินใจร่วมกัน จนเกิดรูปแบบความสัมพันธ์ทางการรักษาระหว่างคนไข้และแพทย์ที่ดี ซึ่งเป้าหมายของคนไข้จะมีผลอย่างมากต่อการเลือกรักษาด้วยยา โดยเฉพาะในการใช้ยา disulfiram ที่มีข้อจำกัดห้ามใช้กับคนที่ยังดื่มระหว่างรักษา

อย่างไรก็ตาม เมื่อแพทย์และคนไข้ร่วมก่อร่างสร้างถนนเพื่อมุ่งหน้าสู่เป้าหมายในการลดหรือเลิกสุรา แต่ถ้าระหว่างทางพบหลุมบ่อหรือทางแยกที่ทำให้ไม่อาจก้าวไปในเส้นทางเดิม เช่น ผลตอบสนองจากการรักษาไม่ค่อยดี, มีทางเลือกอื่นเหมาะสมกว่า หรือเกิดผลกระทบต่อสุขภาพจากการรักษา เป็นต้นว่าความอยากอาหารลดลง คนไข้และแพทย์ควรหันกลับมาพูดคุย เพื่อปรับเปลี่ยนเป้าหมายในการรักษาให้มีประสิทธิภาพ สร้างเส้นทางเส้นใหม่ที่ดีและเหมาะสมกว่าเดิมได้เสมอ 

ที่มา:  https://psychiatryonline.org/doi/pdf/10.1176/appi.books.9781615371969?fbclid=IwAR2YnJewcu67cWq6B6sDU56ek0Fhm3gf3ZW_cN4rXDwL0l20pFc9el7oLmg

เรื่องและภาพ : ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post จะเลิก/ลดเหล้าให้ดี ต้องมีเป้าหมายแรกร่วมกัน appeared first on Alcohol Rhythm.

หนึ่งในนั้นคือ การประกาศหยุดซื้อขายสุรา ตั้งแต่วันที่ 10 เมษายน 2563 เป็นต้นมา เป็นผลให้คนจำนวนหนึ่งต่างพากันซื้อเหล้ากักตุนไว้ที่บ้าน หวังดื่มคลายเครียดช่วงถูกกักตัวและเว้นระยะห่างทางสังคม จนน่าเป็นห่วงว่าปัญหาต่างๆ จากการดื่มสุราอาจพุ่งสูงขึ้นในเวลาอันสั้น 

ขณะเดียวกัน อีกหนึ่งปัญหาที่ไม่ควรมองข้ามนอกจากการดื่มสุรา คือ ‘การหยุดดื่ม’ อย่างฉับพลันของกลุ่มผู้ติดสุราเรื้อรัง เพราะไม่สามารถหาซื้อเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้ ซึ่งอาจทำให้ร่างกายไม่ทันปรับตัว จนเกิด ‘ภาวะขาดสุรา’  ดังที่เราได้ยินข่าวคนเพ้อคลั่ง ชัก หวิดจะเสียชีวิตในช่วงนี้อยู่เนืองๆ 

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า จึงขอสรุปข้อควรระวังเรื่องเหล้าและการดูแลผู้ติดเหล้าที่ต้องหยุดดื่มจนอาจ ‘ลงแดง’ ด้วยข้อมูลจากศูนย์วิจัยปัญหาสุรา และ สสส. มาแนะนำแก่คุณในช่วงที่โควิด-19 คืบคลานเข้ามากล้ำกรายสังคมไทย

1.ไม่ควรดื่มสุราระหว่างกักตัว 

มีรายงานว่า หลังจากที่รัฐบาลออกประกาศการงดขายเหล้าและเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ ตลอดจนยาสูบ ทำให้ผู้คนแห่กันออกไปห้างสรรพสินค้าเพื่อกักตุนเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับช่วงที่ไม่สามารถซื้อขายสินค้าดังกล่าว

แต่เราไม่ควรที่จะดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ในระหว่างกักตัวไม่ว่าสาเหตุใดก็ตาม

2.แอลกอฮอล์จากสุรากันโควิด-19 ไม่ได้ 

ในยามที่ทั่วโลกกำลังต่อสู้กับการแพร่ระบาด ความหวังและความเชื่อของชาวบ้านในยามที่ยังไม่มียารักษาหรือวัคซีนป้องกันเชื้อไวรัส อาจกลายเป็นสิ่งที่น่ากังวล โดยเฉพาะข่าวสารและความเชื่อผิดๆ เรื่องการใช้แอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อโรค ‘ในร่างกาย’ ผ่านการดื่มเหล้า ตามที่ปรากฏเป็นข่าวว่า “ชาวอิหร่านกว่า 600 คน ถูกหามส่งโรงพยาบาล หลังดื่มเหล้ากลั่น เพราะมีความเชื่อว่า แอลกอฮอล์ในเหล้าสามารถยับยั้งไวรัสและช่วยลดโอกาสการติดเชื้อ COVID-19 ได้” 

3.อย่าลืมสังเกตอาการลงแดงจากการขาดสุรา

ตั้งแต่วันที่ 10 เมษายน 2563 เป็นมา รัฐบาลได้เห็นชอบให้มีการงดจำหน่ายสุราและบุหรี่ สำหรับผู้ติดสุราเรื้อรัง การงดอย่างฉับพลันเช่นนี้อาจนำไปสู่อาการขาดสุรา หรือลงแดงได้ 

โดยกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษคือ

-กลุ่มผู้ดื่มสุราที่มีอายุมากกว่า 60 ปี

-ผู้ที่ดื่มสุราคราวละมากกว่า 150 กรัมต่อวัน ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานและต้องหยุดดื่มกะทันหัน

–ผู้ที่เคยมีประวัติผู้มีอาการเพ้อคลั่งและสั่น หรือภาษาทางการแพทย์เรียกว่า delirium tremens (DTs) 

คำแนะนำสำหรับผู้ติดสุราเรื้อรังจากแพทย์ คือ การค่อยๆ ลดระดับการดื่มแอลกอฮอลล์ลงในช่วงที่มีการงดจำหน่ายสุราเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอาการ

แนวทางการรับมืออาการขาดสุราสำหรับแพทย์

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา และ สสส. เผยแนวทางการรักษา 6 ประการต่อผู้ทีประสบปัญหาจากการขาดสุราในระยะห้ามซื้อขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับสถานพยาบาล

แนวทางการรักษา 5s

ผู้ป่วยจากอาการขาดสุราจะถูกประเมินเป็น 3 ระดับ ได้แก่

ระดับต่ำ มักจะเกิดขึ้นหลังจากที่มีการหยุดสุราเป็นระยะเวลา 6-36 ชั่วโมง จะมีอาการมือสั่น วิตกกังวลเล็กน้อย หงุดหงิด ปวดมึนศีรษะ เหงื่อออก ใจสั่น ความดันโลหิตสูงขึ้นเล็กน้อย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ผะอืดผะอม อาเจียน นอนไม่หลับ 

ระดับปานกลางถึงรุนแรง เกิดหลังจากหยุดดื่ม 24-72 ชั่วโมง ผู้ป่วยมักมีอาการกระสับกระส่าย กระวนกระวาย ผุดลุกผุดนั่ง เหงื่อออกมาก ไม่อยากอาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ชีพจรเต้นเร็วมากกว่า 120 ครั้งต่อนาที 

ระดับรุนแรงมากถึงขั้นเพ้อคลั่งหรือ DTs มีอาการหลังจากดื่ม 48-96 ชั่วโมง คือ กระสับกระส่ายมาก อยู่ไม่นิ่ง เดินไปเดินมา มือสั่น ตัวสั่น ไม่รู้วันเวลา สถานที่ ชีพจรเต้นเร็ว เห็นภาพหลอน หูแว่ว

สำหรับการรักษาผู้ป่วยลงแดงเหล่านี้จะใช้แนวทางการรักษา 5s ซึ่งประกอบด้วย

The post ขาดเหล้า.. ไม่ขาดใจ : ดูแลคนติดเหล้ายุค COVID-19 appeared first on Alcohol Rhythm.