เป็นคำถามที่ถามกันมานาน แต่ก็ดูยากที่จะตอบถึงสาเหตุที่แท้จริง

ในช่วงเริ่มแรกของการทำวิจัย เราได้สนทนากับดนัยถึงที่มาที่ไปของโครงการ รวมถึงประสบการณ์จากการลงพื้นที่จังหวัดแรกๆ ตามแพลนที่โครงการวางไว้ ซึ่งพอฉายภาพคร่าวๆ ของปัญหาการติดสุราและการบำบัดสุราในไทยให้เราเห็น เวลาผ่านไปจนกระทั่งทีมวิจัยได้ลงพื้นที่เสร็จสิ้นครบ 4 จังหวัดตามที่ตั้งใจไว้ เราจึงชวนดนัยสนทนายาวๆ กันอีกครั้งถึงความคืบหน้าของงานวิจัย ประสบการณ์จากการลงพื้นที่ รวมถึงผลกระทบของโควิด-19 ที่มีต่อบริการบำบัดสุรา

งานวิจัยและการลงพื้นที่ที่ผ่านมาทำให้ดนัยและทีมวิจัยเห็นอะไร แนวโน้มของการบำบัดสุราที่ผ่านมาเป็นเช่นไร เราจะสามารถมีนโยบายอะไรต่อไปได้ในอนาคต

หาคำตอบได้ในบรรทัดด้านล่างนี้

จากที่คุณได้ไปลงพื้นที่ชุมชน เห็นประเด็นอะไรที่น่าสนใจในเรื่องการบำบัดสุราบ้างไหม

ทางทีมวิจัยได้ไปลงพื้นที่เพิ่มเติมสองจังหวัด (จากที่เคยลงมาก่อนหน้านี้สองจังหวัด) ซึ่งหนึ่งในนั้นเป็นจังหวัดที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว ก็จะเห็นบริบทที่มีความแตกต่างกันระหว่างสองจังหวัดนี้ อย่างจังหวัดที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวจะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติ รวมถึงคนไทยบางคนที่อาจจะประกอบอาชีพที่ต้องเกี่ยวพันกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เช่น คนที่ทำงานในสถานบันเทิง

ถ้าถามต่อว่า แล้วพื้นที่ดังกล่าวดำเนินการอย่างไรในเรื่องการตรวจคัดกรองและบำบัดฟื้นฟูผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา ส่วนมากจะมีการรณรงค์ให้ความรู้ว่าสุราส่งผลกระทบต่อสุขภาพอย่างไร และจะทำอย่างไรหากต้องการเข้ารับการบำบัด แต่ก็ต้องยอมรับว่า เครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นส่วนหนึ่งของการประกอบอาชีพของคนในพื้นที่ เลยอาจจะควบคุมยากหน่อย ต้องอาศัยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งด้านสาธารณสุขและด้านบังคับใช้กฏหมายให้มาทำงานร่วมกัน แต่ถ้าเจาะไปที่ด้านสาธารณสุขเลยก็อาจจะเป็นการทำงานเชิงตั้งรับมากกว่า ซึ่งเราก็พอมองเห็นข้อจำกัดของคนทำงานในพื้นที่เหมือนกัน เช่น คนทำงานคนหนึ่งต้องรับภาระหลายอย่าง

ส่วนถ้าเป็นพื้นที่ที่ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวก็จะเข้าไปยังพื้นที่ง่ายกว่า เพราะไม่ได้มีคนไหลเข้าออกเยอะเหมือนจังหวัดท่องเที่ยว

เรานำข้อมูลหรือสิ่งที่เจอจากการลงพื้นที่มาต่อยอดในโครงการวิจัยอย่างไรบ้าง

จากที่ลงพื้นที่มา 3-4 จังหวัด เราพอได้ข้อมูลชุดหนึ่งที่เกิดจากการนำข้อมูลย่อยทั้งหมดมาบูรณาการร่วมกัน จะเห็นว่าแต่ละจังหวัดก็มีจุดที่เหมือนและจุดที่ต่างกันออกไป ถ้าจุดที่เหมือนกันของแต่ละจังหวัดคือ ทำอย่างไรให้คนมารับบริการมากขึ้น ซึ่งเจ้าหน้าสาธารณสุขยินดีอย่างยิ่งที่จะให้คนในพื้นที่เข้ามารับบริการตรวจคัดกรอง รวมถึงสนับสนุนให้เลิกดื่ม แต่อีกส่วนที่สำคัญมากคือ ‘ผู้รับบริการ’ หรือ ‘ผู้ติดสุรา’ เจ้าหน้าที่ทุกคนจะพูดเหมือนกันว่า การเลิกสุราขึ้นอยู่กับ ‘ใจ’ ของผู้ติดสุรา เพราะแม้บุคลากรด้านสาธารณสุขจะพยายามแค่ไหน แต่ถ้าคนติดสุราไม่ตระหนักหรือไม่เข้ามารับบริการก็ทำไม่ได้

อีกประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจคือ สังคมรอบข้าง เพราะคนในหลายๆ พื้นที่ยังมองว่า คนติดสุราเป็นปัญหาของสังคมอยู่ เขาก็ไม่อยากเข้าไปยุ่งเท่าที่ควร ตรงนี้ก็เป็นปัญหาอย่างหนึ่งเหมือนกัน

เราเห็นความแตกต่างอะไรระหว่างคนในเมืองกับชนบทไหม

จริงๆ เรื่องการติดสุราเป็นปัญหาของทุกสังคม ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเมืองหรือชนบท เราลองนึกภาพว่ามีคนเมาสุรา คุมสติไม่อยู่จนทะเลาะวิวาท เรื่องแบบนี้กระทบทุกคน ถ้าเกิดอุบัติเหตุก็กระทบกันเป็นลูกโซ่ต่อไป ฉะนั้นสุราถือเป็นปัญหาของชุมชน ไม่ใช่แค่ปัญหาระดับบุคคล

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือ ตอนที่ทางทีมวิจัยได้ไปลงพื้นที่ที่จังหวัดแห่งหนึ่ง ซึ่งมีความร่วมมือทั้งจากภาคสาธารณสุข รวมถึงชุมชนก็เข้ามาช่วยกันอย่างแข็งขัน เพราะพวกเขามองว่านี่เป็นปัญหาของคนในชุมชนและช่วยกันแก้ปัญหา ทำให้ประสบความสำเร็จในการแก้ปัญหาเป็นอย่างมาก

แล้วถ้าเป็นมุมของหน่วยงานที่ให้บริการด้านสุขภาพ เรามองได้ไหมว่าในเมืองจะมีหน่วยบริการมากกว่าจึงทำให้คนเข้าถึงบริการได้มากกว่า

อาจจะมองแบบนั้นได้ไม่ชัดเจนมากครับ คือเรื่องการบริการ ไม่ว่าจะเมืองหรือชนบทก็ให้บริการเหมือนกันอยู่แล้ว แต่คนในเมืองอาจจะเข้าถึงหน่วยบริการได้มากกว่า เพราะจำนวนหน่วยบริการและการเดินทางที่อาจจะสะดวกกว่าด้วย แต่ขณะนี้พื้นที่ชนบทจะมีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ที่ให้บริการอยู่แล้ว ในตัวจังหวัดก็มีจะโรงพยาบาลและศูนย์สุขภาพชุมชน ก็ถือว่าอยู่ใกล้กับคนในพื้นที่มากขึ้น อย่างที่บอกครับว่าขึ้นกับคนติดสุราด้วยว่า จะเข้ามารับบริการหรือไม่

ที่น่าสนใจอย่างหนึ่งคือ ลักษณะพิเศษของทุกพื้นที่ที่จะมีอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ซึ่งเป็นบุคลากรสาธารณสุขที่อยู่ใกล้ชิดชุมชน อสม. แต่ละคนจะมีครอบครัวที่ต้องรับผิดชอบเป็นของตัวเอง ประมาณ 4-5 หลังคาเรือน และด้วยความใกล้ชิดนี่แหละทำให้ อสม. รู้ว่าครอบครัวไหนบ้างที่มีคนติดสุราหรือมีปัญหาสุขภาพอื่นๆ

อย่างไรก็ดี อสม. ก็จะมีขอบเขตการทำงานของตัวเองด้วย เช่น ทำการคัดกรองเบื้องต้นได้ ให้คำปรึกษาได้บ้าง หรือคอยติดตามเฝ้าระวังและลงพื้นที่ไปเยี่ยมบ้าน เรียกได้ว่าเป็นหูเป็นตาให้เจ้าหน้าที่สาธารณสุขใน รพ.สต.

ในภาพรวม การระบาดของโควิด-19 ส่งผลต่อผู้ติดสุราหรือระบบการบำบัดรักษาอย่างไร เราเจอปัญหาหรือโอกาสอะไรจากวิกฤตในครั้งนี้บ้างไหม

ที่เห็นชัดๆ เลยคือ ตอนโควิดมีนโยบายห้ามขายเหล้า พอจำกัดการเข้าถึงก็ทำให้คนเมาน้อยลง เคสอุบัติเหตุหรือการทะเลาะวิวาทที่มีสาเหตุมาจากสุราก็จะพลอยลดลงไปด้วย แต่ถ้าเป็นคนที่ดื่มเหล้าอยู่แล้วก็อาจจะทำให้เขาขาดสุรา บางคนถึงขั้นเกิดอาการลงแดงกะทันหัน แต่ทางโรงพยาบาลก็มีการวางแผนรับมือเรื่องพวกนี้อยู่แล้ว ส่วนในพื้นที่ บางทีกลุ่ม อสม. ก็มีรายชื่ออยู่แล้ว เขาก็รู้ว่าจะต้องเฝ้าระวังใครหรือครอบครัวใดเป็นพิเศษ

นอกจากนี้ บางโรงพยาบาลก็ถือจังหวะนี้โปรโมทเรื่องสุราไปในตัว เช่น สุราส่งผลต่อสุขภาพอย่างไร ทำไมช่วงโควิดถึงห้ามขายสุรา แต่หลายพื้นที่ก็พูดตรงกันว่า พองดขายสุราสถานการณ์บางอย่างก็ดีขึ้น

ถ้าเรามองเห็นโอกาสจากเรื่องนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ทำอะไรให้เป็นรูปธรรมมากขึ้นไหม

มีบางหน่วยที่เฝ้าระวังอยู่ครับ เช่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข เขาก็มีสถิติอยู่ว่า ก่อนโควิดมีผู้ติดสุราและลงแดงเท่าไหร่ และหลังโควิดมีเพิ่มเท่าไหร่ ประมาณนี้

ถ้าเป็นในพื้นที่ เราจะเห็นว่าเขาเน้นตั้งรับคนลงแดง เหมือนเป็นการเฝ้าระวังคนในพื้นที่ เพราะในพื้นที่จะพอมีข้อมูลอยู่แล้วว่าใครติดสุรา เมื่อเกิดเหตุการณ์แบบนี้ก็เป็นการเฝ้าระวัง

อีกอย่างคือ ภาคกฎหมายก็มีความเข้มแข็ง ทำตามนโยบายของภาครัฐที่ห้ามจำหน่าย คนในพื้นที่หลายคน เช่น เจ้าหน้าที่ รพสต. ผู้นำชุมชน ก็ชอบนโยบายนี้ เพราะเห็นว่าเป็นโอกาสในการเลิกเหล้าไปในตัวสำหรับบางคน แต่ถามว่าจะต่อยอดอะไรจากนโยบายนี้ได้ไหม ก็อาจจะต้องคิดต่อด้วยว่า ควรจะมีระบบมารองรับไหม จะทำอย่างไรกับผู้ที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

ถ้าเราลงไปดูวิถีชีวิตของชาวบ้านในบางพื้นที่ จะเห็นว่าบางที่มีการทำสุราหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ให้เป็นสินค้าอุตสาหกรรม มองมุมหนึ่งก็เป็นการสร้างรายได้ให้ชาวบ้านหรือมีการจ้างงานคนในพื้นที่ แต่ถ้ามองอีกมุมหนึ่ง นี่อาจเอื้อให้คนเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้นได้ด้วย คุณมองว่าเรามีวิธีสร้างสมดุลระหว่างเรื่องเศรษฐกิจกับสุขภาพไหม

จริงๆ ทุกวันนี้มีการขึ้นทะเบียนผู้ผลิตสุราในชุมชนอยู่ พูดง่ายๆ คือผลิตและจำหน่ายในชุมชนได้ ในพื้นที่ที่เราเคยไปก็มีอุตสาหกรรมในชุมชน ฉะนั้นถ้าถามว่ามีทางไหม มีครับ กฎหมายก็เปิดให้ผลิตและจำหน่าย ขึ้นทะเบียน และเสียภาษีอย่างถูกกฎหมายเหมือนกับบริษัท เรามองว่าก็มีการสร้างสมดุลตรงนี้อยู่ เพราะบางพื้นที่ก็ชำนาญในการผลิต มีโรงงานหรือธุรกิจ SMEs เล็กๆ ที่ต้องจ้างแรงงานหรือใช้วัตถุดิบจากในชุมชน ตรงนี้ก็จะเป็นการช่วยสร้างรายได้ สร้างความเข้มแข็ง เป็นการช่วยเรื่องเศรษฐกิจในพื้นที่

อย่างไรก็ดี เราควรมองอีกมุมด้วยว่า การที่มีโรงงานผลิตตั้งอยู่ในชุมชนอาจจะทำให้เกิดผลกระทบบางอย่างเพิ่มขึ้นด้วย เช่น เพิ่มแหล่งซื้อให้ชุมชน หรือทำให้คนในชุมชนเข้าถึงได้ง่ายมากๆ ตรงนี้ก็อาจมองได้ว่า เป็นหนึ่งปัจจัยที่ทำให้บางคนยังดื่มและเลิกสุราไม่ได้

จริงๆ ไม่ใช่แค่ในพื้นที่ แต่สำหรับภาคอุตสาหกรรมใหญ่ก็มีประเด็นคล้ายกัน เพราะถ้าพูดกันตรงๆ เขาก็มีเรื่องการตลาดหรือการแสวงหากำไรของเขา ส่วนภาคสาธารณสุขก็อาจจะรับหน้าที่ในการให้ข้อมูลต่างๆ ที่จำเป็น เราต้องหาสมดุลกันให้เจอ เพราะภาคธุรกิจก็มองเรื่องธุรกิจ ส่วนภาคสาธารณสุขก็มองเรื่องสุขภาพ จุดสำคัญคือการมาเจอกันตรงจุดกึ่งกลาง ซึ่งนี่คือสิ่งที่ผู้กำหนดนโยบายพยายามทำอยู่โดยการเจรจากับภาคธุรกิจ เช่น การจำกัดอายุการเข้าถึง จำกัดประเภทหรือจำกัดเวลาขาย รวมถึงพูดคุยเรื่องการโฆษณา

จากบทสัมภาษณ์ครั้งที่แล้ว คุณบอกว่าสนใจประเด็นที่เกี่ยวกับหน่วยบริการนอกระบบสุขภาพ ทำไมคุณถึงสนใจประเด็นนี้ และเมื่อลงพื้นที่เพิ่มขึ้นแล้ว เห็นอะไรที่น่าสนใจไหม

เราว่าหน่วยบริการนอกระบบสุขภาพเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่จะทำให้การเลิกสุราประสบผลสำเร็จ เพราะนอกจากหน่วยงานในระบบสุขภาพแล้ว ชุมชนก็มีส่วนสำคัญมากๆ เพราะผู้นำชุมชนหรือคนในชุมชนเขาอยู่ใกล้ชิดกันอยู่แล้ว และรู้จักคนในพื้นที่ด้วย เมื่อผู้นำเห็นความสำคัญของการบำบัดสุรา คนในชุมชนก็มีแนวโน้มจะเกิดความตระหนักและสานต่อเรื่องนี้ ซึ่งจะช่วยเรื่องจิตใจเป็นหลัก แต่ก็ต้องไม่ลืมว่าหน่วยบริการนอกระบบต้องอาศัยการเข้ามามีส่วนร่วมของหน่วยบริการในระบบด้วย โดยเฉพาะในเรื่ององค์ความรู้ เหมือนกับเข้ามาดูแลในเรื่องร่างกายควบคู่กันไป

อีกอย่างหนึ่ง ถ้าเราเปรียบเทียบพื้นที่ที่ประสบความสำเร็จกับพื้นที่ที่ยังเจอความท้าทายอยู่ จะเห็นว่าพื้นที่ที่ยังไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควรจะมีลักษณะคือ ผู้นำยังไม่ค่อยเห็นความสำคัญ มองว่าสุราเป็นเรื่องปกติที่ดื่มกัน เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต คนในพื้นที่ก็มองว่านี่ไม่ใช่ปัญหา เวลาดื่มเขาก็ดื่มอยู่บ้านกัน ในฐานะนักวิจัยที่ทำงานในหน่วยงานด้านสาธารณสุข เรามองว่า ถ้าคนตระหนักถึงผลเสียของการดื่มสุรามากเกินไปก็จะเป็นเรื่องดี ทั้งต่อชุมชนและตัวผู้ดื่มเองด้วย

สุดท้ายนี้ คุณมีข้อเสนอแนะอะไรให้ผู้กำหนดนโยบายบ้างไหม

เท่าที่ทบทวนวรรณกรรมและการลงพื้นที่ไปเก็บข้อมูลจากผู้ที่เกี่ยวข้อง เราพอมีข้อเสนอคร่าวๆ เช่น การขับเคลื่อนและผลักดันการคัดกรองและบำบัดสุราให้เป็นแผนระดับประเทศเพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพที่หน่วยงานภาคสาธารณสุขจะยึดปฏิบัติ ซึ่งเราเห็นว่าแต่ละพื้นที่จะให้ความสำคัญต่างกันและมีรูปแบบบริการที่แตกต่างกันอยู่ แต่แกนหลักคือการคัดกรอง เมื่อเจอปัญหาก็เข้ากระบวนการบำบัด

อีกอย่างหนึ่งคืองานสุราจะมีหลายหน่วยงานเข้ามาเกี่ยวข้อง ทั้งภาคสาธารณสุข ภาคการปกครอง หรือองค์กรท้องถิ่น ดังนั้น อีกโจทย์หนึ่งคือการหาวิธีการทำงานร่วมกันเพื่อให้คนที่มีส่วนเกี่ยวข้องมาทำงานร่วมกันได้ดีขึ้น เพราะบางที่อาจจะยังแยกความรับผิดชอบกันอยู่ ส่วนพื้นที่ที่ทำงานร่วมกันก็ทำงานประสานกันได้อย่างดี เราเลยอยากเสนอเรื่องการทำงานบูรณาร่วมกัน และมีการกำกับติดตามร่วมกัน

สำหรับผู้รับบริการเอง เราคิดว่ามีประเด็นคือ ทำอย่างไรให้คนที่ติดสุราเห็นว่าเขาควรเข้ารับการบำบัด ซึ่งตอนนี้ก็มีการรณรงค์หรือประชาสัมพันธ์อยู่ แต่ความท้าทายคือจะทำอย่างไรให้เข้าถึงพวกเขา และจะทำอย่างไรให้เขาเห็นความสำคัญจริงๆ เพราะตอนนี้เราก็เริ่มเห็นมีการโฆษณา หรือในโรงพยาบาลเอง เวลามีคนรับบริการก็จะมีการให้ข้อมูลประชาสัมพันธ์ แต่มันก็จะไปถึงเฉพาะคนมารับบริการซึ่งอาจจะยังเป็นยอดภูเขาน้ำแข็ง แล้วเราจะทำอย่างไรให้คนที่อยู่ใต้ยอดภูเขาน้ำแข็งเข้าถึงข้อมูลเหล่านี้ได้ นี่ก็เป็นข้อเสนอและความท้าทายที่ต้องทำงานกันต่อไป

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post อ่านปัญหาการบำบัดสุราในประเทศไทย กับ ดนัย ชินคำ appeared first on Alcohol Rhythm.

ข้อแนะนำลำดับต้นๆ เมื่อคุณรู้ตัวว่าติดสุรา คือการพบแพทย์เพื่อบำบัดรักษา แต่นอกจากการดูแลสภาพร่างกายให้กลับมาแข็งแรงโดยผู้เชี่ยวชาญแล้ว การฟื้นฟูสุขภาพใจและหาแรงสนับสนุนให้เลิกดื่มอย่างต่อเนื่องก็สำคัญไม่แพ้กัน

จะดีแค่ไหน ถ้ามีคนเข้าใจอาการของเราและคอยให้คำแนะนำเลิกเหล้าจากประสบการณ์จริง Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอแนะนำให้คุณรู้จัก 12 บล็อกบำบัดคนติดเหล้าที่เว็บไซต์ Healthline ยกให้เป็นสุดยอดบล็อกช่วยบำบัดประจำปี 2020

The Fix

The Fix เป็นแหล่งข้อมูลที่ดีเยี่ยมสำหรับการหาข้อมูลเกี่ยวกับการเสพติดและการบำบัด ผู้เยี่ยมชมบล็อกสามารถอ่านเส้นทางการบำบัดเหล้าของคนอื่นๆ  ที่เต็มใจมาแบ่งปันประสบการณ์ ตลอดจนสามารถค้นคว้าหาข้อมูลการรักษาแบบใหม่ ทางเลือก และอ่านงานวิจัย การศึกษาที่เกี่ยวข้อง

Soberocity

ชุมชนออนไลน์ที่ไม่เหมือนใครแห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อผู้คนที่ใช้ชีวิตอย่างคนไม่เมา ด้วยวิธีการเชื่อมต่อกับทุกๆ คนในหลายสาขาอาชีพ มานั่งแบ่งปันเรื่องราวของการบำบัด และออกตามหาแรงบันดาลใจภายในชุมชนนี้ผ่านเหล่าผู้คนที่ใช้ชีวิตแบบมีสติ หรือพูดง่ายๆ คือชีวิตนี้ ฉันขอไม่เมาอีกแล้ว

Sober Black Girls Club

นี่คือชุมชนออนไลน์สำหรับผู้หญิงผิวดำที่ไม่ดื่ม ซึ่งมีแนวคิด “พูดคุย หัวเราะคิกคัก โกรธ และดีใจไปด้วยกัน ในประเด็นความหมายของการเป็นคนผิวดำและความไม่เมา” 

คาดี้ เอ โอลาโกเก้ (Khadi A. Olagoke) เจ้าของบล็อก Sober Black Girls Club เล่าประสบการณ์ของตัวเองว่า แม้จะชาวมุสลิมในแถบแอฟริกันอย่างเธอจะมีกฎระบุอย่างชัดเจนและเข้มงวดว่าห้ามดื่มแอลกอฮอล์ แต่เธอก็เผลอแหกกฎ ทดลองดื่มแอลกอฮอล์ช่วงเข้ามหาวิทยาลัย ซึ่งเปรียบเหมือนจุดเริ่มต้นที่ไม่มีสิ้นสุด นับจากวันนั้น เธอดื่มแอลกอฮอล์จนติดเป็นนิสัยถึง 10 ปี จนเมื่อปี 2561 เพิ่งตระหนักว่าสิ่งที่เธอดื่มเข้าไปนั้นสร้างปัญหาให้แก่ชีวิต เธอจึงตัดสินใจวางขวดลง

ระหว่างนั้น เธอค้นหาพื้นที่ออนไลน์สำหรับคนผู้หญิงผิวดำที่สามารถแลกเปลี่ยนเรื่องความไม่เมาและการบำบัด แต่เธอกลับพบเพียงบล็อกเดียวเท่านั้น นั่นเป็นแรงบันดาลใจให้คาดี้เริ่มสร้างบล็อก Sober Black Girls Club เพื่อเพิ่มพื้นที่ทางออนไลน์และเป็นตัวแทนของผู้หญิงผิวดำที่พูดคุยถึงประเด็นดังกล่าว

Sober Courage

บล็อกที่เป็นเสมือนบันทึกเรื่องราวของการเดินทาง จากความกล้าหาญผ่านน้ำเมาสู่ความกล้าหาญมากกว่าที่จะไม่ดื่ม ภายใน Sober Courage เต็มไปด้วยเรื่องราวในชีวิตจริงเกี่ยวกับความผิดปกติของการใช้แอลกอฮอล์ อาการกำเริบของโรคติดแอลกอฮอล์ และการเดินทางของการบำบัดแอลกอฮอล์  คนอ่านจะพบแหล่งข้อมูลสำหรับการใช้ชีวิตอย่างมีสติโดยไม่ดื่ม และพบกำลังใจดีๆ บนพื้นที่ออนไลน์

The Sober School

เคท บี (Kate Bee) ดื่มครั้งสุดท้ายเมื่อปี 2556 และหลังจากนั้นมา เคทก็เดินหน้าช่วยเหลือผู้หญิงที่ต้องการหยุดดื่มเหล้า และเยียวยาจิตใจของพวกเธอที่มักคิดว่าถ้าหยุดดื่มจะพลาดโอกาสหรือถูกกีดกัน

ใน The Sober School คุณจะได้พบกับเคล็ดลับที่เป็นประโยชน์มากมายในการใช้ชีวิตโดยปราศจากแอลกอฮอล์ นอกจากนี้ บล็อกของเคทยังแนะนำโปรแกรมบำบัดเหล้าออนไลน์ 6 สัปดาห์ที่สอนทีละขั้นตอนสำหรับผู้หญิงที่ต้องการความช่วยเหลือในการเลิกดื่มมากกว่าปกติอีกด้วย  

Sober Mommies

Sober Mommies ก่อตั้งโดยจูลี เมนด้า (Julie Maida) มีจุดประสงค์เพื่อสร้างพื้นที่ปลอดการตัดสินให้กับทีมแม่ๆ ผู้เคยติดเหล้าที่ต้องการกำลังใจ นอกเหนือจากวิธีการบำบัดเหล้าด้วยยาและการบำบัดฉบับดั้งเดิม เช่น โปรแกรม 12 ขั้นตอน เป็นต้น

ที่น่าสนใจคือบล็อก Sober Mommies ตระหนักว่าทุกคนมีความแตกต่างจึงไม่จำเป็นต้องบำบัดพฤติกรรมการดื่มที่ผิดปกติด้วยวิธีการเดียวกัน และสิ่งสำคัญที่ควรเน้นย้ำ “พวกเราต้องยกย่องให้กับทุกๆ ความพยายามในการเลิกเหล้าของทุกคน”

This Naked Mind

บล็อก Naked Mind มีจุดมุ่งหมายปรับเปลี่ยนความคิดของคนกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยใช้วิธีละทิ้งความอยากดื่ม แทนการใช้วิธีการสอนให้มีสติ ซึ่งแนวคิดดังกล่าวมีอยู่ในหนังสือ This Naked Mind ของ แอนนี่ เกรซ (Annie Grace) และนำเสนอเรื่องราวของผู้คนที่ค้นพบความไม่อยากดื่มผ่านหนังสือและโปรแกรมข้างต้น 

นอกจากนี้ บล็อก Naked Mind ยังสามารถให้ผู้เข้าชมเว็บไซต์ฟังเสียงการตอบคำถามต่างๆ ของแอนนี่ผ่านการบันทึกวิดีโอที่โพสต์ไว้ในพอดคาสต์ได้อีกด้วย

SobrieTea Party

ทาวนี ลาร่า (Tawny Lara) เริ่มต้นบล็อกนี้เพื่อสำรวจความสัมพันธ์ของเธอกับยาเสพติดและแอลกอฮอล์

จากจุดนั้นเติบโตและกลายเป็นการตรวจสอบความอยุติธรรมในสังคมผ่านความไม่เมา ยกตัวอย่างเช่น พูดเรื่องเพศกับการบำบัด-การไม่ดื่มโอบอุ้มความเป็นกะเทยของฉัน หรือพูดเรื่องการเมืองกับการบำบัด-เมื่อไม่เมาฉันรู้ตื่นผ่านการเมืองอย่างไร? เป็นต้น 

ทั้งนี้ SobrieTea Party เป็นเจ้าภาพจัดงานอีเวนต์ชื่อ Readings on Recovery ซึ่งผู้คนสามารถแสดงออกถึงการบำบัดสิ่งเสพติดในรูปแบบที่สร้างสรรค์ ทาวนียังเป็นเจ้าของซีรีส์พอดคาสต์ Recovery Rocks ร่วมกับลิซ่า สมิธ (Lisa Smith) ทนายเจเนอเรชันเอกซ์ พูดถึงประเด็นเกี่ยวกับการใช้สารเสพติดและจิตใจอีกด้วย

Recovery Speakers

Recovery Speakers เป็นบล็อกที่เผยแพร่ข้อมูลอันหลากหลายสำหรับผู้ที่อยากจะบำบัดตนเองจากสิ่งเสพติดในรูปแบบต่างๆ ทั้งยา และแอลกอฮอล์ โดยบล็อกนี้รวบรวมข้อมูลแล้วนำเสนอเนื้อหาในรูปแบบเสียง เรียกได้ว่าเป็นคลังเสียงเพื่อคนติดเหล้าที่ใหญ่ที่สุดบนโลกออนไลน์ เพื่อให้ผู้อ่านสามารถค้นหาเรื่องราวการบำบัดส่วนบุคคลจากบล็อกเกอร์ที่มีอิทธิพล หรือค้นหาเคล็ดลับต่างๆ สำหรับการบำบัดตนเองได้อย่างง่ายดาย

A Sober Girls Guide

เจสสิก้า (Jessica) ประสบความสำเร็จในฐานะดีเจย่านดังในอเมริกาอย่างลอสแองเจลิส ผ่านการคลุกคลีกับปาร์ตี้ดาราฮอลลีวูดสุดฮอตและไนต์คลับอยู่เป็นประจำ อย่างไรก็ตาม เธอมาพบภายหลังว่าตนเองได้ใช้แอลกอฮอล์เพื่อปกปิดอาการซึมเศร้าและความวิตกกังวลที่เธอต้องเผชิญในชีวิตประจำวัน

เมื่อเธอเริ่มใช้ชีวิตปราศจากความเมา เจสสิก้าจึงตัดสินใจทำบล็อก A Sober Girls Guide เพื่อเป็นอีกหนึ่งแรงที่ช่วยเหลือคนอื่นๆ ซึ่งอยู่ในช่วงบำบัดแอลกอฮอล์ ดังนั้นในบล็อกนี้ ผู้เยี่ยมชมจะได้อ่านข้อมูลที่มุ่งเน้นไปที่สุขภาพกาย สุขภาพใจ และคำแนะนำในการบำบัดแอลกอฮอล์

Served Up Sober

นี่คือบล็อกเกี่ยวกับความไม่เมา ที่ออกแบบมาเพื่อผู้หญิงผิวดำที่ต้องการบำบัดแอลกอฮอล์โดยเฉพาะ 

Served Up Sober เป็นบล็อกที่มีเนื้อหาที่ตรงไปตรงมาเกี่ยวกับเส้นทางการบำบัดแอลกอฮอล์ เต็มไปด้วยการโต้เถียงเกี่ยวกับอาหาร ดนตรี และแนวทางปฏิบัติเพื่อสุขภาพ เช่น โยคะและการทำสมาธิ 

ชาร์ลี แฮมป์ตัน (Shari Hampton) เจ้าของบล็อก ยอมรับว่าเขาตั้งใจทำการบ้านกับการหาหัวข้อยากๆ เพื่อเขียนลงบล็อกอยู่เสมอ ดังนั้น ผู้อ่านจะพบโพสต์เกี่ยวกับสิ่งที่ต้องทำเมื่ออาการกำเริบ ? เหตุผลที่คุณต้องห่างกับใครบางคนในชีวิต? และทำไมทุกวันถึงไม่เป็นวันที่ดี?

อย่างไรก็ดี Served Up Sober ระบุเพิ่มเติมว่า บล็อกนี้ไม่ได้มีไว้สำหรับผู้หญิงผิวดำเท่านั้น บนพื้นที่ออนไลน์แห่งนี้ทุกๆ คนสามารถเข้ามาเป็นผู้อ่านได้

Queeret

Queeret เป็นบล็อกและชุมชนสำหรับเควียร์ที่ชอบเก็บตัว เพื่อเป็นพื้นทีาของเควียร์ ความสงบ และแบ่งปันการบำบัดเหล้าที่เรียกว่า Qalms 

จอร์ช เฮิร์ช (Josh Hersh) เริ่มต้น Queeret ด้วยการรวมคำจากคำว่าเควียร์ (Queer) และเงียบ (Quiet) สร้างเป็นโพสต์บนอินสตราแกรม และต่อยอดมาสู่บล็อก ซึ่งในบล็อกผู้อ่านจะพบคอนเทนต์ที่น่าสนใจเกี่ยวกับการนำความสงบและความไม่เมาบนพื้นที่ของเควียร์นำเสนอผ่านพอดคาสต์ บทสัมภาษณ์ และกิจกรรมต่างๆ 

สำหรับใครที่กำลังพยายามลด ละ เลิก เหล้า ลองให้บล็อกเหล่านี้เป็นคู่หูในการร่วมเดินทางบำบัดแอลกอฮอล์ไปกับคุณ 

ที่มา:

https://www.healthline.com/health/best-alcoholism-blogs-of-the-year?fbclid=IwAR0kyJJpWtUmvvJYiF3eG8Nowau0xo0XKIrrNbynMB43HLA50G96hTddxMc#6

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เปิดกรุ 12 บล็อกบำบัดเหล้าที่ดีที่สุดในปี 2020 appeared first on Alcohol Rhythm.

มีอยู่สองช่วงใหญ่ๆ ที่ชื่อของ ลินเซย์ โลฮาน (Lindsay Lohan) นักแสดงและนักร้องสาวชาวอเมริกัน ปรากฏอยู่บนหน้าสื่อสิ่งพิมพ์และหน้าแท็ปลอยด์ทุกฉบับ

ช่วงแรก คือช่วงเวลาแห่งความรุ่งโรจน์ของเธอ หรือตั้งแต่โลฮานอายุได้ 12 ปี และโด่งดังเป็นพลุแตกหลังรับบทเป็นเด็กฝาแฝดในหนังครองใจคนทั้งอเมริกาอย่าง The Parent Trap (1998) (ทั้งที่ก่อนหน้านี้ โลฮานเข้าวงการบันเทิงมาด้วยฐานะนางแบบเสื้อผ้าเด็กตั้งแต่อายุเพียง 3 ขวบ!) ตัวหนังกวาดเงินไปทั้งสิ้น 92 ล้านเหรียญฯ และส่งผลให้โลฮานได้ทำงานร่วมกับค่ายดิสนีย์ในฐานะนักแสดงและนักร้อง

ต่อมาในปี 2004 ยิ่งกล่าวได้ว่าเป็นปีของลินเซย์ โลฮานอย่างแท้จริง เพราะไม่ว่าจะปล่อยผลงานเพลงหรืองานแสดงออกมาก็ถูกอกถูกใจมวลชนไปเสียหมด อย่างผลงานเพลงอัลบั้มแรกอย่าง Speak ที่ปล่อยออกมาก็มียอดขายพุ่งกระฉูด รั้งตำแหน่งอัลบั้มที่ขายดีที่สุดของค่ายอยู่นานหลายปี  ได้รับคำวิจารณ์แง่บวกจากหลายสำนัก และทำให้โลฮานเป็นที่จดจำในฐานะนักร้อง-นักแสดงสาวผู้สดใส เป็นที่รักของอเมริกันชนด้วยเนื้อเพลงแนวป๊อปลูกกวาดฟังสบาย

นอกจากนี้ยังมีหนัง Mean Girls (2004) ที่ว่าด้วยแก๊ง ‘พลาสติก’ และชีวิตวัยรุ่นในรั้วโรงเรียนไฮสคูล ซึ่งโลฮานรับบทเป็นเด็กสาวผู้เข้ามาเรียนรู้โลกของนักล่าในคราบเด็กสาว ก็เป็นหนังที่ทำเงินและประสบความสำเร็จอย่างน่าประทับใจจนนักวิจารณ์หลายคนลงความเห็นว่ามันเป็นหนัง ‘ทีนเอจ’ (Teenage) ที่ล้ำยุคสมัยและแสนจะเข้าอกเข้าใจวัยรุ่น

ตอนนั้น โลฮานเพิ่งอายุราว 18 ปี แต่เรียกได้ว่าประสบความสำเร็จถึงขีดสุด เป็นที่รักของอุตสาหกรรมฮอลลีวูดและค่ายเพลง คนดูหนังเอ็นดูเธอ คนฟังเพลงก็ชื่นชมเธอ

ดังนั้น ใครจะไปเชื่อว่าในอีกสามปีถัดมา รูปถ่ายมักช็อต -หรือรูปที่ถ่ายนักโทษจากโรงพัก- ของเธอจะถูกตีพิมพ์เกลื่อนหน้าสื่อแท็ปลอยด์ และไม่ใช่ปี 2007 แค่ปีเดียว แต่ยังตามมาด้วยรูปทำนองเดียวกันในปี 2010, 2011 และ 2013 ตามลำดับ ยังไม่นับรวมว่า แต่ละปีนั้นยังมีรูปมักช็อตเหล่านี้หลุดออกมาอีกหลายระลอก

นั่นเป็นช่วงชีวิตครั้งที่สองที่ชื่อและใบหน้าของลินเซย์ โลฮาน กลายเป็นขวัญใจแท็ปลอยด์ เพียงแต่พวกเขาไม่ได้เล่าว่าเธอน่ารักอย่างไร ประสบความสำเร็จอย่างไร แต่เล่าว่าเธอล้มเหลวอย่างไรต่างหาก

น่าเศร้าที่ข่าวทำนองนี้ขายดีและได้รับความนิยมจนมันกลายเป็นภาพติดตาของเธอในเวลาต่อมาอย่างเลี่ยงไม่ได้

ปี 2007 ซึ่งเป็นปีแรกที่เธอโดนจับในข้อหาดื่มขณะขับรถจำนวนสองครั้ง โลฮานถูกส่งไปบำบัดอาการติดเหล้าอย่างเร่งด่วนภายหลังถูกปล่อยตัวจากเรือนจำ และผลปรากฏว่า นอกจากดื่มเหล้า โลฮานยังไปไกลถึงขั้นใช้โคเคน

แต่หลังจากที่เธอเล่าว่าเพิ่งลองใช้มันเป็นครั้งแรก ทำให้เธอไม่ต้องเข้ารับการบำบัดอาการเสพติดยาดังกล่าว

“มันเป็นครั้งแรกเลยจริงๆ นะที่ฉันหัดใช้ยา ตอนนั้นเพิ่งออกมาจากคลับกับเพื่อนๆ ที่ฉันไม่ควรไปอยู่ด้วย แล้วก็ลองเล่นโคเคนดู จากนั้นก็ขับรถ โง่ชะมัด” เธอว่า

อย่างไรก็ตาม เมื่อถึงสถานบำบัด สิ่งที่โลฮานต้องเจอคือการบำบัดอาการติดเหล้าเรื้อรัง ซึ่งนับว่าน่าตกใจมากสำหรับคนวัยยี่สิบต้นๆ อย่างเธอ ทั้งยังต้องบำบัดอาการทางจิตที่เธอบอกว่าได้มาจากการถ่ายทำหนังธริลเลอร์ทุนต่ำ (และรายได้ก็ต่ำอย่างน่าเศร้าเช่นกัน) อย่าง I Know Who Killed Me (2007)

ในหนังเรื่องนั้น โลฮานรับบทเป็นหญิงสาวที่หายสาบสูญ และหวนกลับมาอีกครั้งโดยไม่มีความทรงจำเหลืออยู่เลย เธอจึงต้องออกตามสืบว่าเกิดอะไรขึ้นกับเธอในอดีต ซึ่ง “ตอนถ่ายทำหนังเรื่องนี้ ฉันฝันร้ายทุกคืน” โลฮานบอกอย่างทุกข์ตรม “มันโคตรทรมานจิตเลย”

ที่พึ่งของเธอ หากไม่ใช่เพื่อนฝูงในกองถ่าย จึงกลายเป็นแอลกอฮอล์ในที่สุด

โลฮานเล่าว่า ก่อนหน้านี้ เธอไม่เคยแตะเหล้าเลยแม้แต่น้อย จนเพิ่งมาลองเมาครั้งแรกเมื่ออายุ 17 ปี และเมาหนักถึงขั้นที่แม่ต้องปล่อยเธอหลับกับกองอ้วก (เอ่อ…)

“ยังจำได้เลยนะว่านั่นน่ะน่ากลัวมาก” และเธอคงไม่คิดเหมือนกันว่าในเวลาอีกไม่กี่ปีถัดมา เธอจะเสพติดเจ้าสิ่งที่ทำให้เธอต้องนอนจมกองอ้วกทั้งคืนแบบนั้น

“ฉันใช้เหล้าเพื่อหนีปัญหาที่รุมล้อมรอบๆ ตัว” เธอบอกถึงเหตุผล อันที่จริง หากสาวให้ลึกลงไปกว่านั้น จะพบว่ามีหลายครั้งที่โลฮานเปรยๆ ว่า เธอดื่มเหล้าเพื่อหนีจากชื่อเสียง แท็ปลอยด์ รวมถึงปัญหาครอบครัวที่ยุ่งเหยิง เธอมักมีปากเสียงกับพ่อผู้เหินห่างตั้งแต่ยังเด็ก และบ่อยครั้ง โลฮานพยายามลากเขากลับเข้ามาอยู่ในชีวิตเธอ เพียงเพื่อจะพบว่า นั่นไม่ใช่สิ่งที่พ่อต้องการ

และมันทำให้เธอใจสลาย “ทุกครั้งที่ฉันพยายามเอาเขากลับมาอยู่ในชีวิต เขาต้องป่วนทุกอย่างจนเละเทะไปหมด เขาเคยดีกว่านี้นะ ดีกว่ามากๆ”

ด้วยปัญหาทั้งหมดทั้งมวล โลฮานจึงมักทิ้งตัวลงกับแอลกอฮอล์ ดื่มจนรับรู้อะไรไม่ได้และสูดโคเคนที่เธอใช้บ่อยขึ้นในเวลาต่อมา (“ขอโทษเถอะค่ะ ฉันไม่เคยสูบนะ ฉันสูดมันเข้าจมูกเลย” เธอให้สัมภาษณ์) น็อกหลับ และตื่นมายามเช้าเพื่อคว้าแก้วเหล้าขึ้นมาเป็นอย่างแรก

พอต้องเข้ารับการบำบัด เธอจำเป็นต้องเขียนบันทึกความคิด และความรู้สึกขณะอยู่ห่างจากเหล้า สำหรับโลฮาน นี่ไม่ใช่เรื่องง่ายและน่าพิสมัยเท่าไร แต่เธอไม่มีทางเลือกอื่นอีกแล้ว

“มันเหมือนเรื่องไร้สาระสำหรับฉันเหมือนกันนะโดยเฉพาะช่วงแรกๆ ไม่รู้จะทำเพื่ออะไร ฉันคิดว่ามันเหมือนเรื่องตลก เป็นเรื่องที่ไว้ทำฆ่าเวลา”

นั่นทำให้การบำบัดครั้งแรกไม่ได้ผล และมีการจับกุมเธออีกหลายครั้งในปีถัดๆ มา จนข่าวที่เธอถูกหิ้วเข้าเรือนจำกลายเป็นพาดหัวร้อนของสื่อ

อันที่จริง นอกจากชีวิตส่วนตัวที่พังเพราะเหล้า หน้าที่การงานของเธอก็ล้มเหลวไม่แพ้กัน เธอแทบไม่ปรากฏตัวในหนังที่ประสบความสำเร็จอีกเลยแม้แต่เรื่องเดียว และมักไปโผล่อยู่ตามมิวสิกวิดีโอหรือหนังสั้นมากกว่า ความทรุดโทรมของชื่อเสียง (ตลอดจนคำวิจารณ์จากสำนักข่าวที่มักแซวว่าเธอดูไม่สะสวยเหมือนเดิมแล้ว) ยิ่งทำให้เธอกลัดกลุ้ม และหันกลับไปหามิตรรักเพื่อนเก่าอย่างเหล้าอีกหน เพื่อที่จะถูกจับฐานเมาแล้วขับอีกหนเช่นกัน

ไม่นาน คนก็เริ่มชินชากับข่าวที่ว่าเธอถูกจับได้ ซึ่งน่าเศร้าว่ามันยิ่งทำให้เธอรู้สึกเลวร้ายหนักข้อขึ้นเรื่อยๆ

เหตุการณ์เหล่านี้จึงเปรียบเสมือนวังวนที่โลฮานดิ้นไม่หลุดอยู่หลายปี จนกระทั่งราวปี 2013 ที่เธอถูกจับ (อีกครั้ง) และเข้ารับการบำบัด (อีกครั้งเหมือนกัน) เธอตัดสินใจทำตามกฎของการบำบัดอย่างเคร่งครัดพอสมควร และไม่มีท่าทีแบบ ‘ทีเล่นทีจริง’ เหมือนเมื่อก่อนอีกต่อไปแล้ว

หลังกินเวลานานหลายเดือน จนเมื่อได้รับการปล่อยตัว แม้แต่โลฮานเองก็แทบไม่เชื่อว่าเธอห่างจากแอลกอฮอล์ได้แล้ว

“บ้าชะมัดที่ฉันได้เข้ารับการบำบัดจริงๆ” เธอว่า “เพราะก่อนนี้ฉันพูดตลอดอะว่าคงตายก่อนได้เข้ารับการบำบัดแน่ๆ”

แต่โลฮานไม่ตาย ไม่เพียงเท่านั้น ตอนนี้เธอยังมีชีวิตอย่างสงบ ห่างหายจากการแสดงหนังใหญ่ไปพักหนึ่ง เพื่อใช้เวลาอยู่กับตัวเองเป็นหลัก และหันมาใช้เวลาไปกับการเป็นโปรดิวเซอร์หนังแทน

เรื่องและภาพ : ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ลินเซย์ โลฮาน ผู้ผ่านการบำบัดเลิกเหล้ามาแล้ว 4 ครั้ง appeared first on Alcohol Rhythm.

พ้นหลังอาคารหลากสีเข้าไปด้านใน ต้นไม้น้อย-ใหญ่ขึ้นทั่วบริเวณสุดลูกหูลูกตา ทราบว่ากินพื้นที่กว่าสองร้อยไร่ จากลมร้อนก็คลายเป็นร่มเย็น

เราได้พบกับผู้รักษาอาการติดเหล้าเรื้อรังที่เข้ามาฟื้นฟูร่างกายที่นี่ เธอส่งรอยยิ้มต้อนรับให้กับคนแปลกหน้า ใบหน้าปราศจากความกังวล ไม่ทิ้งร่องรอยจากความหวาดกลัวที่เรามักได้ยินมาเสมอว่า “คนที่เข้ามาที่นี่เสมือนถูกขังคุก” แต่เราอาจเข้าใจอะไรผิดไป ผู้หญิงที่อยู่ตรงหน้ากำลังพิสูจน์ให้เราเข้าใจเสียใหม่

“เราดื่มตั้งแต่อายุ 20 ปี เริ่มด้วยเหล้าขาว ดื่มมาเรื่อยๆ กับเพื่อนไม่เคยหยุด พอถึงจุดหนึ่งร่างกายไม่ไหว แย่มาก กินข้าวไม่ได้ เป็นลมบ่อย วันหนึ่งชักคาวงเหล้า ญาติเลยพามาส่งโรงพยาบาล” – เรือง (นามสมมติ) อายุ 45 ปี ผู้ป่วยบำบัดสุราหญิง เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการเข้ามาบำบัดรักษาตัวที่สถาบันธัญญารักษ์

ในวัยเด็กเรืองบอกว่าเขาใช้ชีวิตแบบ “เกเรสุดเหวี่ยง” ตั้งแต่ขโมยเงินไปเล่นไพ่ “ป๊อกเด้ง” ไปจนถึงขโมยเหล้าจากร้านขายของชำที่บ้านไปแบ่งเพื่อน ตั้งวงร่วมดื่ม

สำหรับเรือง ช่วงเวลาที่ได้ดื่มเหล้าคือช่วงเวลาที่เธอนิยามว่า “สนุกมาก” ทำให้การดื่มเหล้ากลายเป็นกิจวัตรประจำวัน ที่ควบคู่ไปกับการทำงานก่อสร้างและดูแลต้นไม้ที่รีสอร์ทของญาติ

กระทั่งเกิดเหตุการณ์ชักคาวงเหล้าขึ้น เรืองเล่าว่า “เมื่อบำบัดรอบแรกเสร็จ ก็กลับไปดื่มกับเพื่อนต่อ แล้วก็โดนส่งตัวกลับมาใหม่ วนเวียนแบบนี้อยู่สามรอบ จนรอบที่สี่ ร่างกายและจิตใจบอกว่าต้องเอาชนะให้ได้ นอกจากบำบัดรักษาด้วยยา ก็เข้ากิจกรรมบำบัดฟื้นฟูและฝึกอาชีพ”

สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี หรือสถาบันธัญญารักษ์เดิม เป็นหนึ่งในไม่กี่โรงพยาบาลที่มีหอบำบัดผู้ป่วยสุราโดยเฉพาะ และยังรับบำบัดผู้ติดสารเสพติดทุกชนิด

การบำบัดของสถาบันธัญญารักษ์ครอบคลุมตั้งแต่การบำบัดด้วยยา การฟื้นฟูร่างกายและฝึกอาชีพ ควบคู่ไปกับการจัดการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) สำหรับผู้ป่วยที่สนใจด้วย

เรืองบอกว่า หลังจากบำบัดรักษาด้วยยาเสร็จแล้ว ผู้ป่วยสามารถลงมาสังเกตการณ์กิจกรรมการบำบัดฟื้นฟูและการฝึกอาชีพ หรือที่เรียกกันว่า “ดูงาน” และหากผู้ป่วยต้องการจะเข้ารับการบำบัดฟื้นฟูและฝึกอาชีพต่อ ก็สามารถทำได้ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

“ตอนที่บำบัดด้วยยา เราไม่ต้องทำอะไรเลยเพราะมีคนช่วยทุกอย่าง แค่กินกับนอนเพื่อให้ร่างกายเตรียมพร้อม  แต่พอตัดสินใจจะรับการฟื้นฟู เราจะกังวลเรื่องกฎที่เข้มงวดมากขึ้น แรกๆ ก็กลัวเรื่องกฎระเบียบนี่แหละ แต่พอเข้าใจ เราก็ไม่กลัว” เรืองอธิบายถึงการที่เธอไม่เข้าบำบัดฟื้นฟูในสามครั้งแรก ทำให้เธอต้องเข้าๆ ออกๆ การรักษาตัว จนต้องมาถึงสี่ครั้ง

เรืองบอกอีกว่า การบำบัดฟื้นฟูจะมีตารางเวลาชัดเจน มีการแบ่งหน้าที่งานกันทำในกลุ่มผู้เข้าบำบัด จากที่เคยกลัวกฎระเบียบ แต่เธอกลับมองใหม่ว่าการมีกฎดีกว่าไม่มี ทำให้เธอรู้สึกว่าได้ช่วยให้เลิกเหล้าได้จริงๆ

“บางคนอาจจะมองว่าที่นี่เหมือนเรือนจำ เหมือนถูกกักขัง แต่ที่นี่ไม่ได้เป็นแบบนั้น บรรยากาศดี พยาบาลใจดี เพื่อนๆ น่ารัก และอาหารอร่อย” เรืองยิ้ม

“ถ้ากลับไปคราวนี้ เพื่อนชวนดื่มเหล้าอีกจะทำยังไง” เราลองท้าทายเธอ

“ไม่แล้วแน่นอน” เรืองตอบทันทีด้วยน้ำเสียงหนักแน่นและว่า “ที่นี่สอนให้เราปฏิเสธเป็น คำว่าเพื่อนยังคงเหมือนเดิม แค่เราไม่ดื่มเท่านั้นเอง”

เรืองกำลังจะออกไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ เธอบอกจะกลับไปทำงานที่รีสอร์ท ช่วยญาติดูแลต้นไม้เหมือนเดิม เพราะได้ฝึกอาชีพการเกษตรจากที่นี่เพิ่มมาแล้ว เธอทำได้ตั้งแต่เพาะต้นกล้า จนดูแลต้นไม้ทั้งสวนได้

เป็นไปได้ว่าจากที่ร่างกายร้อนด้วยฤทธิ์เหล้า พอเข้าบำบัดฟื้นฟู เรืองก็กลายเป็นคนมือเย็น

…

จากสถิติของกรมสุขภาพจิตในปี 2556 พบว่ามีผู้ติดสุราประมาณ 2.7 ล้านคน และประมาณร้อยละ 3.5 มีภาวะติดสุรา ถึงจะมีระบบการบำบัดสุรา แต่ก็พบว่าผู้ที่เข้าสู่ระบบมีไม่เกินร้อยละ 7 เท่านั้น

คำถามสำคัญคือ ทำไมผู้ป่วยถึงไม่เข้ารับบริการบำบัดรักษา นี่คือโจทย์ใหญ่ที่สังคมไทยกำลังแบกรับ

ไม่มีเงิน ไม่มีเวลา ขาดความเข้าใจว่าตนเองต้องไปที่ไหน หรือการติดภาพว่าการบำบัดเหล้าต้องเข้าไปอยู่ในที่น่ากลัว หรือกระทั่งกลัวว่าสังคมจะรู้และถูกตราหน้าว่าเป็นคนขี้เหล้า ก็อาจเป็นไปได้ทั้งหมด

ภาพชุดนี้พยายามทำความเข้าใจจังหวะชีวิตของผู้ติดเหล้าที่เข้าบำบัดรักษาในสถาบันธัญญารักษ์ นอกจากแสงสว่างที่ผู้เข้าฟื้นฟูจะได้พบด้วยตัวเองแล้ว อาจเป็นแสงสว่างของความเข้าใจใหม่ว่า ถ้าการติดเหล้าน่ากลัวสำหรับใครหลายคน การเลิกเหล้าก็จำเป็น และกระบวนการเลิกเหล้าไม่ได้น่ากลัวอย่างที่เชื่อกัน

1.เรือง (นามสมมติ) อายุ 45 ปี หนึ่งในผู้ป่วยที่เข้ารับการบำบัดสุราที่สถาบันธัญญารักษ์ ที่อาการพิษสุราเรื้อรังได้หมดลงไปแล้ว จากที่ก่อนหน้านี้เธอมีอาการถอนพิษรุนแรง เช่น ชัก เพ้อสับสน ซึ่งอาจนำไปสู่อุบัติเหตุหรือโรคแทรกซ้อนอื่นๆ ได้ การได้รับการบำบัดรักษาเร็วเท่าไหร่ โอกาสในการหายจากพิษสุราก็มีมากขึ้นเท่านั้น

2.เมื่อผู้ป่วยโรคพิษสุราเรื้อรังเข้าสู่สถาบันธัญญารักษ์แล้ว พวกเขาต้องเริ่มทำการบำบัดรักษาด้วยยาก่อน เพื่อให้ร่างกายหายจากอาการถอนพิษ ก่อนเตรียมก้าวสู่ขั้นตอนต่อไปคือการฟื้นฟู ในภาพเป็นผู้ป่วยชายที่อยู่ในช่วงบำบัดด้วยยากำลังเข้ารับการตรวจร่างกายประจำวัน

3.เมื่อร่างกายแข็งแรงและหายจากอาการพิษสุราเรื้อรังแล้ว ผู้ป่วยบางคนเลือกที่จะกลับบ้าน แต่บางคนเลือกที่จะทำการบำบัดฟื้นฟูร่างกายต่อ ดังเช่นผู้ป่วยในภาพ พวกเขากำลังรับประทานอาหารกลางวันร่วมกัน ก่อนจะแยกย้ายไปทำการฝึกอาชีพต่อในช่วงบ่าย

4.สมาชิกผู้ป่วยนั่งล้อมวงกันเพื่อฟังเพื่อนสมาชิกแบ่งปันประสบการณ์จากการติดสุราและสารเสพติด ส่วนสีชุดที่แตกต่างกันของผู้ป่วยไม่ใช่การอิงตารางเสื้อสีมงคลแต่อย่างใด แต่สีต่างๆ บอกสถานะที่แตกต่างกันของผู้ป่วย เช่น ผู้ป่วยที่สวมชุดสีม่วงเป็นผู้ป่วยที่อยู่ในระยะบำบัดรักษาด้วยยา ขณะที่ผู้ป่วยในชุดสีชมพูเป็นผู้ป่วยที่อยู่ในระยะฟื้นฟูร่างกาย

5.ช่วงบ่ายของวัน หากไม่มีการฝึกอาชีพ ผู้ป่วยจะเข้าประชุมกลุ่มโดยนำหลักการของ ‘สมาคมผู้ติดยาเสพติดนิรนาม’ (Narcotic Anonymous: NA) มาประยุกต์ใช้ อาทิ การผลัดกันอ่านข้อความที่เปลี่ยนความเชื่อเก่าๆ และให้แรงบันดาลใจ

6.ก่อนการประชุมจะจบลง ผู้ป่วยจะลุกขึ้นยืนจับมือกัน พร้อมทั้งเปล่งเสียงด้วยความมุ่งมั่นว่าตนเองจะไม่กลับไปติดสุราหรือใช้สารเสพติดทุกชนิดอีก

7.ที่หน้าตึกบำบัดฟื้นฟู รองเท้าของผู้ป่วยวางเรียงรายกันอยู่ บางคู่เขียนชื่อ บางคู่วาดรูป สร้างความแตกต่างและเอกลักษณ์เฉพาะตัว เป็นอีกหนึ่งในภาพสะท้อนตัวตนของผู้ป่วย

8.การฝึกอาชีพช่างไม้เป็นที่นิยมในหมู่ผู้ป่วยชาย โดยที่สถาบันฯ มีโรงไม้และอุปกรณ์เครื่องมือครบครันไว้ให้ฝึกทักษะ เริ่มตั้งแต่การขัดไม้ ฝึกใช้เครื่องมือช่าง ไปจนถึงการประกอบเฟอร์นิเจอร์ เช่น โต๊ะหรือเก้าอี้

9.ภายในห้องเรียนเสริมสวยที่มีบรรยากาศคล้ายกับร้านทำผมทั่วไป ผู้ป่วยหญิงที่เลือกเรียนเสริมสวยกำลังฝึกทักษะต่างๆ พวกเขาผลัดกันเป็นลูกค้าและช่างทำผม โดยมีอาจารย์ที่ปรึกษาคอยให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด

10.การฝึกอาชีพเกษตร เป็นการฝึกอาชีพที่ผู้ป่วยทั้งชายและหญิงเลือกเรียนรู้ ที่สถาบันฯ จะมีสวนและแปลงผักขนาดใหญ่ไว้ให้ฝึกตั้งแต่เริ่มเพาะต้นกล้า เจ้าหน้าที่สถาบันฯ บอกว่า ผักที่ผู้ป่วยปลูกร่วมกันเป็นผักปลอดสารพิษที่นำมาใช้ประกอบอาหารในสถาบันฯ ด้วย

11.แม้ในช่วงการบำบัดฟื้นฟูจะมีกฎเกณฑ์ที่ค่อนข้างเข้มงวด แต่ช่วงเวลาผ่อนคลาย เช่น การเต้นแอโรบิกหลังการประชุมกลุ่มด้วยเพลงลูกทุ่งจังหวะสนุกสนาน มีอาสาสมัคร 2-3 คนเต้นนำอยู่ด้านหน้า ก็เป็นกิจกรรมที่เรียกทั้งเหงื่อและรอยยิ้มจากผู้ป่วยทุกคนได้

The post Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า (Photo essay) appeared first on Alcohol Rhythm.

ทั้งนี้ เราอาจกล่าวได้ว่าการหวนกลับไปดื่มซ้ำของผู้ป่วยมาจากหลายสาเหตุ ทั้งจากร่างกาย หรือจิตใจของผู้ป่วย หรือมาจากการมีอยู่เกือบทุกหนทุกแห่งและเกือบทุกโอกาสของเหล้า ผู้ป่วยบางคนบำบัดด้วยยาจนหายแล้ว แต่พอหวนกลับไปสู่สภาพแวดล้อมเดิมๆ ที่มีคอสุรารายรอบก็อดใจไม่ไหว ยกแก้วขึ้นดื่มซ้ำ กลายเป็นวัฏจักรการติดเหล้าไปมาไม่รู้จบ

ดังนั้น การประคับประคองผู้ป่วยคนหนึ่งให้ข้ามผ่านมหาสมุทรแห่งความเมามาย และกลับไปเป็นคนดีที่น่ารักของสังคมดังเดิมอาจจะไม่ได้ใช้แค่ยาในการบำบัด แต่ต้องอาศัยการบำบัดแบบอื่นร่วมด้วยเพื่อร่วมปรับความคิด และเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้ป่วยคนนั้น

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอพาคุณไปรู้จักกับการบำบัดด้วยแนวทาง ‘จิตสังคมบำบัด’ ที่เป็นองค์ประกอบสำคัญในการดูแลประคับประคองผู้ป่วยที่เป็นโรคติดสุรา ไล่เรียงตั้งแต่แนวทาง ตัวอย่างการบำบัด ไปจนถึงแนวทางจิตบำบัดสังคมในประเทศไทย

และเมื่ออ่านจบ หากคุณเป็นคนหนึ่งที่กำลังหาทางเลิกเหล้าอย่างเด็ดขาด หรือมีคนใกล้ตัวที่อยากเลิกเหล้า คุณอาจจะพบว่ามีแสงสว่างรออยู่ที่ปลายขวดก็เป็นได้

รู้จักแนวทาง ‘จิตสังคมบำบัด (Psychosocial treatment)’

ในการบำบัดผู้ติดสุรา นอกจากการบำบัดด้วยยา (เภสัชบำบัด) แล้ว จิตสังคมบำบัดนับเป็นองค์ประกอบสำคัญข้อหนึ่ง โดยสามารถถูกใช้เพื่อช่วยดูแลประคับประคองผู้ป่วยไปตลอดโปรแกรมการรักษาอาการติดสุรา เริ่มตั้งแต่ช่วงถอนพิษ (หยุดดื่มในหนึ่งเดือนแรก) ไปจนถึงเพื่อป้องกันการกลับไปติดซ้ำในช่วงฟื้นฟูสมรรถภาพ นอกจากนี้ หากผู้ป่วยยังไม่เข้าสู่การบำบัด วิธีนี้ก็สามารถช่วยลดอันตรายและผลกระทบที่เกิดจากการดื่ม รวมถึงสร้างแรงจูงใจให้ผู้ดื่มเข้าสู่กระบวนการบำบัดได้

จิตสังคมบำบัดมีหลายประเภท เช่น การสัมภาษณ์และการบำบัดเพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจ (MI, MET) หรือความนึกคิดและพฤติกรรมบำบัด (CBT) ซึ่งเป็นสองประเภทที่มีหลักฐานวิจัยสนับสนุนมากที่สุด และเป็นรูปแบบที่มีการดำเนินการในประเทศไทยด้วย

ปัจจุบัน เรียกได้ว่าการผสมผสานจิตสังคมบำบัดร่วมกับการบำบัดโดยการใช้ยาเพื่อบำบัดผู้ป่วยติดสุราเป็นรูปแบบที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด เพราะขณะที่การบำบัดด้วยยาจะช่วยลดอาการทุกข์ทรมานจากการถอนพิษและอาการทางจิตเวช จิตสังคมบำบัดจะช่วยสร้างแรงจูงใจ ทำให้ผู้ป่วยเรียนรู้จะปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดื่มสุราของตน และยังเสริมทักษะทางบวกในการดำรงชีวิตเพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างปกติสุขด้วย

แต่ทั้งนี้ ไม่มีจิตสังคมบำบัดรูปแบบใดเป็นยาครอบจักรวาล คือสามารถบำบัดผู้ติดสุราได้ทุกขั้นตอน การจะใช้จิตสังคมบำบัดรูปแบบใด ต้องขึ้นอยู่กับลักษณะปัญหา ระยะและบริบทของการบำบัดรักษาผู้มีปัญหา หรือความผิดปกติจากการดื่มสุรา

ตัวอย่าง: เปลี่ยนความคิด ปรับพฤติกรรมติดเหล้า ด้วยการบำบัดแบบ CBT

ความนึกคิดและพฤติกรรมบำบัด (Cognitive-Behavioural Theraphy หรือ CBT) เป็นการบำบัดที่มีโครงสร้างและระเบียบวิธีการบำบัดที่ชัดเจน ผสมผสานกับการบำบัดเพื่อปรับเปลี่ยนความคิด และปรับพฤติกรรมเข้าด้วยกัน เทคนิคที่ใช้มีหลากหลาย เช่น การใช้บทบาทสมมติ โดยมีผู้บำบัดคอยให้คำปรึกษา ในแต่ละชั่วโมงการบำบัด จะมีการติดตามความก้าวหน้าและเพิ่มทักษะใหม่ๆ ในการแก้ปัญหาจากสถานการณ์จริงที่ผู้ป่วยได้เผชิญมา เป้าหมายของการบำบัดแบบนี้คือ การเพิ่มทักษะต่างๆ เพื่อให้ผู้ป่วยหยุดดื่มสุราได้นานและไม่หวนกลับไปดื่มสุราอีก

เพื่อจะบรรลุเป้าหมายดังกล่าว ผู้ป่วยจะต้องให้ความร่วมมือและมีส่วนร่วมในการบำบัดอย่างมาก เพราะผู้ป่วยต้องคิดและระบุสถานการณ์เสี่ยงที่จะทำให้ตนดื่มสุรา ทั้งที่เป็นปัจจัยภายในและภายนอก เมื่อระบุสถานการณ์ได้แล้ว จึงเป็นขั้นตอนการพัฒนาทักษะที่จะเผชิญกับสถานการณ์นั้น จึงจะเห็นว่าการจะเรียนรู้ทักษะใหม่ในการควบคุมตนเองได้จะต้องอาศัยความรับผิดชอบของผู้ป่วยด้วย

จากแนวทางการบำบัดแบบ CBT ทำให้ผู้ป่วยได้แก้ไขปัญหามากกว่าจะหลีกเลี่ยงปัญหา และยังได้ฝึกทักษะต่างๆ ทางสังคม เช่น การสร้างสัมพันธภาพกับผู้อื่น ซึ่งเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่งในการจะใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างปกติสุข

จิตสังคมบำบัดในประเทศไทย

เนื่องจากในประเทศไทยยังไม่มีการนำยารักษาโรคติดสุรามาใช้ หรือยาที่นำมาใช้ไม่ค่อยได้รับความนิยม จิตสังคมบำบัดจึงถือเป็นหนึ่งรูปแบบการรักษาหลักสำหรับผู้ป่วยติดสุราในปัจจุบัน โดยตัวอย่างด้านล่างนี้คือแนวทางจิตสังคมบำบัดที่ได้รับการพัฒนา หรือมีความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้กับผู้ป่วยในประเทศไทย

กลุ่มผู้ติดสุรานิรนามในประเทศไทย (กลุ่มเอเอ)

เป็นกลุ่มของสมาชิกชายหญิงที่อยากเลิกดื่มสุรา มาร่วมแบ่งปันประสบการณ์และช่วยกันแก้ปัญหาเกี่ยวกับอาการติดสุราโดยใช้หลักปฏิบัติ 12 ข้อ ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวไม่มีค่าใช้จ่ายแต่ประการใด

กลุ่มเอเอในไทยจะอยู่ตามหัวเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพฯ พัทยา หรือเชียงใหม่ และมีสมาชิกส่วนใหญ่เป็นชาวต่างชาติ ซึ่งจะมีความคุ้นเคยกับหลัก 12 ขั้นตอนมากกว่า ในขณะที่คนไทยอาจจะไม่คุ้นเคยกับหลักดังกล่าวมากนัก รวมถึงปัจจัยอื่นๆ เช่น ภาษา การแก้ไขปัญหาสุขภาพที่แตกต่างกัน ทำให้กลุ่มเอเอยังไม่แพร่หลายในไทยเท่าที่ควร

อย่างไรก็ตาม พันเอกนายแพทย์พิชัย แสงชาญชัย รองผู้อำนวยการจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า ได้ทำการประยุกต์หลักการ 12 ขั้นตอนของกลุ่มให้เข้ากับหลักพระพุทธศาสนา คือ ‘หลัก 12 ขั้นตอนแนวพุทธ’ เพื่อให้เหมาะสมกับชาวไย โดยยังคงเนื้อหาสำคัญของหลัก 12 ขั้นตอนเดิมของกลุ่มเอเอเอาไว้ ซึ่งรูปแบบการบำบัดที่พัฒนาขึ้นมานี้ ‘การฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดสุราและสารเสพติดแบบผู้ป่วยในรูปแบบโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า’ หรือ ‘การบำบัดแบบ PMK Model’

การฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดสุราและสารเสพติดแบบผู้ป่วยใน รูปแบบของโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า (PMK Model)

การบำบัดแบบ PMK Model เป็นโปรแกรมจิตสังคมบำบัดที่นับได้ว่าเป็นต้นแบบของการพัฒนาโปรแกรมรักษาผู้ป่วยโรคติดสุราหรือสารเสพติดในไทย โปรแกรมนี้เหมาะกับผู้ป่วนที่ถอนพิษสุราแล้ว แต่ยังมีโรคทางกายหรือทางจิตเวชแทรกซ้อน หรือผู้ป่วยที่ล้มเหลวจากการบำบัดแบบผู้ป่วยนอก หรือผู้ป่วยที่ขาดการสนับสนุนทางสังคม รวมถึงช่วยแก้ปัญหาการหยุดเข้าร่วมโปรแกรมการบำบัดก่อนกำหนดด้วย

กระบวนการบำบัดจะมีทั้งหมด 5 ประเภท ซึ่งรวมถึงกลุ่ม 12 ขั้นตอนตามแนวพุทธที่ได้กล่าวไปแล้วด้วย โดยในแต่ละกลุ่มจะมีทีมจากสาขาวิชาชีพที่หลากหลายทางการแพทย์เป็นผู้บำบัดในกลุ่ม ใช้เวลาบำบัด 4 ชั่วโมงต่อวัน 5 วันต่อสัปดาห์ และหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลแล้ว ผู้ป่วยควรมาเข้าร่วมกลุ่มบำบัดแบบผู้ป่วยนอก (Recovery group) 2 ชั่วโมงต่อสัปดาห์เป็นเวลาอีก 16 สัปดาห์ด้วย

การบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดสุราโดยองค์กรศาสนา (การบำบัดวิถีพุทธ)

เนื่องด้วยคนไทยจำนวนมากนับถือศาสนาพุทธ และมีความผูกพันกับวัด การบำบัดอีกวิธีหนึ่งที่อาจจะเรียกได้ว่า เป็นการบำบัดที่ปรับให้เข้ากับบริบทของสังคมไทยจึงเป็นการบำบัดผู้ติดสุราโดยพระสงฆ์ การบำบัดดังกล่าวมีการดำเนินงานมาอย่างยาวนานในประเทศไทย และมีหลายรูปแบบ โดยการบำบัดส่วนใหญ่จะเป็นการให้ผู้ติดสุราดื่มหรืออบยาสมุนไพร ควบคู่ไปกับการปฏิบัติธรรม ดื่มน้ำมนต์ และเทศนาสั่งสอน ปฏิบัติธรรม เพื่อปรับเปลี่ยนแนวคิดและทัศนคติของผู้ติดสุราให้เลิกดื่มสุรา

หนึ่งในการบำบัดในรูปแบบนี้ที่เห็นเป็นรูปธรรมคือ การบำบัดโดยพระครูวิวิธประชานุกูล เจ้าอาวาสวัดหัวริน ที่ทำงานเกี่ยวกับผู้ติดเชื้อ HIV และผู้ป่วยติดสุรามาหลายสิบปี โดยทำงานเชื่อมโยงกับโรงพยาบาลให้พระสงฆ์ได้เข้าไปมีบทบาทเชื่อมโยงในเรื่องนี้ บางทีก็ใช้หลักธรรมเข้ามาช่วย นอกจากนี้ พระครูวิวิธประชานุกูล ยังได้เดินทางไปให้ธรรมะที่หน้าวอร์ดโรงพยาบาลเดือนละ 4 ครั้ง และยังประสานกับเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลให้ผู้ที่อยากบวชได้มีโอกาสบวชด้วย ผลที่ได้คือ มีผู้ป่วยจำนวนมากที่ใช้ธรรมะบำบัดตัวเองได้ และสามารถเป็นวิทยากรที่ให้ความรู้คนอื่นต่อ เป็นการทำให้คุณภาพชีวิตของคนดีขึ้นอย่างแท้จริง

แม้ว่าแนวทางจิตสังคมบำบัด จะเป็นการบำบัดที่มุ่งให้ผู้ป่วยเลิกดื่มสุราได้ควบคู่ไปกับการบำบัดโดยใช้ยา แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดที่จะขาดไม่ได้ในการบำบัดเลยคือ กำลังใจของผู้ป่วย และกำลังใจจากคนรอบข้าง ที่จะช่วยให้ผู้ป่วยหายขาดจากอาการติดสุราอย่างเด็ดขาด และใช้ชีวิตของตนตามปกติสุขได้ดังเดิม

ที่มา: ปัญหาและความผิดปกติจากการดื่มสุรา ความสําาคัญและการดูแลรักษาในประเทศไทย / เรียบเรียงโดย สาวิตรี อัษณางค์กรชัย, สุวรรณา อรุณพงค์ไพศาล.–พิมพ์ครั้งที่ 1.–สงขลา : คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 2557.

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post รู้จัก ‘จิตสังคมบำบัด’ … อีกหนึ่งทางเลือกเพื่อคนอยากเลิกเหล้า appeared first on Alcohol Rhythm.

อย่างไรก็ตาม ผู้ติดสุราที่เข้ารับบริการบำบัดกลับมีจำนวนน้อยมาก โดยนับเฉพาะที่ผ่านการคัดกรองโรคก็มีจำนวนแค่ประมาณ 200,000 คน จากผู้ดื่มสุราทั้งหมด 2.7 ล้านคน โจทย์ที่เหมือนจะง่าย แต่ตอบยากคือ ‘ทำไมพวกเขาจึงไม่ยอมเข้ารับการบำบัด’

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวนสนทนากับ ดนัย ชินคำ นักวิจัย โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) ผู้มีประสบการณ์ในการวิจัยด้านสุขภาพและการแพทย์ และหนึ่งในทีมงานที่ทำโครงการวิจัยเรื่อง ‘การประเมินปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงบริการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา’ เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงของการเข้าไม่ถึงบริการ และปัญหาของผู้ที่ต้องการบำบัดรักษาอาการติดสุรา

ที่มาที่ไปของงานวิจัย ‘การประเมินปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงบริการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา’ คืออะไร

จุดเริ่มต้นคือ เราทราบว่าตอนนี้มีคนดื่มสุราเยอะ และมีผู้ที่มีปัญหาติดสุราค่อนข้างมาก ถ้าดูจากข้อมูลทางสถิติต่าง ๆ แล้วจะพบว่า มีผู้ประสบปัญหาดังกล่าวอยู่ที่ประมาณร้อยละ 5 ขณะที่ทางกรมสุขภาพจิตได้สำรวจ พบว่าในปี 2556 มีตัวเลขอยู่ที่ประมาณ 2.7 ล้านคน ซึ่งบุคคลเหล่านี้มีพฤติกรรมในการดื่มถี่ และมีภาวะติดสุรา (alcohol addict) อยู่ที่ประมาณ 3.5 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งพอเราทราบจำนวนผู้ป่วย เราก็ไปดูอีกทีว่า คนที่มีปัญหาได้รับการเข้าถึงบริการรักษาป้องกันและฟื้นฟูในเรื่องการดื่มสุราหรือเปล่า เราจึงทราบข้อมูลว่า สถิติในการเข้าถึงบริการของผู้ป่วยมีค่อนข้างน้อย ดังนั้น เราจึงอยากทราบว่าอะไรเป็นปัจจัยปัญหาและอุปสรรคในการเข้าถึงการบริการนี้

ที่บอกว่าคนที่เข้าถึงบริการมีน้อย ในผลสำรวจนี้มีบอกไหมว่าคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์

ในผลสำรวจนี้ไม่ได้บอก แต่ว่าทางทีมวิจัยได้มีการวิเคราะห์จากฐานข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุข ที่เรียกว่า “ฐานข้อมูล 43 แฟ้ม”ในนั้นจะมีแฟ้มสำหรับคัดกรอง ซึ่งมีข้อมูลว่าคัดกรองไปแล้วกี่คน อีกแฟ้มหนึ่งจะเป็นแฟ้มของการรักษา ซึ่งจะมีบอกว่าบำบัดไปแล้วกี่คน  หากดูเป็นตัวเลขจะพบว่า ตัวเลขของคนที่ได้รับการคัดกรองจะอยู่ที่ประมาณ  2  ล้านคน แล้วคนที่เข้ารับการบำบัดจริง ๆ จะอยู่ที่ประมาณ  2 แสนกว่าคน ซึ่งก็ประมาณ 10 เท่าที่มีปัญหา แต่ว่าแนวโน้มของคนที่ได้รับการบำบัดรักษาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จากปี 2556 ถึงปัจจุบันนี้ มีคนที่ได้รับการรักษาเพิ่มขึ้นอยู่ แต่ยังไม่ได้ครอบคลุมถึง 100 เปอร์เซ็นต์ จึงเป็นที่มาว่าอะไรเป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลเหล่านี้ไม่เข้ารับการรักษา

อะไรเป็นตัวกระตุ้นให้ตัวเลขของผู้รับบริการมีจำนวนเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

ตอนนี้ทางทีมยังไม่ได้วิเคราะห์ถึงปัจจัยที่ว่า แต่นี่ก็เป็นโจทย์วิจัยของเราเหมือนกันว่า ทำไมตัวเลขถึงเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจจะต้องมีการเก็บข้อมูลและไปสัมภาษณ์เชิงลึก หรือไปศึกษาระบบจริงๆ ว่าในระบบการรักษาหรือการเข้าถึงบริการ มีหน่วยบริการเพิ่มขึ้น หรือมีเจ้าหน้าที่ให้บริการเพิ่มขึ้นหรือเปล่า หรือว่าผู้ป่วยมีการรับรู้ว่าโรงพยาบาลนี้สามารถไปรับการรักษาได้ไหม การรักษาเป็นอย่างไรบ้าง เราจะต้องไปดู แต่เรายังฟันธงให้ไม่ได้ว่าเพราะอะไร

กรอบของงานวิจัยนี้ครอบคลุมถึงหน่วยบริการด้วยหรือเปล่า

โครงการเราไม่ได้ครอบคลุมถึงขนาดนั้น แต่โครงการของ พ.ญ.พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์ ผู้จัดการแผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.) ได้ทำเรื่องนี้ด้วย โดยมีการไปทำสัมภาษณ์เชิงลึก ว่ามีการให้บริการอย่างไร มีแพทย์ พยาบาลกี่คน มีระบบการส่งต่ออย่างไร และยังไปศึกษาเครือข่ายการให้บริการในแต่ละจังหวัด ทั้งในระบบที่อยู่ตามโรงพยาบาล และนอกระบบที่เป็นหน่วยงานเอกชน ภาคชุมชน หรือวัด

ตอนนี้งานวิจัยอยู่ในขั้นตอนการพัฒนาโครงร่างการวิจัย ซึ่งเราได้ศึกษาและทบทวนวรรณกรรมจากงานวิจัยที่มีลักษณะที่คล้ายกัน โดยดูว่างานวิจัยที่เกี่ยวกับเรื่องแอลกอฮอล์มีรูปแบบในการทำวิจัยอย่างไร ซึ่งทีมวิจัยได้ขอคำปรึกษาจากนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญว่า ถ้าเราจะศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าถึงการให้บริการ เราควรจะกำหนดกรอบหรือวิธีการวิจัยอย่างไรบ้าง ขั้นตอนต่อไปเราจะมีการจัดประชุมกับผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อพิจารณาโครงร่างการวิจัยร่วมกันอีกครั้งหนึ่ง

กรอบแนวคิดให้แนวทางในการศึกษาตัวแปรอย่างไรที่เราสนใจ

ถ้ายกตัวอย่างกรอบที่เรายึดมาเลย เขาจะแบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย ก็คือ ฝ่ายผู้ให้บริการ กับฝ่ายผู้รับบริการ โดยดูว่าในส่วนผู้ให้บริการมีปัจจัยอะไรที่น่าจะมีผลต่อการให้บริการ หรือส่งเสริมให้เกิดการเข้าถึงบริการได้มากขึ้น เช่น มีการยอมรับหรือเปล่า หรือมีกำลังคนและทรัพยากรที่เพียงพอไหมในการให้บริการ และยังมีเรื่องสถานที่ตั้งของหน่วยงาน โดยดูว่าหน่วยงานนั้นกระจายอยู่ในทุกพื้นหรือไม่

สำหรับฝั่งผู้รับบริการ เราดูเรื่องการเข้าถึงและความสามารถที่จะเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลหรือว่าสถานพยาบาล และยังดูเรื่องการรับรู้ของผู้รับบริการว่า พวกเขารับรู้หรือคิดว่าตนเองมีปัญหาไหม และรู้สถานที่ที่ให้การบำบัดรักษาหรือไม่

จากงานวิจัยที่ผ่านมาทั้งในและต่างประเทศ พบอุปสรรคอะไรบ้างที่ทำให้คนไม่สามารถเข้าถึงบริการได้

จริงๆ ก่อนหน้านี้จะมีการศึกษาที่คล้ายกันของอาจารย์กุลนรี เรื่อง ‘Barriers to successful treatment of alcohol addiction as perceived by healthcare professionals in Thailand – a Delphi study about obstacles and improvement suggestions’ เกี่ยวกับปัจจัยที่ทำให้คนเข้าถึงบริการ หลักๆ พบว่าอุปสรรคที่สำคัญคือ เรื่องของการขาดความร่วมมือในการสนับสนุนให้เข้าถึง ไม่ว่าจะเป็นโรงพยาบาลเอง ที่บางที่ไม่มีกำลังพอจะพาผู้ป่วยมาบำบัด ในส่วนของตัวผู้ป่วยเอง บางคนไม่ได้อยากเข้ามารับการรักษาบำบัด จึงเห็นได้ว่ามันมีปัญหาและอุปสรรคกันทั้งฝั่งผู้ให้บริการและผู้รับบริการ และในอนาคต เราจะทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับรูปแบบการให้บริการในต่างประเทศต่อไป

ในประเทศไทยก็มีงานศึกษาของอาจารย์กุลนรี ซึ่งตีกรอบปัจจัยเรื่องฝั่งผู้ให้บริการและผู้รับบริการคล้ายกัน แล้วงานวิจัยหรือคำตอบที่เราคาดหวังจากงานวิจัยนี้ จะมาเติมเต็มหรือจะแตกต่างจากงานของอาจารย์กุลนรี

งานของเราจะเน้นเรื่องการประเมินการเข้าถึงของคนที่อยู่ในระบบสุขภาพ คือการเข้าถึงการบำบัดรักษาในหน่วยงานที่อยู่ในระบบสุขภาพ ซึ่งเรามองว่า จะเป็นประโยชน์ในการพัฒนา เช่น ถ้าสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ให้งบเข้ามาที่ระบบสุขภาพ เราก็จะพยายามจะปรับปรุงตรงนั้นให้คนเข้าถึงได้มากขึ้น และนอกจากเรื่องอุปสรรคในการเข้าถึงแล้ว เรายังศึกษาเรื่องต้นทุนต่อหน่วยในการให้บริการด้วย โดยดูว่า การให้บริการบำบัดฟื้นฟูตามแผนงานจะมีค่าใช้จ่ายเท่าไหร่ เพื่อใช้ประกอบเรื่องภาระงบประมาณของสปสช. หรือทางกระทรวงด้วย

เป็นไปได้ไหมว่า ปัจจัยที่ผลักให้คนเข้ารับบริการ และปัจจัยที่เป็นอุปสรรคทำให้คนไม่เข้ารับบริการเป็นคนละปัจจัยกัน

เป็นไปได้ เพราะถ้าดูคนที่เลือกจะเข้ารับบริการ ก็อาจจะมาจากปัจจัยส่วนตัวค่อนข้างสูง เช่น อยากเลิกเพราะปัญหาสุขภาพ มีคนมาให้กำลังใจ แต่ปัจจัยภายนอกที่ไม่สามารถควบคุมได้ก็มี เช่น บ้านอยู่ไกลสถานพยาบาล การเข้าถึงและการเดินทางค่อนข้างลำบาก รวมถึงเรื่องความรู้ที่ได้รับอาจไม่มากพอที่จะทราบว่า การดื่มเหล้าส่งผลต่อสุขภาพ บางคนยังคิดว่าการดื่มเหล้านิดเดียวเป็นการกระตุ้นให้เลือดลมเดินดี แต่จริงๆ อย่างที่เราทราบว่า จะดื่มนิดเดียวหรือดื่มหนักล้วนมีผลกระทบต่อสุขภาพในด้านลบ

ถ้าผู้ป่วยเข้าถึงบริการมากขึ้น หน่วยงานที่ดูแลจะสามารถรองรับและบำบัดได้อย่างครอบคลุมและทั่วถึงหรือเปล่า

ในตอนนี้ ทุกโรงพยาบาลที่มีคลินิกสุรายาเสพติดสามารถให้การบำบัดรักษาได้ หรือโรงพยาบาลอำเภอก็สามารถให้บริการได้ แต่อย่างที่บอกว่า การเข้ารับบริการหรือว่าจำนวนเจ้าหน้าที่อาจจะไม่เพียงพอ หรือว่าบ้านอยู่ไกลมาไม่ได้ เพราะการรักษาสุราไม่ใช่การรักษาครั้งเดียว แต่ต้องมีการติดตามฟื้นฟูด้วย เพราะมีโอกาสที่จะรักษาแล้วกลับไปติดใหม่ หรือกลับไปดื่มใหม่อีกรอบหนึ่ง กรณีแบบนี้ก็มีค่อนข้างเยอะเหมือนกัน

เท่าที่ทำการสำรวจมา คิดว่าวิธีไหนที่จะทำให้ระบบมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ทั้งกับตัวผู้ให้บริการและผู้รับบริการ

หลายหน่วยงานพยายามรณรงค์ให้ลดการดื่มสุราในที่ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเทศกาลหรือว่างานสำคัญ ซึ่งผมคิดว่าเป็นสิ่งที่ดี อีกอย่างหนึ่งคือ จะทำอย่างไรให้เขาเห็นว่า การดื่มสุราไม่ได้มีผลกระทบแค่ตัวผู้ดื่ม แต่ยังมีผลกระทบต่อคนรอบข้าง ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุ หรือดื่มแล้วมีปากเสียงกับคนในครอบครัว ซึ่งจะส่งผลกระทบทางด้านจิตใจด้วย เพราะฉะนั้น สิ่งสำคัญที่ทำให้คนอยากเข้ารับการบริการจะขึ้นอยู่กับหลายๆอย่าง ปัจเจกบุคคลก็เป็นส่วนหนึ่ง รวมถึงสังคมด้วย

คนดื่มไม่คิดว่าการดื่มทำให้เจ็บป่วยแต่อย่างใด แล้วฝั่งเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการมีความเข้าใจเรื่องนี้มากน้อยแค่ไหน

ในมุมมองของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ทุกคนจะคิดเหมือนกันว่า เหล้ามีผลกระทบต่อสุขภาพ ไม่ว่าจะดื่มมากหรือดื่มน้อย เพราะฉะนั้น ทุกคนจะคิดว่าจะต้องหาทางช่วยกันแก้ไขปัญหา แต่ไม่ใช่ว่าจะโทษแต่ฝั่งผู้รับการบริการอย่างเดียว แต่อย่างที่บอกว่าอาจจะมีปัจจัยมากกว่านี้ที่ทำให้คนเข้าถึงและเข้าไม่ถึงการบริการ ซึ่งตรงนี้อาจจะต้องอาศัยการศึกษาต่อไป

ในส่วนของการจัดบริการภาคชุมชน เช่น ผู้นำหมู่บ้าน หรือผู้นำทางศาสนา เข้ามามีบทบาทกับการจัดบริการในระบบอย่างไรบ้าง

ถ้ายกตัวอย่างในชุมชน จะมีกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) หรือไม่ก็เป็นผู้นำในหมู่บ้านที่คอยสอดส่องดูแลคนในความรับผิดชอบ  เช่น การดื่มเหล้า หากมีงานบุญ เขาก็พยายามที่จะให้ปลอดเหล้ามากที่สุด ใครที่มีปัญหาดื่มหนักก็จะมีการตักเตือนกัน ขณะที่วัดในบางพื้นที่อาจจะเข้าไปช่วยบำบัดด้วย เป็นการใช้ศาสนาในการบำบัด ซึ่งนี่ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยเหลือกันภายในชุมชน

เข้าใจว่างานวิจัยนี้มีการลงพื้นที่ค่อนข้างมาก ตั้งแต่เริ่มทำโครงการมา ได้ไปลงพื้นที่ที่จังหวัดใดบ้าง และมีเรื่องอะไรที่ทำให้เราในฐานะนักวิจัยที่นั่งอยู่ในห้องสมุดต้องเซอร์ไพรส์ไหม

เราไปลงพื้นที่ที่จังหวัดหนึ่ง เบื้องต้นพบว่า จังหวัดดังกล่าวมีสถิติการดื่มสุราค่อนข้างเยอะที่สุดในประเทศ ซึ่งการทำการสำรวจดังกล่าวจะทำให้เราได้รูปแบบการทำงานที่มีลักษณะเฉพาะพื้นที่ด้วย

เรื่องที่น่าสนใจคือเรื่องสุรา ที่จริงๆ มีหน่วยงานหลายหน่วยงานเข้ามาเกี่ยวข้อง ส่วนใหญ่ ถ้าเป็นทีมวิจัยเรา เราจะมีความรู้เฉพาะแค่หน่วยงานที่อยู่ภายใต้การดูแลของกระทรวงสาธารณสุข แต่ที่จริงแล้ว งานด้านสุรามีองค์กรท้องถิ่น หรือองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไร (NGO) เข้ามาช่วยด้วย และยังมีหลายๆ หน่วยงาน ทั้งวัดทั้งองค์กรการกุศลเข้าที่เข้ามามีส่วนร่วม การที่เราได้ไปลงพื้นที่จะทำให้เราเห็นความแตกต่างกันในเรื่องของบุคลากร เนื่องจากการลงพื้นที่ก็จะมีหลายคนหลายกลุ่มเข้ามาเกี่ยวข้อง คอยร่วมด้วยช่วยกัน พอเราไปจังหวัดนี้เราก็เป็นแบบหนึ่ง จังหวัดหน้าก็คิดว่าจะไม่เหมือนกัน

ในขณะที่ลงพื้นที่ เราได้มีโอกาสเข้าไปคลุกคลีกับผู้ป่วยบ้างหรือเปล่า

ตัวผมเองไม่ได้คุยกับคนที่ดื่มโดยตรง แต่ได้มีโอกาสสัมภาษณ์เชิงลึกกับญาติของผู้ป่วยอีกทอดนึง ซึ่งภายหลังได้ทราบว่าญาติผู้ป่วยคนดังกล่าวเคยเป็นผู้ที่ติดสุรามาก่อน แต่สามารถเลิกได้ โดยเขาเล่าถึงจุดเปลี่ยนที่สำคัญคือ เรื่องของปัญหาสุขภาพที่ทรุดโทรมลง เขาจึงคิดว่า ถ้าเลิกดื่มได้ก็อาจจะหายจากอาการป่วย และจะมีสิ่งดี ๆ ตามมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องลูกหลานให้ความเคารพมากขึ้น คนในหมู่บ้านเริ่มเข้ามาพูดคุยมากขึ้น ซึ่งแตกต่างจากตอนติดสุราที่ตนเคยมีประสบการณ์ว่า เมื่อดื่มเหล้าก็มีปัญหาทะเลาะกับคนในครอบครัวจนเกิดความรุนแรง ดังนั้น เราจึงพบว่าปัจจัยหลักๆ ของคนที่จะเลิกเหล้าได้ขึ้นอยู่ที่ใจของผู้ดื่ม ไม่ว่าจะมีหมอ มีพยาบาล หรือมีหน่วยงานเข้ามาช่วยแค่ไหน แต่ถ้าตัวผู้ป่วยไม่อยากเลิกก็ไม่สามารถเลิกได้ ดังนั้น กำลังใจของคนในครอบครัวและชุมชนรอบข้างจึงเป็นเรื่องที่สำคัญ

เท่าที่ได้ลงพื้นที่มา เราพอที่จะเจอปัจจัยอะไรที่ทำให้คนดื่มสุรา

จากข้อมูลที่ได้มา ปัจจัยหลักที่ทำให้คนดื่มสุรามีอยู่ 2 ปัจจัย ข้อแรกคือ การดื่มสุรากลายเป็นวัฒนธรรมไปแล้ว ไม่ว่างานบุญหรืองานศพก็จะมีสุราเข้ามาเกี่ยวข้อง บางทีทำงานมาเหนื่อยๆ ก็คิดว่าดื่มเหล้านิดเดียวพอเป็นยาชูกำลัง และอีกปัจจัยคือ สุรากลายเป็นหนึ่งในสินค้าอุตสาหกรรม มีทั้งโรงงานการผลิตและเป็นหนึ่งในสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP)

เวลาลงพื้นที่ มีคำถามวิจัยใหม่ๆ นอกเหนือจากเรื่องที่เรากำลังศึกษาอยู่เกิดขึ้นบ้างหรือเปล่า

อย่างที่บอกว่าโครงการนี้สนใจเรื่องหน่วยบริการที่อยู่ในระบบสุขภาพ เวลาลงพื้นที่เราก็จะเกิดคำถามว่าถ้าเป็นนอกระบบบริการล่ะ ทำไมเขาถึงมาร่วมมือกัน หรือให้ความสนใจในการบำบัดผู้มีปัญหาการติดสุราในชุมชนของเขา ทำไมเขาถึงรวมตัวกัน ใครที่เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในโครงการนี้ หรือว่าเขามองเห็นประโยชน์อะไรเมื่อเขามาทำงาน ณ จุดนี้ ซึ่งคิดว่าตรงนี้ก็ค่อนข้างสำคัญ อย่างเวลาคนมารับบริการที่โรงพยาบาล เมื่อกลับไปที่ชุมชนแล้ว เขาจะต้องมีการรักษาอย่างต่อเนื่อง เพราะฉะนั้น ชุมชนควรมีอะไรที่จะมาช่วยเหลือคนที่อยู่ในจุดนี้บ้าง ถ้าจะทำต่อไป ก็คงจะเป็นเรื่องหน่วยบริการที่อยู่นอกระบบ ดูว่าพวกเขามีการให้บริการอย่างไร รวมถึงดูเรื่องประสิทธิภาพด้วยว่า การบำบัดในระบบหรือนอกระบบที่มีประสิทธิภาพมากกว่ากัน

เมืองกับชนบทเป็นปัจจัยสำคัญหรือไม่ที่จะทำให้คนเข้าหรือไม่เข้าถึงบริการ

หนึ่งปัจจัยที่ค่อนข้างสำคัญคือการกระจายตัวของหน่วยบริการ อย่างในเมือง คนในเมืองสามารถเข้ารับบริการได้ง่ายกว่า เพราะมีทั้งสถานที่และอุปกรณ์อำนวยความสะดวกครบครัน แต่ถ้าเป็นคนที่อยู่ตามชนบทหรืออยู่นอกเขตเมือง การกระจายตัวของที่อยู่อาศัยทำให้การมาโรงพยาบาลของเขาอาจใช้ระยะเวลาที่นานกว่า แล้วนี่ก็จะเป็นส่วนสำคัญ เพราะพวกเขาต้องทำงานด้วย

จะมีการขยายผลการทำวิจัยไปยังจังหวัดอื่นๆ อีกหรือเปล่า

โครงการน่าจะมีการขยายผล เพราะมีการออกเป็นประกาศให้พื้นที่ดำเนินการ เช่น ถ้ามีชุดบริการอยู่ชุดหนึ่ง จะมีการออกประกาศว่า พื้นที่นี้ควรจะมีการดำเนินงานแบบนี้ เป็นไปตามขั้นตอน จากนั้นจึงประกาศออกไปเป็นภาพรวมของประเทศ ทีนี้ เขาอยากจะรู้ว่าสิ่งที่เขาประกาศไป พื้นที่ตรงนั้นทำได้ไหม และมีความพร้อมแค่ไหน จึงเริ่มมีการศึกษาเรื่องศูนย์พื้นที่ศึกษา ซึ่งน่าจะเอามาปรับปรุง ปรับเปลี่ยน และพัฒนาตัวโปรแกรมที่ได้รับการประกาศออกไปให้ดีขึ้น หรือว่าดูว่ามีอะไรที่ต้องเสริม ต้องประกาศเพิ่ม หรือต้องลดอะไรบ้างเพื่อไม่ให้เป็นภาระมาก

ในฐานะนักวิจัย คาดหวังผลลัพธ์อะไรจากงานวิจัยนี้

ผลลัพธ์ที่คาดหวังคือ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ซึ่งเป็นข้อเสนอที่ให้ผู้กำหนดนโยบายใช้ประกอบในการวางแผนการทำงาน และการตัดสินใจในเชิงนโยบาย ซึ่งเราจะต้องหาปัจจัยสำคัญหลักๆ ที่ทำให้คนเข้าถึงการบริการ โดยหน้าที่ของนักวิจัยคือ การสร้างหลักฐานตัวนี้ให้มีคุณภาพ จากนั้นจึงเสนอต่อผู้กำหนดนโยบายเพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ

The post จับเข่าคุยกับนักวิจัย ‘ดนัย ชินคำ’ : ทำไมคนติดเหล้าถึงไม่เข้ารับบริการการบำบัด appeared first on Alcohol Rhythm.

‘สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี’ หรือที่รู้จักในชื่อเก่าว่า ‘สถาบันธัญญารักษ์’ เป็นหนึ่งในสถาบันไม่กี่แห่งที่มีหอผู้ป่วยสำหรับบำบัดรักษาผู้ที่มีอาการติดสุราโดยเฉพาะ โดยเริ่มตั้งแต่กระบวนการให้การบำบัดรักษาอาการถอนพิษสุรา ไปจนถึงขั้นตอนการฟื้นฟูสมรรถภาพด้วยกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้ผู้ป่วยได้กลับไปใช้ชีวิตของตนเองได้อย่างปกติสุข

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวนสนทนากับ วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี ผู้มีประสบการณ์ในด้านการบำบัดรักษาผู้ติดสุรามาอย่างยาวนาน เกี่ยวกับเรื่องอาการติดสุราเรื้อรัง การบำบัดรักษา ไปจนถึงเคสที่น่าสนใจของคนไข้ที่เคยเจอมา

เปิดใจของคุณให้พร้อม และร่วมรับฟังเรื่องเหล้านี้ไปพร้อมๆ กัน

[1]

เปิดขวดเหล้า

“ในบรรดาอาการถอนพิษยาและสารเสพติดทั้งหมด แอลกอฮอล์เป็นสารเสพติดที่มีอาการถอนพิษรุนแรงที่สุด”

คุณวิมลเริ่มต้นการสนทนา ขณะที่เรากำลังเดินไปตามทางสู่ ‘ตึกทับทิม’ ซึ่งเป็นหอผู้ป่วยที่ให้การบำบัดผู้ป่วยสุราชายโดยเฉพาะ เราสังเกตเห็นคนไข้สองคนเดินผ่านหน้าเราไป ทั้งคู่สวมชุดคนไข้สีเขียวและมีหน้าตาสดชื่น ส่งเสียงทักทายคุณวิมลอย่างคนที่คุ้นเคยกันดีในระดับหนึ่ง

“การดื่มสุราของคนทั่วไปมาจากความเชื่อ ประเพณี และยังเป็นเรื่องถูกกฎหมาย บางคนดื่มตามพ่อแม่ ญาติผู้ใหญ่ หรือว่าเพื่อน แต่สุรามีผลต่อสมองทำให้เกิดอาการติด และทำให้สมองเสื่อมลงได้ คือส่วนความคิด ความจำ และการตัดสินใจเสียไป กรณีที่ติดสุรามากๆ การควบคุมตัวเองในการดื่มจะเสียไป สมมติเขาคิดว่าจะดื่มแค่แก้วเดียว แต่เมื่อสุราเข้าปาก เขาจะไม่สามารถควบคุมตนเองได้ ก็ดื่มจนเมาไปเลย

“กรณีของการติดสุราอย่างหนัก เมื่อหยุดดื่มจะมีอาการถอนพิษที่รุนแรงได้แก่ อาการชัก เพ้อสับสน ซึ่งบางทีถ้าชักรุนแรงก็มีโอกาสเกิดอุบัติเหตุได้ ยิ่งถ้าล้มศีรษะฟาดแล้วมีเลือดออกในสมอง จะกลายเป็นเรื่องใหญ่ที่ต้องได้รับการรักษากับแพทย์เฉพาะทางศัลยกรรมประสาท บางคนดื่มจนตับแข็ง การทำงานของตับก็จะไม่ดี แต่ยาที่ใช้บำบัดจะไปเผาผลาญที่ตับอีก

คุณวิมลอธิบายให้เราฟัง พร้อมทั้งเสริมว่าการดูแลผู้ป่วยแบบนี้อาจจะค่อนข้างยาก โดยเฉพาะในรายที่มีอาการเพ้อสับสน ขาดสติสัมปชัญญะ การรักษาต้องให้ยาสงบอาการขนาดสูง และจำเป็นต้องผูกยึดคนไข้เพื่อป้องกันการเกิดอันตราย และมีการดูแลอย่างอื่นควบคู่ไปเพื่อให้คนไข้ปลอดภัยและกลับสู่ภาวะปกติโดยเร็ว

แม้ว่าผู้ป่วยจะพ้นอาการถอนสุราพิษไปแล้ว อุปสรรคของการเลิกสุราที่สำคัญอย่างหนึ่งคือความอยาก ซึ่งความอยากสุราของแต่ละคนอาจไม่เหมือนกัน บางคนไม่มีความอยากเลยตลอดสามเดือน แต่พอครบสามเดือนแล้วก็เกิดความอยากดื่ม ประกอบกับการที่สุรามีขายอยู่ทั่วไป พอควบคุมตัวเองไม่ได้ก็กลับไปดื่มอีกรอบ แล้วก็กลับมาติดซ้ำจนต้องเข้ารับการบำบัดรักษาอีก ซึ่งคุณวิมลแนะนำว่า การป้องกันความอยากดื่มด้วยการรับประทานอาหารให้อิ่มจะช่วยลดความอยากได้ดี

[2]

เมื่อเริ่มดื่ม

คุณวิมลพาพวกเราเดินขึ้นมาที่ชั้นสองของตึกทับทิม และพาพวกเราไปยังห้องประชุมที่จะใช้สนทนากันในวันนี้ ที่ด้านหน้าของห้องมีเพลงเชียร์กีฬาเขียนอยู่ ซึ่งคุณวิมลอธิบายเพิ่มเติมว่า มีไว้สำหรับกีฬาประจำปีของสถาบันที่เพิ่งจัดไปไม่กี่วันก่อนหน้านี้

เมื่อเริ่มการพูดคุยกันต่อ คำถามแรกของเรา และคงเป็นคำถามที่หลายๆ คนสงสัยคือ แล้วญาติหรือคนใกล้ชิดของผู้ติดสุราจะดูสัญญาณได้อย่างไรว่าคนๆ นั้นติดสุราถึงขั้นเรื้อรัง และควรรับการบำบัดรักษาแล้ว

“จะมีแบบคัดกรองที่เรียกว่า Audit ซึ่งใช้จำแนกคนที่ติดสุราออกมาเป็นระดับดื่มแบบเสี่ยงต่ำ ระดับเสี่ยง ระดับอันตราย และระดับติด ส่วนที่ถามว่าแล้วระดับใดถึงควรจะพาคนไข้มารักษา ต้องบอกว่าควรจะพามาตั้งแต่เริ่มติด ถ้าเกิดเป็นคนทั่วไป ก็อาจจะสังเกตว่า คนดื่มสุราคนนั้นดื่มทุกวันไหม ดื่มแล้วหยุดไหม ถ้าเขาบอกว่าไม่ติด แล้วเขาเคยหยุดดื่มบ้างไหม พอหยุดแล้วมีอาการอะไร ถ้าหยุดดื่มหรือไม่ได้ดื่มแล้วมีอาการ เช่น นอนไม่หลับ หงุดหงิด แสดงว่ามีการติดสุรา

“เคยมีคนบอกว่า เขาต้องดื่มเบียร์วันละกระป๋อง ถ้าไม่ดื่มก็จะนอนไม่หลับ แบบนี้คือติดแล้ว เพราะอาการนอนไม่หลับก็เป็นอาการหนึ่งของการถอนพิษเหมือนกัน ดังนั้น ถ้าติดแล้วต้องรีบพามารักษา เพราะถ้ารักษาตั้งแต่เนิ่นๆ จะรักษาได้ง่ายกว่า”

คนติดสุราที่ต้องดื่มสุราในตอนเช้าทันที ซึ่งเรื่องนี้คุณวิมลอธิบายว่า เป็นเพราะการดื่มครั้งสุดท้ายคือตอนกลางคืน พอดื่มแล้วเข้านอน ระดับแอลกอฮอล์จะตกลง เมื่อตื่นขึ้นมาในตอนเช้าจะเกิดอาการถอนพิษ ทำให้ทำอะไรไม่ได้เลย ต้องดื่มก่อนทันทีเพื่อดับอาการถอนพิษ ซึ่งการติดสุราในขนาดที่ต้องดื่มตอนเช้าทันทีถือว่าติดหนัก

“เคยสัมภาษณ์คนไข้ที่ติดหนักต้องดื่มตอนเช้า เขาบอกว่าตอนเช้าถ้าไม่ดื่มจะปวดท้องแน่น เหมือนมีลมอยู่ในท้อง คลื่นไส้อาเจียน นี่เป็นอาการถอนพิษ ที่ทำให้ไม่สุขสบาย จนถึงทุกข์ทรมาน ทำให้เขาต้องดื่มสุราเพื่อดับอาการดังกล่าว”

[3]

เหล้า = สุข (?)

คนทุกคนรู้ว่าการดื่มสุรามากไปไม่ดีต่อสุขภาพ แต่คำถามที่หลายคนคงสงสัยคือ แล้วในเมื่อรู้ว่าไม่ดี  ทำไมถึงยังดื่มไปเรื่อยๆ จนติดและต้องเข้ารับการบำบัดรักษา

สำหรับเรื่องนี้ คุณวิมลอธิบายว่า สุรามีฤทธิ์ทำให้ผ่อนคลาย และรู้สึกเป็นสุขเมื่อดื่ม เพราะสุราออกฤทธิ์ต่อสมองทำให้ติด และยังทำให้โดพามีน (สารแห่งความสุข) หลั่งออกมา ผู้ดื่มสุราจึงติดใจและไม่ค่อยอยากเลิก

“อีกอย่างหนึ่งคือ คนที่ติดสุราหนักๆ จะมีความคิดที่บิดเบือน เข้าข้างตัวเอง และพยายามหาเหตุผลในการดื่มเหล้า เพราะฉะนั้น เวลาเราถามว่า กินเหล้าไม่ดีรู้ไหม เขารู้ แต่รู้แล้วทำไมไม่เลิกล่ะ เพราะสุรามีผลต่อสมองโดยตรง แล้วสุราถือเป็นสารเสพติด พอดื่มมากจะเกิดภาวะสมองติดยา พอเขามีความสุขกับการดื่ม เขาก็จะจดจำความสุขที่ว่าไว้ตลอด เวลามีอะไรเกิดขึ้นก็จะนึกถึงการดื่ม พอเขาดื่มแล้วมีความสุข เขาก็ไม่มีแรงจูงใจที่จะเลิก”

จากเหตุผลที่ว่ามานี้เอง ทำให้เกิดปัญหาโลกแตกขึ้นสำหรับญาติหรือคนใกล้ชิดของผู้ติดสุรา เพราะคนติดสุรามักจะอ้างว่าตนเองไม่ได้ติด หรือต่อให้รู้สึกว่าตนเองติด ก็จะไม่มีแรงจูงใจในการเลิก และไม่ได้มองว่าเรื่องนี้เป็นปัญหาแต่อย่างใด

“สำหรับคนที่มาเข้ารับการบำบัด ก็อาจจะมาเพราะเกิดผลกระทบกับสุขภาพเยอะ กลัวเสียชีวิต เลยมา หรือญาติขอร้องให้มาก็มี บางทีก็มีตำรวจพามา หรืออีกกรณีคือทำงานไม่ได้จนจะโดนไล่ออก จึงมาบำบัดรักษา

“คนติดสุราหลายคน เวลาไม่ได้ดื่มก็เป็นคนปกติ เป็นคนน่ารัก แต่พอดื่มเหล้าแล้วก็เปลี่ยนไปเลย ถ้าไปฟังจากญาติหรือคนใกล้ชิดของเขาก็จะรู้ว่านี่เป็นความเดือดร้อนและความทุกข์อย่างหนึ่ง”

[4]

สู่การบำบัด

อย่างที่เราบอกว่าสถาบันแห่งนี้มีหอผู้ป่วยที่สามารถให้การบำบัดรักษาผู้ติดสุราโดยเฉพาะ ดังนั้น อีกหนึ่งคำถามสำคัญที่เราจะลืมถามไม่ได้เลยคือ กระบวนการขั้นตอนการบำบัดของสถาบัน

“ถ้ามาที่นี่ อย่างแรกคือต้องทำประวัติที่เวชระเบียน ส่งไปยังหน่วยคัดกรองเพื่อซักประวัติและตรวจประเมินเบื้องต้น และไปพบแพทย์เพื่อวินิจฉัย ถ้าจะต้องบำบัดสุรา คนไข้ก็จะถูกส่งตัวมาที่หอผู้ป่วยสุรานี้ ถ้าเป็นผู้ชายจะอยู่ที่ตึกทับทิม ซึ่งเป็นหอผู้ป่วยสุราชายโดยเฉพาะ แต่ถ้าเป็นผู้หญิง จะอยู่ที่ตึกสำหรับบำบัดสารเสพติดทุกประเภท เนื่องจากจำนวนผู้หญิงที่ติดยาหรือสารเสพติดมีน้อยกว่าผู้ชาย ในกรณีของผู้ป่วยที่ตึกทับทิมนี้ เมื่อผู้ป่วยมาถึงแล้วก็จะมีการประเมินอาการ หากอาการหนักจะต้องอยู่เตียงที่ใกล้กับเคาน์เตอร์พยาบาลเพื่อให้ได้ดูแลใกล้ชิด

“คนไข้ที่มาบำบัดที่นี่จะสามารถใช้สิทธิประกันสุขภาพของสปสช. (สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ) หรือสิทธิ 30 บาท รวมถึงสิทธิเบิกจ่ายจากกรมบัญชีกลางสำหรับข้าราชการหรือรัฐวิสาหกิจ แต่ถ้าจะเบิกประกันสังคม อันนี้ต้องแล้วแต่ต้นสังกัดว่าจะอนุญาตหรือไม่”

เมื่อคนไข้เข้ามาพักรักษาตัวแล้ว นอกจากการบำบัดและให้ยา คนไข้จะต้องพบแพทย์ และมีการทำกิจกรรมกลุ่มโดยพยาบาล แต่การทำกิจกรรมกลุ่มที่ตึกทับทิมอาจจะน้อยเพราะผู้ป่วยยังอยู่ในช่วงถอนพิษสุรา ซึ่งถ้าผู้ป่วยอาการดีขึ้นแล้ว จะมีการส่งต่อไปยังตึกฟื้นฟูสมรรถภาพ เพื่อฟื้นฟูร่างกายของคนไข้ต่อไป

[5]

เล่าเรื่องเหล้า

“การจะพูดให้คนที่ติดสุรายอมมารับการบำบัด หรือการจะบำบัดคนติดสุราต้องอาศัยการสร้างแรงจูงใจ แต่ต้องบอกก่อนว่า มันไม่มีคำพูดที่เป็นสูตรสำเร็จตายตัวที่พูดแล้วคนไข้จะเปลี่ยนเลย หรือเป็นคำพูดที่ใช้ได้กับทุกคน

“เวลาจะบอกให้คนไข้มาบำบัด ญาติมักใช้คำพูดทำนองว่า ‘เมื่อไหร่จะไปเลิก ดื่มหัวราน้ำแบบนี้ งานการไม่ได้ทำ’ ซึ่งเราต้องนึกถึงมุมของคนไข้ด้วย เขาก็เป็นคนๆ หนึ่งเหมือนกัน เมื่อได้ยินแบบนี้อาจจะรู้สึกผิดบ้าง รำคาญบ้าง กดดันบ้าง วิธีที่ดีที่สุดควรจะเป็นการพูดในทำนองว่า ‘เห็นกินเหล้าแบบนี้ สุขภาพก็ทรุดโทรมลง ลองไปเช็คสุขภาพดูดีไหม’ หรือบอกว่า ‘เขารู้สึกยังไงบ้าง ถ้ายังกินเหล้าต่อไปเรื่อยๆ แล้วคิดว่าชีวิตจะเป็นยังไง’ ลองพูดให้เขาคิดดู”

แน่นอนว่าทำงานมาหลายสิบปี คุณวิมลย่อมมีประสบการณ์ในการเจอกับคนไข้หลากหลายรูปแบบ เราจึงขอให้คุณวิมลช่วยแบ่งปันประสบการณ์เกี่ยวกับคนไข้บ้าง

“เคยมีคนไข้คนหนึ่งมาจากต่างจังหวัดไกลๆ ไม่เจอกับญาติมา 20 ปี พอมาอยู่ที่นี่เราก็ช่วยตามหาญาติให้ สุดท้ายก็ได้เจอญาติที่ไม่ได้เจอกันนานเพราะมาบำบัดสุราที่นี่

“สำหรับคนไข้บางคน จะมีช่วงหนึ่งที่เขาถามตัวเองว่า ชีวิตเราจะมาตายเพราะเรื่องแบบนี้เหรอ หรือจะอยู่แบบนี้ต่อไปจริงๆ ใช่ไหม ก็ทำให้เขาเปลี่ยนแปลงตัวเองได้ ทีนี้มีคนไข้อยู่เคสหนึ่ง คุณลุงท่านนี้เวลามารับการบำบัด พออาการดีขึ้นนอกจากกิจกรรมของทางตึกแล้ว แกชอบปลูกดอกไม้บริเวณตึกผู้ป่วย พอคุณลุงมาบำบัดเป็นครั้งที่ 2 คุณลุงได้เล่าให้ฟังว่า เวลาอยู่บ้าน เสียงของคุณวิมลที่พูดเวลาทำกลุ่มกิจกรรมยังก้องในอยู่หูของแกว่า ‘อย่าดื่มแก้วแรกจะทำให้ไม่ติดซ้ำ’ หลังจากที่คุณลุงท่านนี้จำหน่ายกลับบ้านไปสักระยะหนึ่ง ผู้ช่วยเหลือคนไข้ของตึกทับทิมได้พบคุณลุงท่านนี้อีกครั้ง ซึ่งแกได้ฝากเมล็ดพันธุ์ดอกบานไม่รู้โรย และดอกบานชื่น ซึ่งบรรจุในซองยาที่มีชื่อของคุณลุงคนดังกล่าวมาให้คุณวิมล แล้วคุณลุงท่านนี้ก็เลิกสุราได้สำเร็จ

“อีกเคสหนึ่ง เป็นคนไข้ที่มาเข้ารับการบำบัดที่นี่ แล้ววันนั้นแม่ยายกับลูกสาวเขามาเยี่ยม ช่วงที่เขากำลังรอพบแพทย์อยู่ เราก็เรียกคนไข้พร้อมทั้งแม่ยายกับลูกสาวเข้ามาคุยด้วย แม่ยายเล่าให้เราฟังว่า ลูกเขยคนนี้เคยทำงานห้าง แต่เพราะดื่มเหล้าเยอะเลยต้องลาออกไป ที่บ้านเขาก็ไม่อยากรับผิดชอบเพราะดื่มเหล้าเยอะเหลือเกิน ดื่มจนภรรยาเป็นโรคซึมเศร้าไปแล้ว ระหว่างที่เล่าไปลูกสาวคนไข้ก็ยืนร้องไห้ไป พอเราฟังเรื่องของเขาเสร็จเลยบอกว่า ‘คุณ (ชื่อคนไข้) ผู้หญิงสามคนนี้เขาป่วย เราจะพาเขาไปรักษาที่ไหนดี’ ซึ่งผู้หญิงสามคนนี้หมายถึงแม่ยาย ภรรยา และลูกสาว ซึ่งเกี่ยวข้องกับเขาโดยตรง เราพูดแค่นี้ ไม่พูดอะไรมากกว่านี้ เพราะบางครั้งการพูดเยอะก็ไม่ได้อะไร ปรากฏว่าคนไข้ตอบกลับมาว่า ‘ไม่ต้องพาพวกเขาไปรักษาที่ไหนหรอกครับ มันอยู่ที่ตัวผมเอง’ นี่ก็เป็นคำตอบที่ดี ”

อย่างที่เห็นว่าการพูดกับคนไข้ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ขณะเดียวกันก็ไม่ใช่เรื่องยากเกินความสามารถ เพราะคนไข้แต่ละคนจะมีเรื่องราว หรือมีภูมิหลังที่สามารถนำมาใช้พูดเพื่อสร้างแรงจูงใจให้กับเขาได้ ซึ่งคุณวิมลบอกเราว่า คนไข้แต่ละคนเหมาะสมกับคำพูดคนละแบบกัน การพูดสร้างแรงจูงใจให้คนไข้แต่ละครั้ง ก็เหมือนกับการลับมีดของผู้บำบัดไปด้วย ถ้าพูดครั้งแรกแล้วเขายังไม่ยอมเข้ารับการบำบัด ก็อย่าเพิ่งเสียกำลังใจไป และที่สำคัญคืออย่ามองแต่มุมมองของเราเอง แต่ให้มองในมุมมองของคนไข้ด้วย

[6]

เอาใจเขา มาใส่ใจเรา

ถ้าพูดถึงหนึ่งในแคมเปญเกี่ยวกับสุราที่คนรู้จักกันดี คงหนีไม่พ้นแคมเปญ ‘งดเหล้าเข้าพรรษา’ ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ซึ่งคุณวิมลบอกเราว่า จำนวนคนไข้ที่เข้ารับการบำบัดในช่วงเข้าพรรษาเพิ่มขึ้นบ้างระดับหนึ่ง อีกช่วงที่จะมีจำนวนคนไข้เพิ่มขึ้นคือหลังปีใหม่หรือหลังสงกรานต์

นอกจากนี้ หนึ่งในปัญหาสำคัญของเรื่องการเลิกสุราคือ การเข้าไม่ถึงบริการบำบัดรักษา ซึ่งในปัจจุบันนี้มีหน่วยงานหรือองค์กรมากมายที่เข้ามาทำหน้าที่เพื่อลดช่องว่างตรงนี้ เช่น สายด่วนปรึกษาปัญหาสุรา 1413 เครือข่ายองค์กรงดเหล้า หรือความร่วมมือกับมูลนิธิต่างๆ และยังมีสำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่ดูแลภาพใหญ่ในเชิงนโยบาย

แต่ดังที่เรารู้กันดีว่า การดื่มสุรานั้นถูกกฎหมาย และกลายเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของคนไปแล้ว อีกหนึ่งคำถามที่เราอยากถามจากผู้บำบัดด้านนี้โดยตรงจึงเป็นคำถามเกี่ยวกับแนวคิดในการแก้ปัญหาการดื่มสุราแบบเรื้อรัง ซึ่งคุณวิมลได้ให้คำตอบที่น่าสนใจว่า

“วิธีการที่ดีคงไม่ใช่การปิดประตูไม่ให้ดื่มไปเลย เพราะไม่รู้จะได้ผลแค่ไหน แต่ส่วนตัวมองว่า เราอาจจะใช้วิธีการปลูกฝังตั้งแต่เด็ก ว่าดื่มแบบติดแล้วจะเป็นอย่างไร เราต้องให้ข้อมูลเขา แล้วให้เขาใช้ดุลยพินิจของตัวเอง สมมติให้เขาลองคิดว่า ถ้าการดื่มสุราทำให้ขาดสติจนผู้ดื่มไปก่อคดีข่มขืน แล้วเราเป็นญาติของเหยื่อ หรือเราเป็นญาติของคนก่อเหตุ เราอยากเห็นแบบนั้นไหม คือไม่ใช่แค่บอกว่าดื่มแล้วจะมีผลกระทบต่อสุขภาพยังไง เพราะคนฟังก็คงเฉยๆ แต่ให้มองถึงผลกระทบ มองว่าถ้าเป็นเราไปอยู่ในสถานการณ์แบบนั้นเราจะเป็นยังไง แบบนี้น่าจะดีกว่า”

[7]

ความหวังที่ปลายขวด

ปัญหาการดื่มสุราเป็นปัญหาที่ซับซ้อนในสังคมไทย ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการดื่มสุราเป็นสิ่งที่ฝังรากลึกอยู่ในวิถีชีวิตของคนไทย และยังถือเป็นสารเสพติดที่ถูกกฎหมาย ทำให้เส้นแบ่งการ ‘ติด’ หรือ ‘ไม่ติด’ สุรา ค่อนข้างเลือนราง ที่สำคัญคือ สังคมมักจะมีภาพลบต่อคนติดสุราเรื้อรัง โดยอาจจะลืมไปว่าสุราออกฤทธิ์ต่อสมองของผู้ดื่ม ทำให้การเลิกดื่มสุราไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ต้องอาศัยกระบวนการบำบัดทางการแพทย์ และที่สำคัญที่สุด คืออาศัยกำลังใจจากคนใกล้ชิดที่จะเป็นเหมือนสะพานช่วยให้เขาข้ามผ่านพ้นอาการติดสุราไปได้

อย่าลืมว่าถ้ามีคนติดเหล้าคนหนึ่ง อาการติดเหล้าจะไม่ได้ส่งผลกระทบแค่เจ้าตัวเท่านั้น แต่ยังกระทบต่อครอบครัว ญาติ คนใกล้ชิด ไปจนถึงภาพใหญ่อย่างสังคมอีกด้วย การช่วยกันฟื้นฟูบำบัดคนติดเหล้าจึงควรเป็นหน้าที่ของทุกภาคส่วนในสังคมที่ต้องร่วมมือกัน พาคนติดเหล้าไปเข้าสู่บริการบำบัดรักษา และมองพวกเขาด้วยความ ‘เข้าใจ’ เพื่อที่สังคมจะได้คนดีที่น่ารักคนหนึ่งกลับคืนมา

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ฟัง ‘เรื่องเหล้า’ จากผู้บำบัด: คุยกับ วิมล ลักขณาภิชนชัช appeared first on Alcohol Rhythm.

ในงานเสวนา ‘เครือข่ายการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา ภายใต้โครงการพัฒนาข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการดูแลผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา’ มีการเปิดตัวเว็บไซต์ alcoholrhythm.com ซึ่งทำหน้าที่เป็นสื่อกลางการสื่อสารเกี่ยวกับปัญหาการติดสุรา และยังมีการจัดวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘ประสบการณ์การจัดบริการบำบัดผู้ติดสุรา ความสำเร็จ อุปสรรคและโอกาสในการพัฒนา’ ประกอบด้วยประเด็น การคัดกรองและบำบัด การบำบัดด้วยวิถีพุทธ และศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413

ทั้งหมดมีเป้าหมายเพื่อหาสาเหตุของปัญหาคนติดสุรา และหาทางแก้ระบบการบำบัดผู้ติดสุราให้เข้าถึงผู้คนอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

การจัดการความรู้ และการสื่อสารสาธารณะ

“แม้ว่าจะมีระบบการบำบัดสุรา แต่มีคนที่เข้าถึงระบบไม่เกิน 7 เปอร์เซ็นต์” ดร. รุ่งนภา คำผาง จากโครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) กล่าวถึงภาพรวมของปัญหา เพราะเหตุนี้ จึงเป็นที่มาในการพัฒนาข้อเสนอแนะทางวิชาการและจัดการความรู้และการสื่อสารสาธารณะด้านการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา เพื่อให้ผู้มีปัญหาติดสุรารู้จักช่องทางการบำบัดรักษาที่ได้มาตรฐาน

ความรู้เกี่ยวกับปัญหาการติดสุรานี้จะเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ alcoholrhythm.com ด้าน วิโรจน์ สุขพิศาล นักจัดการความรู้จาก บริษัท ดิ วันโอวัน เปอร์เซนต์ จำกัด กล่าวว่า การสื่อสารมีเป้าหมายอยู่สามประการ คือ คัดสรร จัดการ และสื่อสารความรู้ที่ผลิตได้จากโครงการนี้

กระบวนการคือ หยิบเอางานวิจัย และความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา มาสังเคราะห์ ย่อยเนื้อหาให้เข้าถึงคนวงกว้างได้มากขึ้น ทันสมัย และใช้วิธีเล่าเรื่องที่น่าสนใจ สื่อสารในหลายรูปแบบ ทั้งรายงาน บทสัมภาษณ์ อินโฟกราฟิก คลิปความรู้ และสารคดีเชิงภาพ โดยคำนึงถึงผู้รับสาร ทั้งกลุ่มผู้มีปัญหาการดื่มสุราโดยตรง ครอบครัวที่เกี่ยวข้อง ประชาชนทั่วไป สื่อมวลชน นักวิชาการ บุคคลากรที่ปฏิบัติงานหน้างานโดยตรง รวมถึงตัวผู้กำหนดนโยบาย ผ่านเว็บไซต์หลัก และสื่อโซเชียลมีเดียต่างๆ รวมถึงการจัดงานเวทีเสวนา

“เว็บไซต์หลัก alcoholrhythm.com เปรียบเสมือนเป็นบ้านที่รวบรวมความรู้ที่เราพยายามจะปรุงเนื้อหาให้ดูน่าสนใจและเป็นระบบ เรากำหนดบุคลิกให้มีความเป็นกันเอง มีพลังของความหวัง มีความใฝ่รู้ช่างคิด เราตั้งใจผลิตเนื้อหาที่มีคุณภาพสูง ครบถ้วน ถูกต้อง เชื่อถือได้”  วิโรจน์ สุขพิศาล กล่าวสรุป

การคัดกรองและบำบัด

ในวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘ประสบการณ์การจัดบริการบำบัดผู้ติดสุรา ความสำเร็จ อุปสรรคและโอกาสในการพัฒนา’ กล่าวถึงเรื่องการคัดกรองและบำบัดเป็นประเด็นแรก

“โรคติดสุราต่างจากโรคอื่นตรงที่ โรคอื่นถ้าเป็นแล้วคนอยากรักษา แต่คนติดสุราจะบอกว่าตัวเองไม่ติด และไม่ได้เป็นปัญหาของเขา แต่คนที่รับปัญหาคือคนข้างเคียง” วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี ผู้ทำงานด้านบำบัดผู้ติดสุรามากว่า 10 ปี กล่าวถึงปัญหาในการบำบัด

การดื่มสุราส่งผลต่อระบบประสาท ทำให้คนดื่มรู้สึกมีความสุข ดังนั้นหากติดแค่เริ่มต้นจะไม่มีใครมารักษา ต้องถึงจุดที่ร่างกายติดหนักแล้วจริงๆ คนจึงจะเข้าสู่ระบบการบำบัด

ขณะเดียวกัน หากผู้ป่วยอยู่ในระดับติดสุรารุนแรง จะมีภาวะสมองเสื่อม ไม่สามารถควบคุมการดื่มได้ จนต้องเข้าสู่ภาวะถอนพิษสุรารุนแรง ซึ่งเป็นโรคภัยทางร่างกาย ไม่ใช่แค่เรื่องสุขภาพจิตเท่านั้น

“ผู้ป่วยติดสุราไม่ได้มาโรงพยาบาลเพื่อบำบัด แต่มาเพราะเกิดภาวะถอนพิษสุราขั้นรุนแรง จนเกิดปัญหากับผู้ดูแลอย่างพยาบาล เพราะจะเกิดอาการก้าวร้าว เอะอะ พยาบาลต้องเข้ามาจับและให้ยาสงบอาการ ตรงนี้เป็นโอกาสพัฒนาของโรงพยาบาล ที่ควรจะมีความรู้เรื่องการคัดกรองและการดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะถอนพิษสุราด้วย”

เมื่อเป็นเช่นนี้ ปัญหาสำคัญก็คือ หากผู้ป่วยติดสุรามีอาการทั้งทางจิตและทางร่างกาย แต่โรงพยาบาลหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบการรักษา อาจไม่มีศักยภาพพอที่จะรักษาได้ครบวงจร เช่นในผู้ป่วยบางราย มีภาวะแทรกซ้อน หัวใจขาดเลือด หรือมีเลือดออกในกระเพาะรุนแรง โรงพยาบาลที่รักษาผู้ป่วยติดสุราก็ไม่อาจรักษาโรคทางกายนี้ได้ แต่ต้องส่งไปรักษายังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูง เมื่อควบคุมอาการได้ดีในระดับหนึ่งแล้ว ก็จะส่งมาที่สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดฯ เพราะกลัวว่าผู้ป่วยจะมีอาการเพ้อสับสน เป็นภาวะที่ยากจะดูแล วนเวียนอยู่เช่นนี้เป็นวัฏจักร

“คนทั่วไปที่ดื่มจะไม่คิดว่าเป็นปัญหาและไม่อยากหยุดดื่ม ในส่วนของคนไข้เอง ไม่ใช่มารักษาเพราะอยากเลิก  หลายคนยังคิดว่าจะกลับไปดื่มอีก แต่มารักษาเพื่อพักร่างกาย ตรงนี้ต้องมีเทคนิคสร้างแรงจูงใจ ตั้งแต่เจอกันและมีเวลาพูดคุยให้คำปรึกษาแบบสร้างแรงจูงใจ ให้อยากหยุดดื่มก่อน เทคนิคนี้ก็ถูกบรรจุให้อยู่ในหลักสูตรของการบำบัดสุราด้วย” วิมลกล่าว

“ผู้ป่วยติดสุรา ถ้าติดหนักแล้วจะไม่สามารถควบคุมปริมาณการดื่มได้ บางทีเขาคิดว่ากลับไปเข้างานสังคมแล้วจะดื่มแค่แก้วเดียว แต่พอดื่มไปปุ๊บ แล้วหยุดดื่มไม่ได้ เกิดการดื่มแบบติดลม สิ่งที่จะช่วยได้คือถ้าเลิกแล้วต้องไม่ดื่มแก้วแรก จะทำให้เขาทำสำเร็จ และต้องมีครอบครัวช่วยดูแล”

ด้าน วงเดือน สุนันตา พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ โรงพยาบาลสวนปรุง ผู้มีประสบการณ์ด้านการบำบัดเช่นเดียวกัน กล่าวถึงการทำงานของโรงพยาบาลสวนปรุง ซึ่งเป็นโรงพยาบาลจิตเวช ที่มีศูนย์ Excellence ทำงานร่วมกับเครือข่ายภาคเหนือ อีสาน และกลาง ใช้หลักการดูแลคนไข้โดยใช้พื้นฐานจาก i-MAP health มี 4 มาตรการ ประกอบด้วย การบำบัดและคัดกรองเบื้องต้น การถอนพิษสุรา ฟื้นฟูทางด้านจิตใจและสังคม และการดูแลหลังการรักษา

“เรามีสองวอร์ดในการดูแลผู้ป่วยติดสุรา ดูแลแบบครบวงจร ตั้งแต่เข้าโรงพยาบาลจนออก และดูแลต่อเนื่องถึงชุมชน จุดหนึ่งที่เราต้องทำคือการค้นหาปัญหาของผู้ป่วย และดูแลตามระดับของปัญหา ถ้าปัญหาเล็กน้อยก็จะส่งให้ญาติดูแลต่อ ถ้าบางรายเยินมาเลย ไม่มีที่อยู่ บางทีเกิดอาการถอนจนเตียงสั่น ก็ต้องช่วยดูแลกันทั้งเครือข่าย”

ในการดูแลช่วงถอนพิษสุราต้องดูแลอย่างใกล้ชิด บางรายถึงขั้นอยู่บ้านไม่ได้ อยู่ข้างนอกก็ไม่ได้ โรงพยาบาลยึดแนวคิดสำคัญว่าจะไม่มีการผลักผู้ป่วย ส่วนในบางรายที่บำบัดสำเร็จ มีปัจจัยสำคัญคือ ผู้ป่วยให้ความร่วมมือ ญาติสนับสนุน และแหล่งเครือข่ายตรงกับวัตถุประสงค์ของคนไข้ เช่น เครือข่ายวิถีพุทธ ซึ่งเป็นหนึ่งในพาร์ทเนอร์การดูแลส่งต่อ

“เราใช้เครือข่ายวิถีพุทธมาตั้งแต่ปี 2556 ส่งไปประมาณ 50 กว่าคน ตอนนี้บวชอยู่ประมาณ 14-15 รูป บางทีทำงานเฉพาะโรงพยาบาลไม่พอ ต้องมีการทำที่เพิ่มขึ้น เช่น เรามีไลน์ติดต่อกับคนไข้ที่ออกไปแล้ว คนไข้ก็จะไลน์มาว่าตอนนี้กำลังสอบนักธรรมตรี สิ่งหนึ่งที่เราติดตามเราก็จะให้กำลังใจ ชื่นชมเขา” วงเดือนกล่าว

การบำบัดด้วยวิถีพุทธ

พระครูวิวิธประชานุกูล เจ้าอาวาสวัดหัวริน เริ่มทำงานเกี่ยวกับผู้ติดเชื้อเอชไอวี และผู้ป่วยติดสุรามาตั้งแต่ ปี 2546 พระครูมองว่า ปัญหาการติดเชื้อเอชไอวีกับการการติดสุรามีความเชื่อมโยงกัน เพราะหลายครั้งที่การดื่มสุรานำไปสู่การเที่ยวสถานเริงรมย์ จนท้ายที่สุดนำโรคมาติดครอบครัว เมื่อมีปัญหาเรื้อรังมานาน จึงมีการจัดขบวนการขับเคลื่อนรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษา งานบุญปลอดเหล้า สร้างค่านิยมให้เยาวชนรุ่นใหม่ห่างไกลสุรา พอดีกับที่ทางโรงพยาบาลจอมทองจัดโครงการบำบัดผู้ป่วยสุราเชิงพุทธ พระครูจึงได้เริ่มเรียนรู้และทำงานร่วมกับโรงพยาบาลตั้งแต่ตอนนั้น

“เราเชื่อมกับโรงพยาบาล ออกไปเยี่ยมผู้ป่วยตั้งแต่ระยะแรกจนระยะสุดท้ายว่าเขาป่วยด้วยโรคอะไร และก็ติดตามไปถึงครอบครัวและผสานเชื่อมกับรพ.สต. และโรงพยาบาลว่าจะทำยังไงให้บทบาทพระสงฆ์ได้เชื่อมโยงในเรื่องนี้ บางทีก็ใช้ศีล 5  ใช้อริยสัจ 4 ถามเหตุผลว่าทำไมถึงต้องดื่มสุรา อาจจะเป็นความชอบ ความชิน ความหลงในรสในกลิ่น แล้วมีความสุขกับการดื่ม แต่ไม่ได้มองในเรื่องผลกระทบที่ติดตามมา”

พระครูฯ เดินทางไปให้ธรรมะหน้าวอร์ดที่โรงพยาบาลเดือนละ 4 ครั้ง ประสานกับเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลสม่ำเสมอ เปิดโอกาสให้คนที่อยากบวชสามารถบวชได้ “เราอยากให้เขามองวัดเหมือนเป็นบ้านตัวเอง” พระครูฯ กล่าว

ในช่วงเริ่มต้นจะให้ผู้ป่วยเริ่มถือศีล 8 และถ้าหากเรียนรู้กิจของสงฆ์ได้ดี ก็จะส่งชื่อเข้าสู่กระบวนการบรรพชาอุปสมบท เช่น ช่วงสงกรานต์ บวชฤดูร้อน ฯลฯ พระหลายรูปบวชแล้วไม่ต้องใช้ยาคลายเครียดช่วย แต่บำบัดตัวเองได้ด้วยธรรมะ

“เมื่อเราโอนหน้าที่ให้พวกเขาได้ ก็เกิดความภูมิใจ จากคนที่ถูกหิ้วปีกมา ก็มีปีกที่แข็งแรง บินได้ กลายมาเป็นวิทยากร ไปเยี่ยมผู้ป่วย และสอนหนังสือได้ สุดท้ายมุ่งในการเรียนพระธรรม จบนักธรรมตรี-โท เข้าสู่นักธรรมเอก และมีการรายงานผลตลอดเวลา เราไม่ทิ้งผู้ป่วย สุดท้ายเราสามารถพัฒนาชีวิตของคนในชุมชนให้ดีขึ้นได้ด้วยประสบการณ์ของเขาเอง”

ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413

นอกจากการบำบัดในโรงพยาบาล และการดูแลแบบวิถีพุทธแล้ว ยังมีอีกหนึ่งช่องทางการบำบัดที่ผู้ป่วยเข้าถึงได้ง่ายคือ ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413

“สิ่งที่ได้บทเรียนจากการทำสายด่วนน่าตกใจมาก หนึ่ง คนไข้ไม่รู้ว่าติดสุราเป็นความเจ็บป่วย เขายังมองว่าเป็นเรื่องพฤติกรรมทั่วไป สอง พอมีผลกระทบญาติจะโทรมาปรึกษาว่าจะทำยังไงให้คนไข้เลิกเหล้าได้ เขาจะไปช่วยเลิกเอง แต่ไม่ได้คิดถึงสถานพยาบาลเลย คำถามยอดฮิตคือ ถามหายาเบื่อเหล้า” พ.อ.นพ. พิชัย แสงชาญชัย รองผู้อำนวยการจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า กล่าวถึงสถานการณ์ผู้ป่วยที่โทรมาปรึกษาสายด่วน

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น แต่เดิมผู้ป่วยโทรมาเองสัดส่วนแค่ 30 เปอร์เซ็นต์ ที่เหลือเป็นญาติ แต่เมื่อมีการรณรงค์อย่างต่อเนื่อง พบว่ามีสัดส่วนเท่ากัน ผลจากการสื่อสารทางออนไลน์และทำเว็บไซต์ ผู้ดื่มเองจึงโทรมามากขึ้น

“วัตถุประสงค์ของการทำสายด่วนคือ พัฒนาตัวระบบรูปแบบให้มีประสิทธิภาพ ทำวิจัยและจัดการฐานข้อมูลที่สำคัญ เช่น เรื่องสถานบำบัดทั่วประเทศ แล้วพัฒนาตัวบุคลากรให้สามารถให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ได้ เราต้องมีองค์ความรู้ในด้านนี้ว่า รูปแบบไหนถึงจะมีประสิทธิภาพ สายด่วนเองก็เป็นตัวเผยแพร่ความรู้ ร่วมรณรงค์ไปกับภาคีเครือข่าย ไม่ว่าจะเป็น สสส. หรือกรมควบคุมโรค เราก็ร่วมรณรงค์ไปด้วย”

ผู้ให้คำปรึกษาโรคติดสุราใช้บุคลากรจากจิตเวช นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และมีการอบรมให้ความรู้เพิ่มเติม จากสถิติที่มีผู้ป่วยโทรมา มักจะใช้เวลาพูดคุยประมาณ 30 นาที หลังจากนั้นทางสายด่วนจะโทรกลับไปหา 5 ครั้ง รวมทั้งหมดจะได้รับบริการทั้งหมด 6 ครั้งใน 1 ปี

“ใน 4 ครั้งแรกเราจะถือว่าเป็น intervention ใช้การจูงใจ เราคุยกับเขาไม่เห็นหน้าเห็นตาและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมก็เกิดขึ้นนอกจากการพูดคุย แต่สิ่งที่เกิดขึ้นในการพูดคุยคือแรงจูงใจ เราใช้กลยุทธ์ motivational interviewing และ motivational enhancement therapy เราทบทวนองค์ความรู้และพบว่าการให้คำปรึกษาผ่านทางโทรศัพท์จะต้องเป็นทั้งเชิงรับ เขาโทรมาหาเรา และ เชิงรุก เราโทรไปหาเขา ส่วนที่ 3 คือการโทรติดตาม เราก็ใช้สามองค์ประกอบนี้เลย”  พ.อ.นพ. พิชัยอธิบายการทำงานของสายด่วน

ตัวชี้วัดสำคัญคือ ความรุนแรงของการดื่มสูงมากจากการโทรมาครั้งแรก แต่พอคุยไปได้ 6 เดือน ความรุนแรงของการดื่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด ทำให้เห็นว่าการคุยกันสามารถช่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ป่วยได้จริง ทั้งมีการวิจัยที่ทำกับทั้งผู้ดื่มและญาติ ผลวิจัยยืนยันชัดเจนว่าการพูดคุยกันมีประสิทธิภาพ

นอกจากสายด่วน 1413 แล้ว ยังมีการให้ข้อมูลอัตโนมัติ เป็นข้อมูลขนาดสั้น ความยาว 2-3 นาที แก่คนที่ต้องการแค่ข้อมูล แต่ไม่ได้ต้องการปรึกษา เช่นเดียวกับที่ เว็บไซต์ 1413.in.th  ทำหน้าที่ให้ข้อมูลเช่นเดียวกัน มีสถิติว่าใน 1 ปี มีคนเข้าไปดูหลักแสน ทั้งมีให้ผู้ป่วยประเมินตัวเองว่ามีปัญหาการดื่มรุนแรงแค่ไหน ซึ่งมีคนเข้ามาทำหลายพันคนต่อปี ทั้งญาติและผู้ดื่มเอง

“ต่อไปจะเป็นยุคของโซเชียลมีเดีย ไม่ว่าจะเป็นเฟซบุ๊กหรือไลน์ เราก็ทำอยู่และมากขึ้นเรื่อยๆ เรานึกไปถึง online marketing ที่ลงทุนไม่มากแต่ได้ผลลัพธ์ที่มากขึ้น และทำยังไงให้บริการของเราเป็น free service ทุกวันนี้ผู้ที่โทรเข้ามายังต้องเสียเงินอยู่ แต่เราสามารถให้เขาทิ้งเบอร์ไว้ได้”

“เรายังมองว่า ที่สุดแล้วควรมีการเชื่อมต่อไปที่สถานพยาบาล แล้วเปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่ดูแล น่าจะยั่งยืนกว่า โอกาสปรับเปลี่ยนได้สำเร็จมากกว่า เราเลยนึกไปถึงการเชื่อมต่อโซเชียลมีเดียเข้ากับสถานบำบัด อยากจะทำในลักษณะ follow up call ให้สถานบำบัดส่งเบอร์มาให้เราโทรหาคนไข้ก็ได้”

ในตอนท้ายพ.อ.นพ. พิชัย กล่าวสรุปว่า “นักวิจัยสามารถเข้ามาช่วยในเชิงการวัดผลลัพธ์และความคุ้มค่าในแง่มุมของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม อย่างเช่น เขาเลิกเหล้า เขาเข้าสู่บริการบำบัดรักษา ก็เป็นประเด็นที่ต้องคิดเยอะ แล้วยังไม่สำเร็จรูป และผู้ที่กำหนดนโยบายก็จะคิดว่าคุ้มค่าไหม รณรงค์ทำสื่อหลายอย่าง คุ้มค่าหรือเปล่า ได้ผลแค่ไหน ตรงนี้นักวิจัยน่าจะเข้ามาช่วยดู ช่วยกำหนดวิธีการ กำหนดตัวชี้วัด และก็ทำให้เห็นผลเพื่อจะยืนยันสิ่งที่เราทำว่า มันเป็นประโยชน์คุ้มค่ากับการลงทุนในภาครัฐ”

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า: อ่านปัญหาและหาทางแก้คนติดสุรา appeared first on Alcohol Rhythm.

The post คลิป : งานเปิดตัวเว็บไซต์ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า appeared first on Alcohol Rhythm.

ในบรรดาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สุราหรือเมรัยจัดว่าเป็นเครื่องดื่มที่คนไทยทุกเพศและเกือบทุกวัยนิยมดื่มเป็นอันดับต้นๆ ด้วยการเข้าถึงที่ง่ายประกอบกับราคาที่ถือว่าจับต้องได้ ทำให้ปัญหาการติดสุรากลายเป็นปัญหาสำคัญและมักจะเป็นปัญหาที่นำไปสู่ปัญหาอื่นอีก เช่น ปัญหาการก่ออาชญากรรม ปัญหาความรุนแรง เป็นต้น เช่นนี้แล้วปัญหาการติดสุราจึงไม่ได้เป็นปัญหาเฉพาะตัวบุคคลแต่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นปัญหาต่อสังคมโดยรวมด้วย

มีคำพูดในหมู่คนติดสุราว่า คนที่ติดสุรามักเป็นคนสุดท้ายที่รู้ว่าตัวเองกำลังมีปัญหาติดสุรา และตราบใดที่คนติดสุราไม่ยอมรับว่าตนเองกำลังติดสุราก็จะมีความยุ่งยากเกิดขึ้นมากมาย เพราะเขาเองก็จะไม่ทำอะไรเพื่อแก้ปัญหานี้

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอพาคุณไปพบกับ ‘ความเข้าใจผิด’ ที่คนติดสุรามักจะใช้แก้ตัวเพื่อปฏิเสธว่าเขาไม่ได้ติดสุรา ถ้าคุณเป็นคนที่สงสัยว่าตนเองกำลังติดสุราหรือไม่ หรือคุณกำลังสงสัยว่าคนใกล้ตัวของคุณกำลังติดสุรารึเปล่า ลองอ่านบทความต่อไปนี้ดู ไม่แน่หลังจากอ่านจบ คุณอาจจะเจอว่าคนใกล้ชิดของคุณเข้าข่ายเป็นคนติดสุรา หรือพบว่าคุณเป็นคนติดสุราเสียเองก็ได้

ความเข้าใจผิดที่ 1: ฉันไม่เคยเมาจนล้มลุกคลุกคลานตามถนน

คนหลายคนหรือแม้กระทั่งคนติดสุราเองมักจะชอบคิดภาพว่า คนติดสุราจะต้องเดินโซไปเซมา มือกำขวดสุราอยู่ตามถนน ซึ่งนั่นเป็นความเข้าใจผิดอย่างมาก เพราะคนที่เราเห็นล้มลุกคลุกคลานอยู่ตามถนนคิดเป็นเพียง 3%เท่านั้น ขณะที่คนส่วนมากที่เหลือก็เป็นแค่คนธรรมดาๆ ที่ดูปกติ มีการงาน มีครอบครัว มีเพื่อนฝูง ดังนั้นเพียงเพราะคุณไม่เคยเมาจนล้มที่ถนนไม่ได้หมายความว่าคุณเป็นคนไม่ติดสุรา แต่ถ้าคุณดื่มสุราจนเมาแอ๋บ่อยๆ แบบที่คนอื่นหยุดได้ แต่คุณหยุดไม่ได้ และคุณควบคุมจำนวนสุราที่คุณดื่มไม่ได้ นั่นหมายความว่าคุณมีปัญหาเข้าแล้วล่ะ

ความเข้าใจผิดที่ 2: ฉันไม่ดื่มสุราก่อน 5 โมงเย็น

หลายคนเอาเรื่องเวลามากลบเกลื่อนอาการติดสุราของตัวเอง ซึ่งจริงอยู่ที่การอยากดื่มสุราตอนเช้าเป็นสัญญาณของอาการติดสุราเรื้อรัง แต่การที่คุณไม่ได้อยากดื่มสุราตอนเช้าก็ไม่ได้หมายความว่าคุณไม่เป็นโรคติดสุรา เพราะประเด็นไม่ได้อยู่ที่เวลาในการดื่มสุรา แต่อยู่ที่ว่าคุณสามารถควบคุมการดื่มให้ดื่มแต่พอดีได้ไหมต่างหาก เพราะผู้ที่ติดสุราไม่จำเป็นต้องเมาแอ๋ทุกครั้งที่ดื่ม แต่อาจจะดื่มสม่ำเสมอ ดื่มบ่อยๆ และจะดื่มหนักขึ้นเรื่อยๆ จนไม่สามารถควบคุมตัวเองได้เมื่อเวลาผ่านไป

ความเข้าใจผิดที่ 3: ฉันไม่เคยดื่มอะไรนอกจากเบียร์

ถึงเบียร์จะเป็นเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของแอลกอฮอล์ต่ำ แต่ก็ถือว่ามากพอที่จะให้ผู้ดื่มกลายเป็นคนติดสุราได้เหมือนกัน เพราะฉะนั้น ถึงคุณจะดื่มแต่เบียร์ แต่ถ้าดื่มมากๆ คุณก็อาจจะกลายเป็นคนติดสุราได้โดยไม่รู้ตัว

ความเข้าใจผิดที่ 4: ฉันดื่มเฉพาะวันหยุด

ปัญหาของการติดสุราไม่ใช่ว่าดื่มบ่อยเท่าไร แต่อยู่ที่การไม่รู้จักประมาณตนเองต่างหาก บางคนอาจจะดื่มสุราแค่ทุกวันหยุด แต่ถ้าดื่มแบบไม่รู้จักประมาณตนก็สามารถติดสุราได้ วิธีทดสอบสำหรับผู้ที่ติดสุราก็คือ ให้เขาทดลองดื่มสุราเพียงวันละไม่เกิน 2 แก้ว เป็นเวลา 1 เดือน หากเขาทำไม่ได้ ก็แปลว่าเขาได้ติดสุราไปแล้วเรียบร้อย

ความเข้าใจผิดที่ 5: ฉันจะเลิกดื่มสุราเมื่อไรก็ได้

ถ้าคุณอยากทราบว่าตนเองเข้าข่ายติดสุราหรือไม่ ลองสังเกตความรู้สึกตนเองตอนที่ไม่ได้ดื่มสุราดู หากคุณรู้สึกหงุดหงิด โมโหร้าย ตึงเครียด ท้อใจง่าย วิตกกังวล เหงาหงอย นอนไม่หลับ แถมยังปวดหัว อาการแบบนี้แหละที่บ่งบอกว่าคุณติดสุราเข้าแล้ว

นอกจากนี้ สุรายังทำลายสติปัญญาและการพิจารณาตัดสินใจอย่างถูกต้องอีกด้วย เพราะเช่นนี้คนที่ติดสุราจึงมักหลอกตัวเองว่า “ฉันจะเลิกดื่มสุราเมื่อไรก็ได้” นั่นเอง

ความเข้าใจผิดที่ 6: ฉันอายุยังน้อยอยู่ ไม่ติดสุราหรอก

เช่นเดียวกับความเข้าใจผิดแรก คนจำนวนมาก (รวมถึงคนที่ติดสุราเอง) ชอบคิดว่าคนติดสุราจะต้องมีอายุประมาณ 50-60 ปี แต่ความจริงแล้ว ต่อให้อายุยังน้อยหรือเพิ่งเริ่มดื่มสุราได้ไม่นาน ก็สามารถติดได้หากไม่ประมาณตนในการดื่ม ดังนั้นไม่ว่าจะหนุ่ม สาว หรือคนชราก็อาจจะติดสุราและเป็นโรคพิษสุราเรื้อรังได้เช่นกัน

เมื่ออ่านมาถึงตรงนี้แล้ว หลายคนอาจจะพบว่าตนเองกลายเป็น ‘คนติดสุรา’ หรือมีคนรอบตัวเป็นคนติดสุราไปแล้วเรียบร้อย ซึ่งแน่นอนว่าการติดสุราไม่ดีต่อสุขภาพ และจะส่งผลเสียต่อทั้งตัวคนติดเองและคนรอบข้าง แต่การจะบำบัดรักษาอาการติดสุรานั้นจะต้องเริ่มที่การยอมรับความจริงก่อน โดยคนติดสุราจะต้องยอมรับก่อนเป็นอันดับแรกว่าเขาน่ะ ติดสุราเข้าให้แล้ว และตอนนี้พฤติกรรมดังกล่าวก็กำลังเริ่มคุกคามการใช้ชีวิตและเป็นอันตรายต่อร่างกายของเขา รวมถึงส่งผลกระทบต่อคนรอบข้างด้วย เมื่อยอมรับได้เช่นนี้แล้ว ก็ถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีที่จะนำไปสู่ขั้นตอนการบำบัดรักษาอาการติดสุราได้ตามลำดับ

หากคุณต้องการบำบัดอาการติดสุรา ในประเทศไทยมีโรงพยาบาล องค์การ หรือกลุ่มมากมายที่ช่วยบำบัดรักษาอาการติดสุรา อาทิ กลุ่มเอเอ (Alcoholics Anonymous) แต่ทั้งนี้ สิ่งที่สำคัญที่สุดในการเลิกสุราคือความมุ่งมั่นของผู้ที่จะเข้ารับการบำบัด รวมถึงความรักและกำลังใจจากครอบครัวและคนใกล้ชิด สองสิ่งนี้เป็นเสมือนยาวิเศษที่จะช่วยพาคนติดสุราก้าวข้ามผ่านพ้นอาการติดสุราของตนเอง และสามารถกลับมาใช้ชีวิตของตนได้ดังเดิม

ที่มา: “ฉันเหรอติดเหล้า?”พิมพ์ครั้งที่ 1 และเผยแพร่โดยแผนงานการบำบัดฟื้นฟูทางเลือกในผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.) (2554)

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post อินโฟกราฟิก : มากแค่ไหนถึงเรียกว่า ‘ติดสุรา’? appeared first on Alcohol Rhythm.