แน่นอนว่า ‘ชีวิตนักดื่ม’ หลายคนก็ต้องยอมปรับตัวอย่างไร้ข้อกังขา บางคนอาจเลือกดื่มอยู่คนเดียวในบ้าน แต่บางคนก็ต้องทนทุกข์กับอาการติดเหล้า เข้าถึงการบำบัดไม่ได้ ไปจนถึงปัญหาความรุนแรงในครอบครัว

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า จึงขอพาสำรวจชีวิตนักดื่มในช่วงโควิด-19 กับปัญหาต่าง ๆ ที่พบเจอในช่วงระยะเวลานี้ เพื่อทำความเข้าใจและวางแผนแก้ไขปัญหาอย่างถูกต้อง ไม่เพิกเฉย

คำสั่งประกาศมาตรการ พ.ร.ก.ฉุกเฉิน จากรัฐบาลเปรียบเสมือนคลื่นสึนามิที่ซัดเข้ามาเป็นระลอก สถานการณ์ที่ไม่แน่นอนรวมถึงแนวโน้มของผู้ติดเชื้อที่เพิ่มขึ้น (หรือไม่ก็เท่าเดิม หาได้ลดลงมากน้อยกว่ากันสักเท่าไรนัก) ส่งผลต่อคนในสังคมอย่างกว้างขวาง การปิดเมืองทำให้รูปแบบของสถานที่และแบบแผนการดื่มสุราเปลี่ยนไป ประชาชนจำนวนมากรู้สึกวิตกกังวล บางกรณีส่งผลกระทบถึงสภาวะจิตใจจนเกิดปัญหาต่างๆ ตามมา เช่น ปัญหาความรุนแรงในครอบครัว และปัญหาสุขภาพจิต

มากไปกว่านั้น ยังเกิดปัญหาด้านการเข้าถึงสาธารณูปโภคอย่างโรงพยาบาล ที่อาจทำให้ผู้ป่วยบางรายไม่สามารถเข้ารับการรักษาได้เหมือนที่ผ่านมา ชนวนเหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งกระตุ้นความเครียดและเพิ่มความเสี่ยงต่อการดื่มสุรามากขึ้น

พื้นที่ใจกลางเมืองกรุงเดิมที่มีความหนาแน่นของรถยนต์และผู้คน จนบางครั้งอาจต้องใช้ระยะเวลาไม่ต่ำกว่าชั่วโมงในการเดินทาง แต่เมื่อเกิดการล็อกดาวน์ ท้องถนนกลับโล่ง ทั้งรถและผู้คนมีอยู่เพียงบางตา 

จากสถิติในปี 2563 พบว่ามีจำนวนอุบัติเหตุการเสียชีวิตบนท้องถนนลดลงกว่าครึ่ง ซึ่งเป็นผลมาจากคำสั่งงดเดินทางออกจากบ้าน ลดงานรื่นเริง เคอร์ฟิวสี่ทุ่ม รวมถึงมาตรการงดขายเหล้าที่ทำให้การดื่มจนเกิดอุบัติเหตุเมาแล้วขับลดลง

แม้รัฐบาลจะมีมาตรการผ่อนปรนให้ผู้ป่วยที่จำเป็นต้องพบแพทย์สามารถเดินทางได้ตามปกติ แต่การเลือกใช้รถโดยเฉพาะรถโดยสารประจำทางในการเดินทางไปโรงพยาบาลนั้นกลับยิ่งทำให้เกิดความวิตกกังวลทั้งผู้ป่วยและญาติของคนไข้

ด้านผู้ป่วยเป็นโรคที่ไม่รุนแรง รัฐได้ขอความร่วมมืองดไปโรงพยาบาล ทำให้จำนวนประชาชนที่ต้องการเข้ารับการรักษาภายในสถานพยาบาลมีจำนวนลดลง กรณีของผู้ติดสุราชัดเจนว่ามีหลายคนตัดสินใจเข้ารับการรักษาช้าลง หรือบางกรณีอาจไม่มาโรงพยาบาลตามที่นัดหมาย ซึ่งส่งผลกระทบต่อการรักษาในระยะยาว

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มาตรการล็อกดาวน์ของรัฐบาลส่งผลให้ผู้ประกอบธุรกิจร้านต่างเริ่มทยอยปิดบริการหรือขายร้านอย่างถาวร เพราะมองเห็นถึงสถานการณ์ ‘ฝืนต่อไปยังไงก็ขาดทุน’ ด้วยเหตุนี้ส่งผลให้ ‘ชาวนักดื่ม’ จำนวนหนึ่งเปลี่ยนสถานที่ดื่ม จากผับบาร์ร้านอาหารเป็นสถานที่ภายในบ้านเพิ่มมากขึ้น

 “ดื่มแอลกอฮอล์สามารถฆ่าเชื้อโควิด-19 ได้” คือหนึ่งในความเชื่อผิด ๆ ในหมู่นักดื่มโดยเฉพาะผู้สูงอายุ แต่แท้จริงแล้วการดื่มแอลกอฮอล์ไม่สามารถช่วยแก้หรือยับยั้งโรคระบาดอย่างโควิด-19 ได้ ซ้ำยังอาจทำให้ร่างกายอ่อนแอลง เพราะการดื่มสุราอย่างหนักส่งผลกระทบต่ออวัยวะภายในของร่างกายและระบบภูมิคุ้มกัน เสี่ยงต่อในการติดเชื้อจากการตั้งวงเหล้า ยิ่งกับผู้สูงอายุแล้ว ยิ่งมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น เนื่องจากผู้สูงอายุมีโรคประจำตัวหลายโรค โดยหนึ่งในโรคซึ่งพบได้บ่อย คือโรคติดสุราเรื้อรัง

ท้ายที่สุดแล้ว การดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงเวลานี้อาจทำให้ผู้ให้บริการทางการแพทย์ และหน่วยงานดูแลผู้สูงอายุต้องแบกรับภาระหนักขึ้นเพราะขาดอุปกรณ์เครื่องมือในการรักษาอีกด้วย

หนึ่งในสาเหตุสำคัญของปัญหาการใช้ความรุนแรงในครอบครัวคือ ระบอบความคิดปิตาธิปไตย หรือ ระบอบชายเป็นใหญ่ที่ครอบงำสังคม ซึ่งหากผนวกรวมกับการดื่มแอลกอฮอล์เกินขนาด จะทำให้ผู้ดื่มขาดสติ เกิดเหตุการณ์ทะเลาะเบาะแว้ง จนนำไปสู่การใช้ความรุนแรงซึ่งผู้หญิงตกเป็นเหยื่อได้ง่ายขึ้น และจากสถานการณ์โควิด-19 กรมสุขภาพจิตยังเผยว่าความรุนแรงในครอบครัวเพิ่มสูงขึ้นจากปกติถึง 66%

เหตุที่ความรุนแรงทวีความสาหัสขึ้นในสถานการณ์โควิด-19 เพราะการล็อกดาวน์ที่ผ่านมาบังคับให้ผู้คนต้องอาศัยอยู่ภายในบ้าน คนจำนวนมากตกงาน เกิดความเครียดจากสถานะทางเศรษฐกิจตกต่ำลง การเงินติดขัด ปัญหาสุขภาพจิตฯลฯ จึงหันมาเลือกดื่มแอลกอฮอล์ในบ้านเพิ่มขึ้น นำไปสู่ปัญหาความรุนแรงต่อผู้หญิงและครอบครัว

ย้อนกลับไปในช่วงก่อนโรคระบาดเข้ามา ผู้คนยังสามารถจัดการความเครียดได้ด้วยวิธีที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการไปเดินเล่น ออกกำลังกาย ดูคอนเสิร์ต ดูหนัง พบปะเพื่อนฝูง แต่ปัจจุบันเมื่อโลกกลับสวนทาง ตัวเลือกในการกำจัดความเครียดลดน้อยลง ส่งผลให้คนหาที่พึ่งทางใจอย่าง ‘เหล้า’ แทน

กลุ่มคนที่ความเสี่ยงต่อการดื่มหนักในช่วงโควิด-19 มีตั้งแต่ คนตกงาน เพราะไม่มีรายได้ในการดำรงชีวิต, คนในสถานพยาบาล ที่ต่างต้องรับมือกับความกดดันสูงจากหลายหน่วยงาน, คนทำงาน work from home ที่จ้องจอจนไม่มีเส้นแบ่งการทำงานและชีวิตส่วนตัว, คนที่สูญเสียคนรักจากโรคระบาด, ผู้ติดสุราที่ไม่ได้รับการรักษาต่อเนื่อง เนื่องจากการเข้าถึงสถานพยาบาลเป็นไปได้ยาก จวบจนถึงคุณพ่อ คุณแม่ที่ต้องรับมือกับการจัดการเรียนการสอนให้ลูกน้อยที่บ้าน

การปรับพฤติกรรมสามารถบรรเทาการดื่มสุรา และปัญหาที่ตามมาจากการดื่มจนเมามายได้ หลักในการปรับพฤติกรรมที่วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี แนะนำ ได้แก่ การทานอาหารให้อิ่มครบสามมื้อ ตรงเวลา ซึ่งช่วยลดความอยากของแอลกอฮอล์ลงได้ หรืออีกวิธีคือปรับเวลารับประทานให้เร็วขึ้นมาเล็กน้อย เพื่อให้อิ่มก่อนเวลาที่เคยดื่มเหล้า

นอกจากนี้ควรลดการดื่มน้ำอัดลมที่อาจเป็นการกระตุ้นให้อยากดื่มมากขึ้นและหันมาดื่มน้ำเปล่าแทน วิธีทั้งหมดสามารถทำได้เลยไม่ต้องพบแพทย์ก่อน เหมาะแก่การเริ่มต้นเลิกเหล้าง่ายๆ ในช่วงโควิด-19

ธนกฤษ ลิขิตธรากุล นักจิตวิทยาคลินิก สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ เคยกล่าวไว้ว่า “ในแง่การบำบัด เราต่างมองว่าทุกพฤติกรรมสามารถเรียนรู้ได้ เป็นได้และหยุดได้ในเวลาเดียวกัน อาการติดสุรา เป็นอีกอาการที่หากเมื่อได้รับการบำบัด มันก็มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำเช่นกัน หากลองมองภาพตามความเป็นจริงนั้น เราดื่มแอลกอฮอล์มา 5-6 ปี หรือบางทีอาจมากกว่านั้น หากต้องการจะหยุดภายใน 6 เดือน มันมีความเป็นไปได้ที่จะกลับไปดื่มซ้ำอยู่แล้ว เพราะเป็นธรรมชาติในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์ทั่วไป” 

ดังนั้น ผู้ที่เข้ารับการบำบัดการติดสุราควรปรับมุมมองกันใหม่ ว่าการกลับมาดื่มซ้ำไม่ได้แปลว่าเราจะล้มเหลวกับชีวิต 

“เหมือนช่วงเวลาที่เราเดินขึ้นบันไดมาหลายๆ ขั้น แล้วแค่ย้อนกลับไปขั้นเดียว ไม่ได้หมายความว่าควรจะกลับไปเริ่มที่ขั้นแรกอีกรอบ”

‘วัคซีน’ เปรียบเสมือนการสร้างเกราะป้องกันให้ร่างกายทนทานต่อโรคระบาด แต่ทว่าหากไม่ดูแลร่างกายที่กำลังสร้างเกราะป้องกันให้แข็งแรง เกราะก็อาจเสื่อมสลายไปก็เป็นได้

การดื่มแอลกอฮอล์นั้นเป็นส่วนหนึ่งของการทำลายเกราะที่ว่า เพราะเมื่อแอลกอฮอล์เข้าสู่ร่างกาย  การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันจะลดลงและเพิ่มความไวต่อการติดเชื้อแบคทีเรียและไวรัสมากขึ้น เหตุจากไปขัดขวางเซลล์ภูมิคุ้มกันไม่ให้กระจายไปทั่วร่างกาย เมื่อเจ้าเซลล์ที่ว่าไม่สามารถเข้าไปกำจัดไวรัส แบคทีเรีย หรือเซลล์ที่ติดเชื้อได้ เชื้อโรคที่เข้ามายังร่างกายของเราจึงสามารถกระโจนเข้าสู่เซลล์ต่างๆ ภายในร่างกายอย่างง่ายดาย 

ยิ่งไปกว่านั้น อีกผลกระทบจากการดื่มหนักคือ ‘อาการเมาค้าง’ หรือภาษาบ้านๆ เรียกว่า แฮงก์ ที่อาจทำให้อาการข้างเคียงจากการฉีดวัคซีน เช่น เมื่อยตัว ปวดตัว เป็นไข้ รุนแรงขึ้นได้ ดังนั้นการงดดื่มแอลกอฮอล์หลังฉีดวัคซีนเป็นข้อควรปฏิบัติเบื้องต้นเพื่อให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันสมบูรณ์

‘Telemedicine’ หรือ ‘การรักษาระยะทางไกล’ เป็นตัวเลือกในการบริการดูแลสุขภาพสำหรับผู้มีข้อจำกัดเรื่องการเดินทาง เหมาะสมสำหรับการนำมาประยุกต์ใช้ในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ในปัจจุบัน โดยบุคลากรทางการแพทย์จะเข้ามาพูดคุยกับผู้ป่วย ตรวจรักษาวินิจฉัยโรคเบื้องต้นผ่านเทคโนโลยีเช่นแอปพลิเคชัน ตลอดจนสามารถให้คำปรึกษาโดยที่ผู้ป่วยไม่ต้องเดินทางมายังโรงพยาบาล หลีกเลี่ยงการเจอผู้คนที่แออัด และเสี่ยงติดโรคจากโรงพยาบาล

ในปัจจุบันประเทศไทยเริ่มมีแอปพลิเคชันดังกล่าวเพิ่มมากขึ้น เช่น แอปพลิเคชัน Ooca , Chiiwii และ See Doctor Now ดังนั้นในอนาคต Telemedicine จึงอาจเป็นตัวเลือกใหม่ในการพัฒนาระบบบำบัดผู้ติดสุราต่อไป

เรื่อง : ทีมงาน Alcohol Rhythm

ภาพ : ทีมงาน Alcohol Rhythm และ The101.world

The post เมื่อโควิดเปลี่ยนจังหวะชีวิตนักดื่ม (Photo Essay) appeared first on Alcohol Rhythm.

“วันอาทิตย์ที่ 2 พฤษภาคม 2564 ณ เซนทรัลปาร์ก นิวยอร์ก กลับมาสู่สถานการณ์ปกติ” 

เมื่อปลายเดือนเมษายนที่ผ่านมา ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) ของสหรัฐอเมริกาประกาศข้อแนะนำใหม่ท่ามกลางการระบาดของ Covid-19 ว่า “ชาวอเมริกันผู้ได้รับวัคซีนป้องกัน Covid-19 ครบถ้วน ไม่จำเป็นต้องสวมหน้ากากอนามัย” นั่นทำให้เราทยอยเห็นภาพข้างต้นเกิดขึ้น ไม่เพียงแค่ในสหรัฐอเมริกา แต่ยังรวมถึงประเทศอื่นๆ เช่น อิสราเอล ออสเตรเลีย ฯลฯ ต่างก็ได้ชีวิตก่อนการระบาดเมื่อ 2 ปีที่แล้วกลับมามากขึ้นเรื่อยๆ  

เพื่อเฉลิมฉลองชีวิตที่ใครหลายๆ คนตั้งหน้าตั้งตารอมาแสนนาน การเทเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไม่ว่าจะแชมเปญ เหล้า ไวน์ ฯลฯ และดื่มมันอย่างสะใจต้อนรับหลังได้รับภูมิคุ้มกัน Covid-19 จึงแลดูเป็นเรื่องน่าเย้ายวน แต่ในความเป็นจริงคือ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อาจเข้าไปรบกวนการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นภายในร่างกายหลังจากการฉีดวัคซีนป้องกัน Covid-19 ก็เป็นได้

ยับยั้งภูมิคุ้มกัน เหตุเพราะดื่มหนัก

การดื่มแอลกอฮอล์หนักและยาวนานจะไปยับยั้งการเกิดระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งขัดขวางการตอบสนองของวัคซีน

ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า เราต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์หลังการฉีดวัคซีนเพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันป้องกัน Covid-19 แต่ตราบใดที่คุณยังดื่มหนัก ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์จะเข้าไปขัดขวางการตอบสนองของภูมิคุ้มกัน ซึ่งนั่นเป็นสิ่งที่น่ากังวล

“การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมากเป็นอันตรายเพราะส่งผลกระทบต่อระบบชีวภาพทั้งหมดในร่างกาย ซึ่งรวมไปถึงระบบภูมิคุ้มกัน และจะเกิดขึ้นอย่างรุนแรงเมื่อการดื่มของคุณเพิ่มระดับขึ้น” Ilhem Messaoudi ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยไวรัสเมืองเออร์ไวน์ รัฐแคลิฟอเนีย ซึ่งทำวิจัยเกี่ยวกับผลกระทบของแอลกอฮอล์ต่อการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันกล่าว เขาให้ฝูงลิงชนิดหนึ่งเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ด้วยระยะเวลา 7 เดือน จากนั้นดูว่าร่างกายของพวกมันตอบสนองต่อวัคซีนป้องกันโรคฝีอย่างไร 

ทั้งนี้ลิงมีความคล้ายคลึงมนุษย์ กล่าวคือมีลิงจำพวกหนึ่งชอบดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งจะดื่มหนัก ในขณะที่บางตัวไม่ชอบดื่มแอลกอฮอล์ก็จำกัดตัวเองให้ดื่มในปริมาณเล็กๆ น้อยๆ โดยนักวิจัยพบว่าลิงที่ดื่มหนักและเรื้อรังมีการตอบสนองต่อวัคซีนที่อ่อนแอ

 “พวกมันแทบจะไม่มีการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันเลย” Dr. Messaoudi เน้นย้ำ เขาคิดว่านี่อาจจะสะท้อนให้เห็นว่าถ้าดื่มแอลกอฮอล์หลังรับวัคซีน Covid-19 แล้วก็ได้ผลคล้ายคลึงกัน 

อย่างไรก็ดี รายงานของรอยเตอร์ระบุว่า ความกังวลเล็กๆ ในช่วงแรกเกี่ยวกับประเด็นแอลกอออล์และการฉีดวัคซีน Covid-19 นั้นเริ่มต้นมาจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุขของประเทศรัสเซีย ออกโรงเตือนประชาชนเมื่อเดือนธันวาคมปีที่แล้วว่าทุกคนควรหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นเวลา 2 สัปดาห์ก่อนเข้ารับการฉีดวัคซีน และเมื่อฉีดวัคซีนป้องกัน Covid-19 เข้าไปแล้ว ให้งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างน้อยอีก 6 สัปดาห์

เจ้าหน้าที่อ้างว่าแอลกอฮอล์สามารถขัดขวางความสามารถของร่างกายในการพัฒนาระบบภูมิคุ้มกันต่อไวรัส Covid-19 โดยคำเตือนของเจ้าหน้าที่นั้นกลายเป็นฟันเฟืองสำคัญอย่างมากในประเทศรัสเซีย ซึ่งมีอัตราการดื่มที่สูงลิ่วระดับโลก

มาถึงในสหรัฐอเมริกา ผู้เชี่ยวชาญบางคนก็มีความกังวลถึงความปลอดภัยสำหรับการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างการฉีดวัคซีน Covid-19 เช่นกัน 

“เราได้รับคำถามในประเด็นนี้มากมายจากคนไข้” Dr. Angela Hewlett รองศาสตราจารย์ด้านโรคติดต่อ ผู้จัดการของทีมแพทย์การติดต่อไวรัส Covid-19 ศูนย์การแพทย์มหาวิทยาลัยเนแบรสกา เกริ่นเริ่มต้น

ผู้ที่ได้รับวัคซีนย่อมต้องการความมั่นใจในสิ่งที่พวกเขาทำว่าจะเป็นสิ่งที่ถูกต้องปลอดภัยทั้งหมด ตั้งแต่เตรียมตัวฉีด ไปจนถึงหลังการฉีด เพื่อหวังผลดีสูงสุดต่อการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันของตนเอง แต่วัคซีน Covid-19 ที่ได้รับการอนุมัติให้ใช้โดยสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาในสหรัฐ ไม่ได้พิจารณาอย่างเฉพาะถึงผลกระทบจากแอลกอฮอล์ต่อประสิทธิภาพของวัคซีน

Dr. Hewlett กล่าวต่อว่า ปัจจุบันสิ่งที่ทราบส่วนใหญ่มาจากข้อมูลในงานวิจัยเกี่ยวกับผลกระทบของแอลกอฮอล์ต่อระบบภูมิคุ้มกันในมนุษย์ และวิธีการขัดขวางการตอบสนองภูมิคุ้มกันของสัตว์ที่ได้รับวัคซีนชนิดต่างๆ เท่านั้น ในอนาคตอาจจะมีข้อมูลเพิ่มเติมมากยิ่งขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนในงานศึกษาตลอดมา คือการดื่มแอลกอฮอล์อย่างหนักทำให้การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันลดลงและเพิ่มความไวต่อการติดเชื้อแบคทีเรียและไวรัส โดยเข้าไปขัดขวางเซลล์ภูมิคุ้มกันไม่ให้กระจายไปทั่วร่างกาย

เมื่อเจ้าเซลล์ที่ว่าไม่สามารถเข้าไปกำจัดไวรัส แบคทีเรีย หรือเซลล์ที่ติดเชื้อได้ เชื้อโรคที่เข้ามายังร่างกายของคุณจึงสามารถกระโจนเข้าสู่เซลล์ต่างๆ ภายในร่างกายอย่างง่ายดาย เพราะไม่มีอะไรมาคุ้มกัน

อีกเหตุผลกระทบหนึ่งจากการดื่มหนักคืออาการเมาค้าง ซึ่งอาจจะทำให้อาการข้างเคียงของการฉีดวัคซีน เช่น เมื่อยตัว ปวดตัว เป็นไข้ รุนแรงขึ้น ซึ่งจะทำให้คุณรู้สึกแย่เพิ่มเข้าไปด้วย

Dr. Hewlett จึงกล่าวเพิ่มเติมว่าผู้คนควรมีอิสระในการดื่ม และคิดว่าไม่แน่ว่าการดื่มอย่างเหมาะสมสักแก้วสองแก้วอาจทำได้บ้าง แต่ถ้าให้เธอแนะนำ คงเลือกไม่ดื่มสักพักอาจจะดีกว่า

ที่มา : Can You Have Alcohol After the Covid Vaccine? 

https://www.nytimes.com/2021/04/27/well/eat/alcohol-covid-vaccine.html?searchResultPosition=1&fbclid=IwAR1atZzvrd_fGQ_ouZiHNfPsOjU3GLs8GXJnGV-BUhg3sCoSSeuyDtQihKM

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ดื่มแอลกอฮอล์หลังฉีดวัคซีน Covid-19 ควรทำหรือไม่ควรทำ? appeared first on Alcohol Rhythm.

ดาวน์โหลดได้ที่นี่ : Book_โควิดกับสุรา

สุรากับการระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา : มุมมองเชิงปัจเจกบุคคล สังคม และนโยบาย

จัดทําโดย ทีมวิจัยการทบทวนวรรณกรรมนานาชาติและสวีเดน

แปลและเรียบเรียงโดย:  แพทย์หญิง พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์ และ นายแพทย์สุจิระ ปรีชาวิทย์

The post สุรากับการระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา : มุมมองเชิงปัจเจกบุคคล สังคม และนโยบาย appeared first on Alcohol Rhythm.

มองมุมหนึ่ง การ stay at home เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ แต่อย่าลืมว่าในชีวิตจริงยังมีเรื่องเล่าและความจริงของคนติดเหล้าซ่อนอยู่หลังกำแพง

วันก่อนติดเหล้ามักเป็นวันธรรมดาวันหนึ่ง

‘ขอให้เป็นปีที่ดี’ เป็นคำอวยพรที่หลายคนหวังสุดใจให้เกิดขึ้นจริง ซึ่งก็ไม่ต่างกับ คริส แม็คโลน (Chris McLone) ชายวัยกลางคนอายุ 40 ปี ที่มีสุขภาพแข็งแรง และกำลังมีความสุขกับชีวิตผู้จัดการฝ่ายขาย กล่าวได้ว่าครึ่งชีวิตที่ผ่านมาของคริสก่อนล็อกดาวน์ เขาเป็นคนชอบเข้าสังคม ไม่ว่าจะเที่ยวกลางคืนหรือเตะบอล เฉกเช่นกับการทำกิจกรรมของคนทั่วๆ ไป 

และแน่นอน คริสไม่ได้ปฏิเสธว่าแอลกอฮอล์เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต แต่มันก็ไม่เคยสร้างปัญหาให้เขาเลย ดังที่คริสอธิบายว่า “ผมดื่มเหล้าแบบไม่ได้กำหนดอะไร บางคร้ังก็ดื่มเล็กน้อย บางครั้งก็ดื่มมาก และความเมาก็สร้างความสุขให้ผมด้วย”

ทว่าในช่วงสัปดาห์ก่อนล็อกดาวน์ ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นกับคริส ผู้อาศัยอยู่ที่ทีไซด์ (Teesside) เมืองทางเหนือของประเทศอังกฤษ จากคนที่เคยสนุกสนานกับการดื่มแอลกอฮอล์ กลับกลายเป็นคนที่ทุกข์เพราะต้องการดื่มแอลกอฮอล์ที่มากผิดปกติ ทั้งความโดดเดี่ยวจากการที่ลูกสาวย้ายออกไปอยู่ที่อื่นเพื่อปกป้องคริส ผสานด้วยความวิตกกังวลกับอนาคตอันใกล้ที่ไม่แน่นอน กลายเป็นความคิดที่วนเวียนและตามหลอกหลอนเขา และนั่นเป็นสาเหตุหลักๆ ของความต้องการเหล้าที่เพิ่มขึ้น

และเมื่อหลายสัปดาห์ผ่านไป การดื่มของคริสก็ทวีความรุนแรงขึ้นเช่นกัน

“ผมสัญญากับตัวเองว่าจะไม่ดื่มในวันพรุ่งนี้ แต่เช้าวันถัดไปผมก็ทำแบบเดิม และเหตุการณ์เช่นนั้นเกิดขึ้นซ้ำ ๆ ในทุกวัน” 

อย่างไรก็ดี คริสไม่อยากผิดสัญญากับตัวเองอีกแล้ว เขาจึงตัดสินใจครั้งใหญ่เข้ารับการรักษา และด้วยความช่วยเหลือและกำลังใจที่ดีจากครอบครัว ผสมกับความตั้งใจของเขาเอง คริสไม่ดื่มมากว่า 70 วันแล้ว 

ปีศาจในตัวของคริสพักผ่อนและอีกไม่นานคงจากไป

“เหตุการณ์ที่เคยเกิดขึ้นกับผมมันช่างมืดมน สยดสยอง แต่เวลานี้ผมอธิบายไม่ได้เลยว่าผมรู้สึกดีขนาดไหนที่หลุดพ้นมาได้” คริสทิ้งท้าย

สู้ไปด้วยกัน แม้วันที่ติดเหล้า

“ตอนที่เขาไม่ดื่มเหล้า เขาเป็นคนใจดี ตลก และรักฉัน แต่ทันทีที่เขาเริ่มดื่ม การกระทำของเขาก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงจนเหมือนไม่ใช่คนเดิม” ซูซาน (Susan) เริ่มเล่าถึงสามีของเธอที่ติดเหล้า ทั้งคู่อาศัยอยู่ในบ้านเล็กๆ ที่เมืองบาซิลดอน (Basildon) ซึ่งในช่วงล็อกดาวน์ที่ผ่านมา สามีวัยกลางคนของซูซานนั่งดื่มไวน์ จากขวดเดียวเป็นสองขวด และเพิ่มเป็นหกขวด จนถึงกับอาเจียนออกมา

เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้ซูซานต้องโทรเรียกรถพยาบาล แพทย์ทำการรักษาสามีเธออยู่ 1 เดือนซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เขาไม่ได้แตะแอลกอฮอล์สักหยด แต่เพียงไม่นาน สามีของซูซานก็กลับไปดื่มอีกครั้ง และทำให้เธอต้องปรับตัวครั้งยิ่งใหญ่เช่นกัน ซูซานเล่าว่า เธอต้องเตรียมพื้นที่ในบ้านไม่ให้มีของมีคมหลงเหลืออยู่ เผื่อว่าสามีของเธอเกิดเมาหรือหมดสติ เหมือนเป็นพื้นที่สำหรับการดูแลเด็กอ่อนอย่างไรอย่างนั้น

มีครั้งหนึ่งที่ตำรวจมาบ้านของทั้งคู่ เพียงเพราะสามีซูซานเรียกรถพยาบาลให้มารับเขา แต่คนรับโทรศัพท์ได้ยินเสียงตะกุกตะกักที่มาจากความเมาของสามีเธอ จึงรีบโทรหาตำรวจ

“ฉันไม่สามารถควบคุมการดื่มของเขาได้” ซูซานครวญ แต่เธอก็ยืนยันว่า จะไม่ทิ้งสามีเพราะเขาป่วยจากเหล้าอย่างแน่นอน

“เราอยู่ด้วยกันมา 19 ปี และแน่นอนว่าจะมีปีที่ 20 21 22 และอีกหลายปีต่อๆ ไป”

“ชีวิตอยู่ข้างนอก แต่ในนี้มีเพียงคุกที่ขังฉันไว้กับเหล้า” 

“ตอนล็อกดาวน์ ฉันคิดว่าเราทั้งหมดกำลังจะตายเลยเลือกที่จะดื่มเป็นอาทิตย์ๆ ” เทรซี่ (Tracy) จากเชล์มสฟอร์ด (Chelmsford) เริ่มเล่า โดยในช่วงล็อกดาวน์ เธอได้ซื้อไวน์หกขวด วอดก้าและบรั่นดีอย่างละขวดมาตระเตรียมไว้ แต่ถึงจะเตรียมไว้เยอะขนาดนี้ เทรซี่กลับสารภาพว่า เธอต้องปิดจมูกเพราะไม่ได้อยากได้กลิ่นเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และเธอก็ไม่ชอบรสชาติของมันเสียด้วยซ้ำ แต่เลือกที่จะดื่มเพื่อให้ลืมเรื่องราวทุกอย่าง เพราะการล็อกดาวน์ทำให้เธอไม่มีทางไหน แม้กระทั่งเข้าโบสถ์ที่อยู่ข้างบ้าน

“ข้างนอกนั่นมีความหวัง และฉันเชื่อว่าชีวิตของฉันรออยู่ข้างนอก แต่ในนี้มีเพียงคุกที่ขังฉันเอาไว้ให้อยู่แค่กับเหล้า”

เมื่อล็อกดาวน์ เราทุกคนต้องแยกออกจากกัน และนั่นเป็นสิ่งเลวร้ายที่เกิดขึ้นกับคนบางกลุ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ป่วยติดเหล้า ติดยาเสพติด หรือแม้แต่ผู้มีปัญหาสุขภาพจิต อย่างไรก็ดี เทรซี่พยายามอย่างยิ่งที่จะพาตัวเองกลับเข้าสู่ชีวิตก่อนหน้านี้ ตอนนี้เธอไม่ดื่มมาเกือบ 60 วันแล้ว  โดยเธอกล่าวว่า “ฉันยังซึมเศร้าอยู่ แต่ฉันก็ไม่อยากจากโลกนี้ไปเหมือนกัน”

เพราะการอยู่บ้านคนเดียวเป็นระยะเวลาค่อนข้างนานทำให้อาจเกิดปัญหาทางด้านจิตใจ ซึ่งจะนำไปสู่การดื่มได้ เทรซี่จึงต้องพึ่งการพูดคุยกับเพื่อนๆ การบำบัดออนไลน์ผ่านกลุ่มผู้ติดสุรานิรนาม (AA ) รวมถึงการอ่านหนังสือ

“ขอบคุณพระเจ้าที่ห้องสมุดยังเปิดให้บริการ” เธอทิ้งท้าย

ล็อกดาวน์ = ล็อกใจ

ประสบการณ์การติดเหล้าและยาเสพติดเริ่มตั้งแต่โจเซฟ แฮร์ริงตัน (Joseph Harrington) ยังเป็นวัยรุ่น 

“ผมมักมีอาการถอนเหล้าในทุกๆ เช้าเมื่อตื่นนอนหรือหลับๆ ตื่นๆ ช่วงกลางคืน”

ณ เมืองเอสเซกซ์ (Essex) โจเซฟผู้ที่ป่วยอยู่ตลอดเวลามีอาการทั้งคัน มีไข้ ประสาทหลอน บางวันเขาเห็นแสงจ้าๆ รอบการมองเห็น และไม่กี่วินาทีต่อจากนั้นเขาก็หมดสติ

เมื่อโจเซฟอายุ 29 ปี เขาจึงตัดสินใจเข้ารับการรักษาอย่างจริงจัง และถูกวินิจฉัยว่าด้านหลังของสมองเขาเป็นแผล ส่งผลกับเปลือกสมอง ซึ่งเป็นสาเหตุของอาการชักและเดินไม่ได้ โจเซฟต้องใช้ชีวิตบนรถเข็นเรื่อยมา จนปัจจุบันย่างเข้าอายุ 31 ปี 

“ผมพบว่าการต้องใช้ชีวิตโดดเดี่ยว ติดอยู่ในบ้านขณะล็อกดาวน์เป็นเรื่องยากเหลือเกิน สุขภาพจิตผมก็ไม่ค่อยดีด้วย”

สำหรับโจเซฟ การไม่สามารถออกจากบ้านหมายถึงการที่ไม่สามารถติดต่อสื่อสารกับใคร ทำให้ขาดแรงกำลังใจที่จะผ่านเข้ามาด้วย ประกอบกับหลายสถานที่ปิดตัว ทำให้เขาบอกว่าตนเอง ‘กลัวจับใจ’ ที่ไม่ได้เห็นหน้าผู้คน

ตอนนี้โจเซฟหวังเพียงว่า เขาจะรู้สึกปลอดภัยจากโรคระบาดในเร็ววัน และสถานที่ที่คุ้นเคยจะเปิดและกลับมาโอบกอดเขาอีกครั้ง

ทุกๆ วันคือวันศุกร์

เรื่องราวของทั้ง 4 คนไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ เพราะยังมีผู้คนที่ต้องเผชิญสถานการณ์เดียวกันนี้มากมาย

“ผมรับฟังเรื่องราวของคนไข้ผมหลายต่อหลายคน”  ดร.นายแพทย์ ร็อบ แฮมป์ตัน (GP Dr Rob Hampton) ผู้เชี่ยวชาญด้านการบริการเสพติดเกริ่น “ช่วงอาทิตย์ก่อนล็อกดาวน์ พวกเขาใช้ชีวิตในแต่ละวันได้อย่างดีเยี่ยม แต่เพียงให้หลัง 3 สัปดาห์ ตำแหน่งนักดื่มตัวยงก็เข้ามาเกาะกินจนกลายเป็นคนติดเหล้าในที่สุด ทำให้ต้องเข้ารับการรักษาในเวลาต่อมา”

ร็อบกล่าวต่อว่า การล็อกดาวน์ทำให้ทุกอย่างที่พวกเขาเคยทำหยุดลง บางคนอธิบายอย่างชัดเจนว่า สถานการณ์ตอนนี้ทำให้ทุกวันเป็นเหมือนวันศุกร์ ไม่มีเหตุผลที่จะต้องตื่นเช้า ส่วนความเครียดที่ไม่เข้าใครออกใครรอเคาะอยู่หน้าประตูตลอดเวลาล็อกดาวน์ ทั้งด้วยความโดดเดี่ยว ความไม่มั่นคงในการทำงาน และความไม่แน่นอนในอนาคต

บางคนอาจจะมองว่าการล็อกดาวน์เหมือนได้เวลาพักผ่อน ช่วยให้มีสมาธิหรือวางแผนกับการทำงานมากขึ้น แต่กับบางคนไม่ใช่แบบนั้น ยิ่งถ้าพวกเขามีลูกที่ต้องเรียนออนไลน์ที่บ้านด้วยแล้วล่ะก็ การล็อกดาวน์ก็อาจจะเป็นช่วงเวลาที่ทุกข์ทรมานที่สุดช่วงหนึ่งก็ได้ และนั่นทำให้หลายคนอดไม่ไหวที่จะหันไปหาเหล้าย้อมใจ

กลยุทธ์ควบคุมการดื่มแอลกอฮอล์-เข้ารับการรักษา: ทางออกช่วยคนติดเหล้า?

นับตั้งแต่อังกฤษเริ่มมีการล็อกดาวน์ มีการโทรไปยังสายด่วนมากเพิ่มขึ้นถึง 500% เพราะผู้คนพบว่าพฤติกรรมการดื่มของพวกเขามากขึ้นจนควบคุมไม่ได้ ส่วนการตายที่เกี่ยวข้องกับการป่วยจากโรคตับก็สูงถึงประมาณ 400% ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดตามมาหลังการดื่มที่เพิ่มขึ้น

วาเนสซ่า เฮปดิทช์ (Vanessa Hebditch) ผู้อำนวยการด้านนโยบายขององค์กรการกุศลทางการแพทย์ในการใช้แอลกอฮอล์ผิดปกติชี้ให้เห็นว่า การล็อกดาวน์เป็นสัญญาณเตือนถึงความต้องการกลยุทธ์ควบคุมการดื่มแอลกอฮอล์ที่เหมาะสมจากรัฐบาล ซึ่งสำหรับวาเนสซ่า กลยุทธ์ที่ว่าหมายถึงการเพิ่มภาษี การแนะนำส่วนผสม ราคาต่อหน่วยขั้นต่ำ รวมถึงการโฆษณาและการตลาดต่าง ๆ

“ฉันรู้สึกเหมือนจะบ้าตายตอนที่ฉันซื้อนมสักกล่องและได้รับข้อมูลทางโภชนาการอย่างครบถ้วน แต่ตัดภาพมาที่เวลาซื้อเบียร์หรือไวน์ กลับไม่มีข้อมูลแบบนี้ระบุไว้เลย” วาเนสซ่าครวญ และแม้การตัดไฟตั้งแต่ต้นลมอาจจะเป็นเรื่องที่ดี แต่ก็เป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่อไปเช่นกัน

และสำหรับใครกำลังพบว่าตัวเองติดเหล้า หรือมีปัญหากับการดื่มแอลกอฮอล์ต่างๆ หนทางที่ช่วยแก้ไขเบื้องต้น โดยไม่ต้องคำนึงถึงถูกหรือผิด อาจจะเพียงการลองเปิดใจยอมรับว่าตัวเองเจ็บ/ป่วย แล้วตัดสินใจเข้ารับการรักษาโดยทันทีก็เป็นได้

ที่มา:

Alcoholism in the time of coronavirus

Coronavirus: ‘I became alcoholic during lockdown’

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post “ฉันติดเหล้าตอนล็อกดาวน์” หลากเรื่องราวแอลกอฮอล์กับโควิด-19 appeared first on Alcohol Rhythm.

เมื่อไปดูการวิจัยจากต่างประเทศ พบว่างานศึกษา “ความเปลี่ยนแปลงในการดื่มแอลกอฮอล์ของผู้ใหญ่และผลกระทบต่อเนื่องท่ามกลางการระบาดโควิดในประเทศสหรัฐอเมริกา (Changes in adult alcohol use and consequences during the COVID-19 pandemic in the US)” ที่ตีพิมพ์ใน JAMA Network Open เมื่อเดือนกันยายน ค.ศ. 2020 ให้ข้อมูลว่า ผู้บรรลุนิติภาวะดื่มเครื่องดื่มมึนเมาเพิ่มขึ้น 14% จากปี ค.ศ. 2019 โดยเฉพาะผู้หญิงชาวอเมริกันบริโภคสุราเพิ่มขึ้น 41% เมื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลที่เก็บไว้ในปีค.ศ.2019 สะท้อนให้เห็นว่ามีการดื่มสุราเพิ่มขึ้นจริง

อย่างที่เกริ่นไปข้างต้นว่าการดื่มเหล้าเบียร์ในช่วงโควิดเป็นหนึ่งในกลไกรับมือความเครียดและความสูญเสียที่เกิดขึ้น เดิมทีผู้คนสามารถจัดการความเครียดได้หลากหลาย ทั้งออกไปเดินเล่น ออกกำลังกาย ดูหนัง พบปะเพื่อนฝูง เมื่อทางเลือกลดน้อยลง กลุ่มคนที่เสี่ยงกับการดื่มหนักจึงมีตั้งแต่ คนตกงาน, คนหน้าด่านที่ต้องทำงานในสถานพยาบาล เนื่องจากต้องรับมือกับความกดดันสูง คนทำงาน work from home ที่จ้องจอจนไม่มีเส้นแบ่งการทำงานและชีวิตส่วนตัว, คนที่สูญเสียคนรักจากโรคระบาด, ผู้ติดสุราที่ไม่ได้รับการรักษาต่อเนื่อง เนื่องจากการเข้าถึงสถานพยาบาลเป็นไปได้ยาก ไปจนถึงคุณพ่อ คุณแม่ที่จะต้องรับมือกับการจัดการเรียนการสอนให้ลูกน้อยที่บ้าน

งานวิจัยเรื่อง “ระดับความเครียดสูง เนื่องจากการระบาดของ SARS-CoV-2 ในกลุ่มผู้ปกครองของเด็กที่มีและไม่มีภาวะเรื้อรังทั่วสหรัฐอเมริกา (High Levels of Stress Due to the SARS-CoV-2 Pandemic among Parents of Children with and without Chronic Conditions across the USA)”สะท้อนให้เห็นว่าผู้ปกครองที่มีเด็กในบ้านมีอัตราความเครียด และอาการของการซึมเศร้า (depression) วิตกกังวล (anxiety) สูงกว่าผู้ปกครองที่ไม่มีเด็กในบ้านระหว่างสถานการณ์ระบาด ทำให้อาจอนุมานได้ว่าผู้ปกครองเหล่านี้มีความเสี่ยงสูงในการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มากขึ้นตามไปด้วย

ปัจจัยที่สนับสนุนการดื่มหนัก นอกจากเป็นเพราะต้องการรับมือความเครียดในช่วงกักตัวอยู่บ้านแล้ว การวางแผนกักตุนเสบียงทั้งข้าวปลาอาหารแห้ง รวมไปถึงเหล้าเบียร์ในปริมาณมากก็ทำให้เป็นเรื่องง่ายที่จะเผลอดื่มหนักขึ้น เนื่องจากโดนเย้ายวนทุกครั้งที่เปิดตู้เย็น ยิ่งในประเทศไทยมีระเบียบการซื้อเหล้าเบียร์ในระยะเวลาที่จำกัด และในการระบาดรอบที่ 3 ร้านอาหารไม่อนุญาตให้ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ภายในร้านก็ทำให้นักดื่มมีสิทธิที่จะกักตุนเครื่องดื่มจำนวนมาก และยกแก้วในบริเวณที่พักมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าการดื่มแอลกอฮอล์ในบ้านจะเป็นความสุนทรีย์ของใครหลายคน แต่ต้องอยู่ในพื้นฐานปริมาณการดื่มที่เหมาะสม นอกจากนี้การจัดการความเครียดยังสามารถทำได้อีกหลายวิธี เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาที่แท้จริงที่เกิดขึ้นในช่วงการแพร่ระบาด โดยไม่ต้องเสียสุขภาพ

ที่มา: https://www.verywellhealth.com/covid-19-higher-alcohol-consumption-5094355#citation-1

https://www.mdpi.com/2227-9067/7/10/193

https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2770975

https://www.thebangkokinsight.com/598576/

https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0007/442690/FAQ-COVID-19-alcohol.pdf

https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/437608/Alcohol-and-COVID-19-what-you-need-to-know.pdf

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ช่วงโควิดใครมีสิทธิ์เสี่ยงดื่มหนัก appeared first on Alcohol Rhythm.

อย่างไรก็ตาม จากการปิดเมืองที่ผ่านมา ส่งผลให้คนจำนวนมากต้องกักตัวอยู่ในเคหะสถาน ปัญหาความรุนแรงซึ่งเรื้อรังและแอบแฝงในสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในบ้านและครอบครัว อาจเพิ่มมากขึ้น ทั้งจากความเครียดเรื่องโรคระบาด ปัญหาเศรษฐกิจ ไปจนถึงการถูกกระตุ้นจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ชวน จะเด็จ เชาวน์วิไล ผู้อำนวยการมูลนิธิหญิงชายก้าวไกล (มญช.) กลับมาคุยอีกครั้ง เพื่อย้อนมองปรากฏการณ์ความรุนแรงในครัวเรือนช่วงล็อกดาวน์ที่ผ่านมา ความสัมพันธ์ระหว่างมาตรการงดจำหน่ายสุรา การดื่ม และการเกิดความรุนแรง ไปจนถึงแนวโน้มของปัญหาในอนาคตหลังจากนี้

สถานการณ์ความรุนแรงภายในครอบครัวที่เกิดขึ้นในช่วง ‘ล็อกดาวน์’ เป็นอย่างไร 

อันที่จริง ปัญหาความรุนแรงในสังคมเรา รวมถึงในครอบครัวเกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา ถ้าดูจากตัวเลขที่ทางมูลนิธิ (มูลนิธิหญิงชายก้าวไกล) เป็นผู้เก็บข้อมูลจะเห็นชัดว่า ปัญหาความรุนแรงในครอบครัวในสถานการณ์โควิด-19 ไม่ได้ลดลงไปแม้แต่น้อย ในทางกลับกันอาจเพิ่มขึ้นกว่าเดิมเกือบ 30 เปอร์เซ็นต์ด้วยซ้ำ ทั้งสถิติการฆ่า การทำร้ายกันของคนในสังคม ย้อนหลังช่วงสามเดือนที่ผ่านมากว่า 160 ข่าว มีตัวเลขที่เกี่ยวข้องกับความรุนแรง และการฆ่ากันสูงถึง 80 กว่าข่าวทีเดียว

หากมองย้อนว่าทำไมตัวเลขหรือสถิติความรุนแรงถึงไม่ลดลง เป็นเพราะ หนึ่ง แนวคิดชายเป็นใหญ่ไม่ได้เปลี่ยน หรือเปลี่ยนแปลงไปในลักษณะที่ล่าช้ามาก การบ่มเพาะความคิดของผู้ชายที่เชื่อว่าตัวเองเป็นใหญ่กว่าผู้หญิงยังมีมาตลอด และถูกปลูกฝังผ่านระบบครอบครัว ระบบการศึกษา และสื่อต่างๆ

สถานการณ์ที่ผ่านมาอาจจะดีขึ้นบ้างในแง่กลไกเชิงนโยบาย เช่น เรามี พ.ร.บ.คุ้มครองผู้ถูกกระทำความรุนแรงในครอบครัว เกิดขึ้น มีบ้านพักเด็กและครอบครัว มีกลไกในการช่วยเหลือผู้หญิงจากความรุนแรง ทั้งกฎหมายคุ้มครองโดยตรงและมาตรการในการจัดการดูแล เรามีศูนย์พึ่งได้ของกระทรวงสาธารณสุขหลายศูนย์ ซึ่งช่วยเยียวยาผู้หญิงได้ในระดับหนึ่ง

แต่บางครั้ง กลไกพวกนี้ก็ใช้ไม่ได้ผล เพราะสาเหตุข้อที่ สอง เรื่องปัญหาการบังคับใช้กฎหมาย เรามีจำนวนตำรวจหรือพนักงานสอบสวนผู้หญิงที่คอยรับเรื่องน้อย ส่วนใหญ่คนทำงานเป็นตำรวจผู้ชาย ทำให้เวลาที่เราไปแจ้งความ ตำรวจบางคนก็อาจจะไม่รับแจ้งความ เพราะมองว่าเป็นเรื่องส่วนตัว เป็นเรื่องในครอบครัว บางครั้งกลไกในการบังคับใช้กฎหมายจึงบังคับใช้ได้ไม่ดีเท่าที่ควร

และเมื่อผลออกมาเป็นอย่างนั้น ผู้ชายหลายคนจึงไม่คิดว่าตนจะได้รับผลกระทบอะไรจากการใช้ความรุนแรง ประกอบกับการรายงานข่าวของสื่อมวลชน ที่เมื่อเกิดเหตุทำร้ายร่างกายกัน ก็มักรายงานว่า ผู้หญิงที่ถูกกระทำเป็นคนไม่ดี การนำเสนอข้อมูลแบบนี้ทำให้หลายคนรู้สึกว่า มีเหตุผลให้ต้องใช้ความรุนแรง

นอกจากนี้ สาเหตุข้อที่ สาม คือ อาวุธปืน อุปกรณ์สร้างความรุนแรง รวมถึงตัวกระตุ้นอย่างเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ นั้นหาง่าย ทำให้ความรุนแรงเกิดขึ้นง่าย ไม่ลดน้อยลงไป

โควิด-19 ทำให้ปัญหาความรุนแรงในบ้านเพิ่มขึ้นได้อย่างไร 

ถ้าให้ผมวิเคราะห์ สถานการณ์โควิด-19 ส่งผลต่อความรุนแรงแน่นอน เพราะการแก้ปัญหาโควิด-19 ลดการแพร่เชื้อด้วยการให้ทุกคนอยู่บ้าน งดทำกิจกรรมนอกบ้าน ใช้มาตรการปิดเมืองบ้าง กึ่งปิดกึ่งเปิด ใช้เคอร์ฟิวบ้าง เมื่อต้องกลับไปอยู่บ้าน ระบบชายเป็นใหญ่ที่ปลูกฝังในครอบครัวว่า งานบ้านไม่ใช่งานของผู้ชาย ผู้ชายต้องออกจากบ้านไปทำงานหาเงิน ส่วนผู้หญิงต้องเลี้ยงลูกดูแลบ้าน พอผู้ชายกลับมาอยู่บ้านจึงเกิดปัญหา เพราะไม่คุ้นชินกับการทำงานบ้านและไม่ได้ถูกฝึกมา

นอกจากนี้ ระบบทุนนิยมยังทำให้ผู้ชายไม่อยู่ติดบ้าน เป็นระบบที่ดึงครอบครัวออกจากกัน เพราะในวันปกติ ผู้ชายก็ออกไปทำงาน ครอบครัวจึงได้เจอหน้ากันเฉพาะวันหยุดสุดสัปดาห์ แต่ผู้ชายส่วนหนึ่งก็เลือกใช้วันหยุดสุดสัปดาห์ออกไปกินเหล้ากับเพื่อน นี่เป็นวิถีชีวิตแบบลูกผู้ชาย ผมไม่ได้พูดเกินจริงไปเลย ผู้ชายมักจะวนเวียนไปคลับ ไปบาร์ ไปสนามมวย แต่เมื่อเกิดการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้เขาต้องอยู่แค่ที่บ้าน เมื่อขาดอิสระ ก็เกิดปัญหาความรุนแรงตามมาได้ง่าย

ตัวอย่างคือ ในช่วงกักตัว มีอยู่เคสหนึ่ง ผู้ชายอยากออกจากบ้านไปดื่มเหล้ากับเพื่อนๆ แต่ภรรยาไม่ยอมให้ไป เพราะกลัวว่าจะเกิดความเสี่ยงในการติดโรค จนเกิดความขัดแย้งกันในครอบครัว ดังนั้น โควิด-19 เองก็ทำให้เราเห็นภาพความรุนแรงที่เกิดจากแอลกอฮอล์ชัดเจนมากขึ้น

อีกกรณีหนึ่งคือ ผู้หญิงถูกเลิกจ้าง กลับบ้านที่ต่างจังหวัดและเจอสามีมาขอนอนด้วย ฝ่ายภรรยาไม่ยอม เพราะกลัวเรื่องการติดเชื้อโควิด-19 สามีจึงทำร้ายร่างกายเพราะคิดว่าภรรยาไปมีคนอื่น ส่วนอีกกรณี เป็นผู้หญิงทำร้านอาหาร พอเกิดวิกฤตโควิด-19 ก็ต้องหยุดงาน ไปหางานทำที่บาร์แห่งหนึ่ง ระยะต่อมาเมื่อเกิดการล็อกดาวน์จนต้องปิดบาร์ นายจ้างกลับร่วมมือกับเพื่อนคิดอุบายให้เธอดื่มเหล้า และรุมโทรมเธอในบาร์

การล็อกดาวน์หรือปิดเมืองในช่วงที่ผ่านมา ยังทำให้คนตกงานมากขึ้น พอตกงานก็ทำให้เกิดคนจนในสังคมเพิ่มมากขึ้น ซึ่งชนชั้นกลางระดับล่างเหล่านี้ก็น่าจะมีเกือบสิบล้านคน และนำไปสู่ปัญหาความเครียด การใช้อำนาจชายเป็นใหญ่ในครอบครัว ปัญหาความรุนแรงต่อผู้หญิงและครอบครัว

การทำงานของมูลนิธิหญิงชายก้าวไกลเรื่องความรุนแรงต้องเปลี่ยนไปอย่างไรในสถานการณ์โรคระบาด

เคสความรุนแรงที่รายงานเข้ามามีมากขึ้น และเราเห็นว่าผู้หญิงส่วนใหญ่ตอนนี้ต้องยอมอดทน เพราะแค่แก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าอย่างการดูแลลูก เรื่องหากิน การออกนอกบ้าน เขาก็แย่แล้ว นอกจากนี้ เคสความรุนแรงในชุมชนก็มี กระทบกระทั่งกันเพราะปัญหาเศรษฐกิจ

ในตอนนี้มูลนิธิฯ ต้องหันมาแก้ไขปัญหาเฉพาะอย่างเรื่องปากท้องและความเครียด เพราะบางคนตกงาน เครียด เราก็ต้องช่วยเหลือเขา หากิจกรรมให้เขาได้ฟื้นฟูสุขภาพจิตใจ ด้านปัญหาเรื่องแอลกอฮอล์ก็มีบ้าง เช่น เคสที่ติดเหล้าแล้วลงแดง มีเคสหนึ่งเป็นหนักจนต้องพาไปโรงพยาบาล และเสียชีวิตไปแล้ว แต่น้อยลง เพราะหาซื้อเหล้ากันยากขึ้นในช่วงห้ามขายเหล้าที่ผ่านมา ปัญหาเรื่องยาเสพติดเองก็มีไม่มากเท่าแต่ก่อน เพราะคนไม่รู้จะเอาเงินที่ไหนไปซื้อ

นอกจากนี้ มูลนิธิฯ ยังช่วยให้ความรู้เรื่องการดูแลสุขภาพ ป้องกันการแพร่ระบาดของโควิด-19

จากสถิติของมูลนิธิฯ มูลเหตุและแรงจูงใจของความรุนแรงที่เกิดจากเรื่องแอลกอฮอล์ยังคงสูงที่สุดเมื่อเทียบกับสาเหตุอื่น แม้ในช่วงที่รัฐใช้มาตรการงดจำหน่ายสุรา เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น 

สถิติที่เห็นว่ามีมากเป็นสถิติที่เก็บในช่วงที่ยังไม่ได้ล็อกดาวน์ งดขายเหล้าเต็มที่ ทำให้บางคนยังมีเหล้าเก็บไว้ ช่วงที่ยังมีเหล้าไว้ดื่มก็เลยเป็นมูลเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดความรุนแรง แต่ในระยะหลัง เมื่อหาซื้อเหล้าไม่ได้ ความรุนแรงที่เกิดจากเหล้าในช่วงหลังก็เริ่มลดลง

ผมมองว่าการผ่อนปรนกลับมาขายเหล้า ทำให้เขาหาซื้อได้ ก็อาจทำให้ปัญหากลับมาอีก เพราะนอกจากเหล้าจะเป็นตัวกระตุ้นความรุนแรงจากฤทธิ์ของมันเองแล้ว ผู้ชายในสังคมชายเป็นใหญ่ยังคิดว่าเหล้าเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตลูกผู้ชาย เป็นวิถีชีวิตร่วมกับกลุ่มเพื่อนกลุ่มใหญ่ ถ้าออกไปดื่ม แล้วกลับมา ภรรยาต่อว่าว่าไม่กลัวติดโรคเหรอ? เขาก็จะโกรธ รู้สึกว่าความเป็นลูกผู้ชายของเขาแตะไม่ได้ ยอมไม่ได้ ถ้ายอม ก็จะเสียหน้า วัฒนธรรมความเชื่อที่เกี่ยวกับเหล้าแบบนี้ก็กระตุ้นให้เกิดความรุนแรงเช่นกัน

สถานการณ์ความรุนแรงและแนวโน้มการดื่มแอลกอฮอล์ในอนาคตจะเป็นอย่างไร    

ผมคิดว่า ความรุนแรงไม่ลดลงหรอก เพราะ หนึ่ง สังคมยังคงมีปัญหาเศรษฐกิจ คนมีความเครียดอีกหลายเดือน หลายๆ คนอาจจะยังไม่มีงานทำอยู่ ซึ่งความเครียดก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ความรุนแรงยังเกิดขึ้น เรื่องที่น่าห่วงคือ หลายคนเดินทางกลับบ้านต่างจังหวัด รวมแล้วจำนวนหลายล้านคน อาจจะนำไปสู่การแย่งชิงทรัพยากรที่มีอยู่จำกัดในต่างหวัด ไม่ว่าเรื่อง น้ำ ที่ดินอาหาร จะเกิดปัญหาทางสังคม และความรุนแรงเพิ่มตามมา

สอง ต่อให้ไม่มีเหล้าเป็นตัวกระตุ้น แนวคิดชายเป็นใหญ่ก็ยังคงอยู่ แม้ว่าจะมีมาตรการห้ามซื้อขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงที่ผ่านมา แต่ผมมองว่า หากยกเลิกมาตรการ การดื่มเหล้าก็อาจไม่มีแนวโน้มลดลง เพราะสุดท้าย ถ้าพื้นที่ทางสังคมน้อย ผู้คนไม่มีพื้นที่ในการระบายทุกข์ และมีการกดทับทางชนชั้นที่ยากจนไม่มีการรวมกลุ่ม การดื่มเหล้าจึงเหมือนการระบายความเครียดที่เกิดจากปัญหาเศรษฐกิจในเวลานี้

เราจะออกแบบวิธีการรับมือกับความรุนแรงจากการดื่มแอลกอฮอล์ที่อาจมากขึ้นเพราะปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคมได้อย่างไร 

เบื้องต้น จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 เป็นช่วงวิกฤตที่ทำให้เกิดปัญหาเรื่องรายได้ จากการลดชั่วโมงทำงาน ถูกเลิกจ้าง  ไม่มีเงินเลี้ยงดูครอบครัว บางคนเข้าไม่ถึงอาหาร ถุงยังชีพ และสวัสดิการจากภาครัฐ เนื่องจากเป็นคนต่างหวัดที่เข้ามาทำงานในเมือง จึงมีไม่มีสำเนาทะเบียนบ้าน ส่งผลให้ไม่ได้รับการช่วยเหลือ ในจุดนี้มูลนิธิฯ จึงขอรับบริจาคข้าวสารอาหารแห้งจากเครือข่าย ส่งต่อให้คนที่ตกหล่นจากหน่วยงานรัฐเหล่านี้

ต่อมา คือ การแก้ไขปัญหาและลดภาวะความเครียดให้กับคนที่ตกงานโดยทางมูลนิธิได้หาทางออกร่วมกันกับแกนนำชุมชน องค์กรพัฒนาเอกชน เช่น มูลนิธิชีววิถี  หน่วยงานภาครัฐ จัดหาอาชีพให้ทำ สร้างพื้นที่ปลูกผักเกษตรอินทรีย์ในชุมชน เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารและเสริมรายได้ จัดประชุมเพื่อระบายความทุกข์ ลดปัญหาความเครียด และลดปัญหาความรุนแรงในครอบครัว

ส่วนการแก้ปัญหาการดื่มเหล้านั้น จะให้สอดคล้องกับการแก้ปัญหาวิกฤตจากโควิด-19 โดยแทรกไปกับการทำกิจกรรมที่ระบายความทุกข์ การสนับสนุนให้ทำกิจกรรมเสริมรายได้ หรืออาชีพที่สอดคล้องในช่วงนี้ และมีกิจกรรมแลกเปลี่ยน เพื่อสะท้อนปัญหา ผลกระทบจากการดื่มเหล้า โดยที่ไม่เอาการดื่มเหล้าเป็นประเด็นปัญหาหลักก่อน  แต่จะเอาปัญหาที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 ของผู้ดื่มเหล้าเป็นตัวนำ

The post ถอดบทเรียนความรุนแรงและแอลกอฮอล์ในยุคโควิด-19 กับ ‘จะเด็จ เชาวน์วิไล’ appeared first on Alcohol Rhythm.

แต่ในเดือนเมษายน 2563 นี้ อาจจะเป็นปีที่แปลกประหลาดสำหรับใครหลายๆ คน เพราะเป็นเดือนเมษายนที่ไทยไม่มีสงกรานต์เหมือนอย่างเคย เนื่องจากทั่วโลกต้องเผชิญกับการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 รวมถึงประเทศไทยด้วย ซึ่งเราปฏิเสธไม่ได้เลยว่า โควิด-19 ได้สร้างผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวันของผู้คนในทุกหย่อมหญ้า

เพื่อป้องกันการระบาดไม่ให้ลามทุ่ง ‘การรักษาระยะห่างทางสังคม’ จึงถูกใช้เป็นมาตรการแก้ปัญหาของภาครัฐ เช่น ห้ามบุคคลทั่วราชอาณาจักรออกนอกเคหสถานระหว่างเวลา 22.00 น. ถึง 04.00 น. (ยกเว้นกลุ่มที่ได้รับการยกเว้น) รวมถึงช่วงเดือนที่ผ่านมา ก็มีการประกาศห้ามขายสุราทั่วประเทศ 

อย่างไรก็ดี มาตรการห้ามขายสุราอาจมีผลกระทบมากกว่าที่เราคิดเอาไว้ โดยถ้าเป็นกลุ่มคนที่ไม่ได้ดื่ม หรือดื่มบ้างเป็นครั้งคราว มาตรการนี้อาจจะไม่สร้างผลกระทบต่อชีวิตพวกเขามากนัก แต่กับคนที่ติดเหล้าหรือคนที่ต้องดื่มสุราเป็นประจำในทุกๆ วัน นี่อาจเป็นชนวนก่อให้เกิดปัญหาขึ้นได้ เช่น กรณีหนุ่มใหญ่ลงแดงจนเสียชีวิตเพราะต้องดื่มเหล้าวันละ 2 ขวด แต่ไม่สามารถหาดื่มได้ เพราะจังหวัดบุรีรัมย์ประกาศห้ามขายเหล้า หรือกรณีหนุ่มวิศวะดับคาห้องพัก หลังห้ามขายสุราจนต้องหักดิบอดเหล้า

ในแง่หนึ่ง การที่ผู้ดื่มซื้อสุราไม่ได้อาจถือได้ว่าเป็นโอกาสที่ดี เพื่อให้คน ลด ละ เลิก การดื่มได้ แต่อย่าลืมว่า การหาซื้อสุราไม่ได้ส่งผลกระทบกับคนอีกกลุ่มอย่างมาก โดยเฉพาะคนกลุ่มที่ติดสุราเรื้อรัง ซึ่งการขาดสุราจะส่งผลต่อสุขภาพจิต และบางครั้งอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิต หากไม่ได้รับการดูแลที่ถูกต้องและเหมาะสม

เมื่อต้นเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) จัดงาน ‘สัมมนาแนวทางการดูแลผู้ติดสุราในชุมชนช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19’ โดยมีภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมหารือ ทั้งกรมสุขภาพจิต สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สำนักงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้า (สคล.) และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เพื่ออภิปรายเกี่ยวกับข้อเสนอแนะจากงานวิจัย ประสบการณ์ที่เคยลงมือปฏิบัติงาน และความคิดเพื่อแสดงการเทียบเคียงการดูแลคนติดสุราก่อนโรค เพื่อเป็นการถอดบทเรียนและหารูปแบบการดูแลผู้ติดสุราที่เหมาะสมกับสภาวะปัจจุบัน

จากเงิน 30 บาทและ 60 บาท สู่การบำบัดคนติดสุราในชุมชน – รศ.ดร.นพ.ตะวันชัย จิรประมุขพิทักษ์

วงสัมมนาเริ่มต้นด้วยการแลกเปลี่ยนงานวิจัยที่กล่าวถึงการศึกษาประสิทธิผลของการบำบัดคนติดสุราในชุมชน ด้วยวิธีการให้สิ่งจูงใจเป็นเงินมูลค่า 30 บาท และ 60 บาท ดำเนินกระบวนการผ่านการออกเยี่ยมตามบ้านของอสม. โดย รศ.ดร.นพ.ตะวันชัย จิรประมุขพิทักษ์ จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เจ้าของงานวิจัย เกริ่นนำว่า งานวิจัยชิ้นนี้เกิดขึ้น โดยมีจุดประสงค์เพื่อมองหาแนวทางใหม่ๆ สำหรับการบำบัดคนติดสุรา โดยเริ่มจากการออกค้นหาผู้ป่วยที่ติดสุราเป็นขั้นแรก

“ผู้ดำเนินการค้นหาจะประกอบด้วยอสม. และผู้ช่วยวิจัย 2 คน ซึ่งจะต้องทำงานคลุกคลีกับอสม. และคนในพื้นที่ได้ อีกท้ังยังต้องมีลักษณะคล้ายกับเป็นโค้ช (Coach) เพื่อคอยช่วยเหลือและเป็นต้นแบบให้อสม. ด้วย”

กระบวนการต่อมา จะเป็นการลงพื้นเพื่อค้นหาผู้ป่วยติดสุราตามสถานที่ที่เป็นแหล่งรวมผู้คนในชุมชน เช่น ร้านขายของชำ ร้านอาหารชุมชน หรือในกลุ่มวินมอเตอร์ไซต์ ซึ่งนพ.ตะวันชัยชี้ให้เห็นว่า การดื่มเหล้ามักจะดื่มกันเป็นวงสังสรรค์วงใหญ่ๆ ดังนั้น ถ้าเราพบผู้ป่วยติดสุราคนหนึ่ง ก็จะสามารถขยายผลจากคนหนึ่งไปสู่คนต่อๆ ไปได้

เมื่อค้นหาผู้ป่วยเรียบร้อยแล้ว เจ้าหน้าที่จะนำผู้ป่วยมาตรวจร่างกายและจิตใจ ซึ่งผู้ที่ยินยอมเข้าร่วมรับการบำบัดมีจำนวนทั้งหมด 230 คน และถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม เพื่อรับการบำบัด โดย กลุ่มแรก จะเป็นกลุ่มที่อสม. เข้าเยี่ยมตามบ้านโดยไม่มีสิ่งจูงใจ กลุ่มที่สอง เป็นกลุ่มที่อสม. เข้าเยี่ยมตามบ้านโดยมีสิ่งจูงใจ 30 บาท และ กลุ่มสุดท้าย เป็นกลุ่มที่อสม. เข้าเยี่ยมตามบ้านโดยมีสิ่งจูงใจ 60 บาท

การบำบัดทั้ง 3 รูปแบบจะปฎิบัติต่อเนื่องกันเป็นเวลา 12 สัปดาห์ และติดตามผลต่ออีก 4 สัปดาห์ และในขณะที่วางเงื่อนไขโดยใช้สิ่งจูงใจแล้ว จะมีการรักษาแบบถอนพิษ (detoxification treatment) ควบคู่ไปด้วย

“เราจะสัมภาษณ์ผู้ดื่ม ผู้ดูแล และให้เป่าเครื่องวัดแอลกอฮอล์ (breathalyzer) เพื่อดูว่าผู้ป่วยดื่มสุราหรือไม่ ในกลุ่มของผู้ที่มีเข้าร่วมโครงการโดยมีสิ่งจูงใจ ถ้าพวกเขาไม่ดื่มเลย เราจะให้สิ่งจูงใจ (เงิน 30 บาท หรือ 60 บาท) และในสัปดาห์ที่ 13 และ 16 เราจะสุ่มเวลาเยี่ยมร่วมกับการให้เป่าเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยไม่มีสิ่งจูงใจให้ด้วย”

ผลการศึกษาพบว่า ทั้ง 3 กลุ่มสามารถงดสุราได้ตั้งแต่เริ่มการบำบัดจนครบ 12 สัปดาห์ถึง 10% และในช่วง 12-16 สัปดาห์จึงเริ่มเกิดความแตกต่างกันใน 3 กลุ่ม โดยกลุ่มที่งดเหล้าได้มากที่สุดจะเป็นกลุ่มที่ได้แรงจูงใจมูลค่า 60 บาท นพ.ตะวันชัยจึงชี้ให้เห็นว่า เราสามารถประสานงานกับสถานพยาบาลใกล้บ้านอสม. ให้เยี่ยมบ้านและบำบัดโดยวิธีให้แรงจูงใจได้ ซึ่งนี่ถือเป็นแรงจูงใจที่ช่วยให้หยุดดื่มสุราได้ และมีประสิทธิผลในการลดความถี่ในการดื่ม และเพิ่มอัตราการหยุดดื่มเมื่อเวลาผ่านไป

อย่างไรก็ดี มีผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยสามารถหยุดดื่มเหล้าได้เลย แม้ว่าจะไม่ได้รับสิ่งจูงใจใดๆ ซึ่งกลุ่มที่หยุดได้โดยสิ้นเชิงคิดเป็น 15% และดื่มไม่เกิน 2-3 ครั้งถึง 24% นพ.ตะวันชัยจึงแนะนำว่า เราอาจจะบำบัดโดยการเยี่ยมบ้านอย่างเดียวก่อน และหากไม่ได้ผลจริงๆ จึงนำเรื่องแรงจูงใจเข้ามาช่วย

“งานวิจัยชิ้นนี้ทำให้เราเห็นความสำคัญของอสม.ในชุมชน เพราะพวกเขาปฏิบัติงานดูแลผู้ป่วยติดสุราได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่ค้นหาผู้ป่วย ชักชวนผู้ป่วยเข้ารับการบำบัด ให้การบำบัด ตลอดจนดูแลต่อเนื่องในชุมชน แต่อย่างไรก็ดี อย่าลืมว่าเราทุกคนจะต้องมองไกลไปถึงการดูแลผู้ป่วยติดสุราในระยะยาวด้วย ไม่ว่าจะเป็นการช่วยหางาน การอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงสวัสดิการอื่นๆ ที่ผู้ป่วยพึงได้ เช่น ยากจน หรือพิการป่วยเรื้อรัง ด้วย” นพ.ตะวันชัยทิ้งท้าย 

สำรวจมาตรการคัดกรองและบำบัดรักษาผู้ติดสุราในชุมชนก่อนและหลังโควิด-19 – พญ.พันธุ์นภา กิตติรัตน์ไพบูลย์

“ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่า คนดื่มสุรามีตั้งแต่คนที่ไม่ค่อยดื่มจนถึงคนที่ดื่มจนติดรุนแรง ดังนั้น แนวทางการช่วยเหลือของกระทรวงสาธารณสุขที่ทำกันอยู่ในปัจจุบัน จะขึ้นอยู่กับลักษณะพฤติกรรมการดื่มสุรา เช่น ถ้าการดื่มอยู่ในระดับเสี่ยงจะใช้วิธีให้คำแนะนำแบบสั้น ถ้าเริ่มดื่มแบบอันตรายจะเปลี่ยนไปใช้การให้คำปรึกษา และถ้าถึงขั้นติดหรือติดรุนแรงจะเข้าสู่การบำบัด”

พญ.พันธุ์นภา กิตติรัตน์ไพบูลย์ ผู้อำนวยการสำนักวิชาการ กรมสุขภาพจิต เกริ่นนำ พร้อมทั้งขยายความต่อว่า ปัจจุบัน มีข้อเสนอในภาคปฏิบัติสำหรับผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา โดยในระดับการดื่มแบบเสี่ยงและระดับการดื่มแบบอันตรายจะใช้แนวทางการคัดกรองและให้คำปรึกษา ส่วนกรณีที่ดื่มแบบติดและดื่มแบบติดรุนแรงอาจจะไม่ต้องคัดกรอง แต่ใช้แนวทางการบำบัดฟื้นฟูเข้าช่วยได้เลย 

นอกจากแนวทางที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว จะมีการใช้ชุดคู่มืออีก 4 ชุด ควบคู่ไปด้วย ดังนี้

คู่มือชุดที่ 1: ใช้สำหรับคัดกรองผู้มาเข้ารับบริการทุกคนที่อายุ 15 ปีขึ้นไป และผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงต่อปัญหาการดื่มสุรา เช่น อุบัติเหตุ โรคเรื้อรัง หรือโรคทางกายสัมพันธ์กับการดื่มสุรา เช่น ผู้ป่วยตับแข็ง หรือกระเพาะอักเสบ คู่มือชุดนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาผู้มีปัญหาการดื่มสุราในกลุ่มผู้ป่วยที่เข้ารับบริการสุขภาพทั่วไป เพื่อให้เขาได้รับการบำบัดแบบสั้นตามความรุนแรง

คู่มือชุดที่ 2: ใช้สำหรับผู้ติดสุรา หรือผู้ดื่มแบบอันตรายที่ไม่สามารถควบคุมได้ โดยมีผู้ให้บริการเป็นจิตแพทย์ แพทย์ และบุคลากรสุขภาพที่เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตและยาเสพติด โดยจะใช้แบบประเมินและแบบบันทึกต่างๆ เช่น แบบบันทึกติดตามการดื่มรายบุคคลในผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราที่คลินิกบำบัดสุรา ฯลฯ คู่มือชุดนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเฝ้าระวัง ป้องกัน และรักษาภาวะถอนพิษสุราในผู้ติดสุรา และช่วยให้ผู้ติดสุราลด ละ หรือเลิกดื่มได้ ตลอดจนป้องกันการกลับไปดื่มหรือมีปัญหาซ้ำซ้อน

คู่มือชุดที่ 3: ใช้สำหรับผู้มีปัญหาการดื่มสุราในระดับความเสี่ยงสูงหรือผู้ติดสุราในชุมชน หรือผู้ติดสุราที่ได้รับการวินิจฉัยโดยแพทย์แล้วส่งต่อกลับไปยังชุมชนและญาติหรือผู้ดูแล โดยผู้ให้บริการคือบุคลากรสุขภาพทุกระดับปฏิบัติงาน ขั้นนี้จะมีคู่มือโปรแกรมเป็นหนังสือ ‘ใกล้บ้านสมานใจ’ จำนวน 4 เล่ม โดยคู่มือชุดนี้มีวัตถุประสงค์ให้ผู้มีปัญหาการดื่มสุราในระดับความเสี่ยงสูงหรือผู้ที่ผ่านการบำบัดไปแล้วไม่ให้กลับไปทำซ้ำ รวมถึงช่วยให้ผู้ที่มีปัญหาซ้ำซ้อนหรือไม่ยอมเข้ารับบริการสุขภาพได้รับการดูแลในเบื้องต้น

และคู่มือชุดที่ 4: เป็นชุดที่กลุ่มอสม. จะเป็นผู้ดำเนินงานหลักในการสร้างความเปลี่ยนแปลง โดยใช้หลักการที่ประกอบด้วยการให้ความรู้ทั่วไป และสร้างความตระหนักให้ประชาชนเห็นถึงปัญหาการดื่มสุราในชุมชน การให้คำแนะนำ ลด ละ เลิก ดื่มสุราโดยการสร้างแรงจูงใจต่อผู้ติดสุรา มีการเฝ้าระวังและส่งต่อผู้ที่มีปัญหารุนแรงหรือมีภาวะฉุกเฉิน รวมถึงติดตามดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุราในชุมชนอย่างต่อเนื่องร่วมกับบุคลากรสุขภาพ

พญ.พันธุ์นภา ปิดท้ายว่า ในสภาวะปัจจุบันที่มีการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทางกระทรวงสาธารณสุขมีแนวทางการติดตามดูแลผู้ป่วยติดสุราในหลาย ๆ วิธี ได้แก่

1) การโทรถามตามเยี่ยมด้วยเป็นระยะเวลา 20 ถึง 30 นาทีต่อครั้ง โดยใช้การประเมิน ซักถามบันทึกร่วมกับการให้คำแนะนำ และการฝึกทักษะการใช้ชีวิต 

2) การจ่ายยาแบบไดร์ฟทรู (Drive Thru) 

3) การรับยาโรงพยาบาลใกล้บ้านและรับที่ร้านขายยาใกล้บ้าน 

4) การรับยาทางทางไปรษณีย์ 

5) การพบแพทย์ตามนัด 

6) การออกไปเยี่ยมบ้านผู้ป่วยติดสุราในกรณีที่จำเป็น 

7) การมอบหมายให้ผู้ป่วยและญาติรายงานตัวผ่านสื่อโซเชียลมีเดีย 

8) มีการใช้เครือข่ายโดย อสม. ผู้นำชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล เพื่อติดตามดูแลอย่างต่อเนื่อง

3 อาวุธ (ไม่) ลับบำบัดผู้ติดสุราในชุมชน – ดร.หรรษา เศรษฐบุปผา

ในการบำบัดผู้ติดสุรานั้น หนึ่งในขั้นตอนสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามคือ ขั้นตอน ‘หลัง’ การบำบัด เพราะหากผู้ติดสุราเข้ารับการบำบัด แต่ไม่ได้รับการดูแลที่ดี ประกอบกับเจอสิ่งกระตุ้นหรือสิ่งยั่วยุรอบตัว ก็อาจจะทำให้พวกเขาหวนกลับไปดื่มซ้ำอีก จึงจำเป็นจะต้องมีนวัตกรรมเพื่อเป็นตัวช่วยประคับประคอง ไม่ให้ผู้ที่ผ่านการบำบัดสุราแล้วหวนกลับไปดื่มซ้ำ

หนึ่งในนวัตกรรมสำหรับผู้ป่วยหลังการบำบัดสุราคือ ‘ใกล้บ้านสมานใจ โทรถามตามเยี่ยม’ ที่จะช่วยประคับประคองให้ผู้ติดสุราที่ผ่านการบำบัดแล้วให้กลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ รวมไปถึงช่วยให้ผู้ป่วยลด ละ เลิกสุราได้อย่างแท้จริงโดยไม่หวนกลับไปดื่มซ้ำ โดยอาศัยการลงพื้นที่และเฝ้าติดตามอย่างใกล้ชิดจากบุคลากรด้านสุขภาพภายในชุมชน

ดร.หรรษา เศรษฐบุปผา อาจารย์กลุ่มวิชาการพยาบาลจิตเวช คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวนำว่า ผู้ติดสุราที่มีปัญหาเรื่องการดื่มอย่างหนักและต้องเข้ารับการรักษาซ้ำๆ ถือเป็นวิกฤตระดับชาติ เพราะหากมองภายใต้กรอบของการดูแลเชิงรุกจะพบว่า ผู้ป่วยเหล่านี้มีปัญหาด้านอื่นๆ ประกอบด้วย ไม่ว่าจะเป็นด้านการศึกษา ที่อยู่อาศัย รวมไปถึงการที่พวกเขาไม่ได้รับการส่งเสริมสุขภาพที่ดีอย่างเพียงพอ จึงเป็นที่มาของการเข้าไปดูแลเชิงรุกภายในชุมชน และเป็นจุดเริ่มต้นของ 3 โปรแกรม คือ ใกล้บ้าน สมานใจ โทรถาม ตามเยี่ยม โทรถาม ตามเยี่ยม (แบบสั้น)

ทั้งนี้ โปรแกรมดังกล่าวจะรวมเรื่องการบำบัดดูแลเข้าไปด้วย ซึ่งประกอบด้วย 3 ด้าน 9 องค์ประกอบ ที่จะนำไปสู่การปฏิบัติเพื่อบำบัดดูแล ได้แก่ 

1) การดูแล ประกอบด้วย เรื่องยา การให้คำปรึกษา และการเข้ารับบริการสุขภาพ 

2) การฟื้นฟูสภาพ จะเน้นเรื่องการส่งเสริมสุขภาพ และการดำเนินชีวิตประจำวัน 

3) การบริการสนับสนุนและประคับประคอง ประกอบด้วยเรื่องโอกาสในการทำงาน การจัดการเอกสารต่างๆ การช่วยเหลือเรื่องที่พักอาศัย และการจัดการค่าใช้จ่าย

“ลักษณะของโปรแกรม ‘ใกล้บ้าน สมานใจ’ เป็นการบำบัดดูแลที่บ้านของผู้ติดสุรา โดยประกอบไปด้วยการประเมิน สังเกต ซักถาม และบันทึกในแบบบันทึกร่วมกับการให้ความรู้ คำแนะนำ หรือการฝึกทักษะ ใช้เอกสารและคู่มือตามโปรแกรม 4 เล่ม”

“จำนวนครั้งในการบำบัดดูแลที่บ้านทั้งหมด 5 ครั้ง จะแบ่งเป็นการลงพื้นที่ในแต่ละสัปดาห์ 1 ครั้ง จนครบทั้งหมด 5 ครั้ง ใช้เวลาครั้งละ 60-70 นาที และมีระยะติดตามต่อเนื่องหลังสิ้นสุดโปรแกรม 1 เดือน 3 เดือน 6 เดือน 9 เดือน และ 12 เดือน”

นอกจากนี้ ดร.หรรษายังอธิบายเพิ่มว่า บุคลากรสุขภาพจะทำงาน 5 ขั้นตอน เพื่อช่วยดูแลผู้ป่วยหลังได้รับการบำบัดแล้ว โดยเริ่มตั้งแต่ (1) คัดกรอง ค้นหาผู้ติดสุราที่มีปัญหาซับซ้อนรุนแรงและเรื้อรังหลังการบำบัด; (2) เตรียมและตกลงการบริการ บอกวัตถุประสงค์และมอบคู่มือแก่ผู้ติดสุราและญาติ; (3) ทำตารางนัดหมาย 10 ครั้งต่อ 1 ปี และตกลงกันเรื่องช่องทางการสื่อสาร; (4) ลงพื้นที่ ทำการบำบัดดูแลตามคู่มือบุคลากร และบันทึกในแบบบันทึกใกล้บ้าน สมานใจ และ (5) ประเมินประสิทธิผล การเปลี่ยนแปลงการดื่ม พฤติกรรมจากแบบบันทึกและแบบสอบถาม

สำหรับผลของโปรแกรมใกล้บ้าน สมานใจ พบว่า ปี 2553-2556 ซึ่งมีการพัฒนาโปรแกรมต้นแบบและศึกษาประสิทธิผลทั่วประเทศ ผลปรากฎว่ากลุ่มทดลองของทุกภาคไม่กลับมาดื่ม ร้อยละ 29.17 ถึง 35.00 และลดปริมาณการดื่มลง (รวมถึงผู้ที่สามารถเลิกดื่มได้) ร้อยละ 90.00 ถึง 96.66 ส่วนคงดื่มเท่าเดิมร้อยละ 4.16 และเพิ่มปริมาณการดื่มร้อยละ 3.33 ถึง 10.00 

ปัจจุบันนี้ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ได้บรรจุโปรแกรมใกล้บ้าน สมานใจ ให้เป็นกระบวนการช่วยเหลือผู้ติดสุราคู่มือชุดที่ 3 เพื่อนำไปใช้ดูแลและประคับประคองหลังจากผู้ป่วยถูกจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลต่อไป

จากโปรแกรมใกล้บ้าน สมานใจ พัฒนาต่อยอดเป็นโปรแกรม ‘โทรถาม ตามเยี่ยม’ ซึ่งเปลี่ยนจากการลงพื้นที่เป็นการคุยผ่านทางโทรศัพท์แทน โดยจำนวนครั้งในการบำบัดดูแลทางโทรศัพท์มีทั้งหมด 5 ครั้ง แบ่งการโทรสัปดาห์ละ 1 ครั้ง จนครบทั้งหมด 5 ครั้ง ใช้เวลาแต่ละครั้ง 60-70 นาที มีระยะติดตามต่อเนื่องหลังสิ้นสุดโปรแกรม 1 เดือน 3 เดือน 6 เดือน และโทรถึงญาติ 2 ครั้ง

ทั้งนี้ โปรแกรมโทรถาม ตามเยี่ยม มี 5 ขั้นตอนสุขภาพที่ดำเนินการโดยบุคลากรสุขภาพเช่นเดียวกับโปรแกรมใกล้บ้าน สมานใจ ดังนี้

1. คัดกรอง ค้นหาผู้ติดสุราที่มีปัญหาซับซ้อนรุนแรงและเรื้อรังหลังการบำบัด

2. เตรียมและตกลงการบริการ บอกวัตถุประสงค์และมอบคู่มือแก่ผู้ติดสุราและญาติ

3. นัดหมาย ทำตารางนัดหมาย 10 ครั้ง ต่อ 6 เดือน ตกลงเรื่องช่องทางการสื่อสาร

4. ทำการบำบัดดูแลตามคู่มือบุคลากร และบันทึกในแบบบันทึกโทรถาม ตามเยี่ยม

5. ประเมินประสิทธิผล การเปลี่ยนแปลงการดื่ม พฤติกรรมจากแบบบันทึกและแบบสอบถาม

“จากการปฏิบัติตามโปรแกรมโทรถาม ตามเยี่ยม พบว่า ปี 2555-2557 ซึ่งมีการพัฒนาโปรแกรมต้นแบบและศึกษาประสิทธิผลทั่วประเทศ และมีการติดตาม 6 เดือน พฤติกรรมการดื่มหนักลดลงจากร้อยละ 23.76 เป็นร้อยละ 7.78 ต่อเดือน วันหยุดดื่มเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 3.57 เป็นร้อยละ 21.24 ต่อเดือน และการกลับมารักษาซ้ำลดลง”

“เรายังมีการพัฒนาโปรแกรมที่ 3 คือโปรแกรม ‘โทรถาม ตามเยี่ยมแบบสั้น’ ซึ่งใช้การโทรศัพท์ติดตามเหมือนโปรแกรมโทรถาม ตามเยี่ยม แต่จะใช้ระยะเวลาโทรที่สั้นกว่า และใช้คู่มือ 1 เล่ม จาก 4 เล่ม”

สำหรับประสิทธิภาพของโปรแกรมโทรถาม ตามเยี่ยมแบบสั้นนั้น พบว่า ในปี 2557-2560 ที่มีการพัฒนาโปรแกรมต้นแบบและศึกษาประสิทธิผลทั่วประเทศ พบว่า จากการติดตาม 6 เดือน พฤติกรรมการดื่มลดลงจาก 23.76 เป็น 7.78 ต่อเดือน วันหยุดดามเพิ่มขึ้นจาก 3.57 เป็น 21.24 ต่อเดือน และการกลับมารักษาซ้ำลดลง”

ดร.หรรษาแสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมในตอนท้ายว่า โปรแกรมเชิงรุกในชุมชนทั้ง 3 โปรแกรมที่กล่าวมาข้างต้น สามารถช่วยบรรเทาปัญหาผู้ติดเหล้าให้เบาบางลง และทำให้หลายๆ ครอบครัวได้มีโอกาสกลับมามีความสุขอีกครั้งหนึ่ง 

โควิด-19: โรคระบาด และโอกาสในการช่วยเหลือผู้ติดสุรา

“จังหวะนี้เป็นจังหวะที่ดีที่รัฐบาลสามารถช่วยเหลือคนที่ติดสุราได้” นพ.คำนวณ อึ้งชูศักดิ์ จากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวในช่วงสุดท้ายของการสัมมนา โดยเขาสรุปว่า รูปแบบที่คาดว่าจะเหมาะสมในการค้นหาและดูแลผู้ติดสุราในชุมชนช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 นี้ต้องมีองค์ประกอบ 3 ด้าน คือ

1. มีการไปเยี่ยมบ้าน เพื่อชักชวนบุคคลที่ติดสุราในชุมชนให้เลิกดื่ม เพราะมีการรายงานจากการศึกษาหลายชิ้นชี้ชัดว่า ถ้ามีกระบวนการเยี่ยมให้กำลังใจ จะช่วยให้คนสามารถลด ละ เลิกได้ ซึ่งจุดนี้ต้องพึ่งการให้ความร่วมมือของภาคีต่างๆ เช่น หน่วยงานของสาธารณสุข อสม. และภาคประชาชน

2. ระบบการบริการสาธารณสุขในทุกพื้นที่จะต้องส่งเสริมให้มีบริการที่เข้าถึงได้ง่าย เพื่อจะได้รับการส่งต่อจากองค์ประกอบด้านแรก โดยพยายามใช้ทุกโอกาสที่มีเพื่อช่วยให้คนเลิกติดสุรา

3. สร้างบรรยากาศภาพรวมของสังคมเพื่อชักชวนว่าการลด ละ เลิกสุราเป็นเรื่องที่ดี หากใครที่สนใจต้องการลด ละ เลิกสุรา สามารถใช้บริการต่างๆ ที่ผู้ที่เกี่ยวข้องช่วยกันรวบรวมข้อมูลทั้งหมดไว้แล้ว เพื่อที่ประชาชนจะนำไปเลือกใช้ได้อย่างง่ายที่สุด

ขณะที่พญ.พันธุ์นภาได้แสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมว่า ในช่วงที่โควิด-19 แพร่ระบาด และมีการห้ามขายสุรานั้น หากเราใช้วิธีขู่ผู้ติดสุราที่ต้องดื่มในปริมาณมากว่า จะทำให้ติดโรค อาจจะไม่ใช่วิธีที่ดีหรือได้ผลสักเท่าไหร่

“เราเห็นแล้วว่า ช่วงที่ภาครัฐงดขายสุรา มีคนจำนวนมากงดดื่มสุรา ภาครัฐจึงอาจจะใช้ประโยชน์ตรงนี้ โดยชมเชยพวกเขา และแสดงให้พวกเขาเห็นว่า พวกเขาไม่ดื่มสุราก็สามารถอยู่ได้ หรืออาจจะพูดให้เห็นภาพชัดขึ้น โดยเพิ่มมิติทางเศรษฐกิจเข้าไปด้วย เช่น ถ้าเลิกดื่มสุราตลอดเดือนเมษายนจะมีเงินอยู่ในกระเป๋า 3000 บาท”

ทั้งนี้ ไม่ว่าสถานการณ์โควิด-19 จะจบลงเมื่อไหร่ และทางออกเรื่องนี้จะเป็นไปทางทิศทางไหน แต่อย่างน้อยที่สุด เราก็ได้เห็นความร่วมมือเล็กๆ ในหลายภาคส่วนของสังคมเพื่อหารูปแบบการดูแลผู้ติดสุรา ซึ่งอาจจะเป็นประโยชน์แก่พวกเขาต่อไป

เรื่องและภาพ : ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ‘เพราะคนติดเหล้าต้องได้รับการเอาใจใส่แม้ยามเกิดโรคระบาด’ – ถอดบทเรียนการดูแลผู้ติดสุราในชุมชนช่วง Covid-19 appeared first on Alcohol Rhythm.

หนึ่งในมาตรการที่ประเทศไทยเริ่มประกาศใช้ในช่วงเดือนเมษายนที่ผ่านมาคือ การออกคำสั่งห้ามจำหน่ายสุราและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิด เพื่อลดความเสี่ยงของประชาชนในการสัมผัสเชื้อโรคในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ซึ่งมาตรการดังกล่าวทำให้เกิดเสียงวิพากษ์ในวงกว้าง ท้ังจากผู้ที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย ในขณะเดียวกัน มาตรการห้ามขายเหล้าก็อาจจะก่อให้เกิดผลกระทบที่เราคาดไม่ถึง โดยเฉพาะกับกลุ่มผู้ติดสุราเรื้อรังอย่างหนัก ที่อาจจะเกิดอาการลงแดงในช่วงห้ามจำหน่ายสุรา และนำไปสู่การเสียชีวิตได้ในที่สุด

ด้วยเหตุนี้ จึงมีบุคลากรทางการแพทย์ รวมไปถึงผู้เชี่ยวชาญและคนที่ทำงานเกี่ยวกับแอลกอฮอล์ออกมาให้ความรู้ รวมถึงแนะนำให้ผู้ที่ติดสุราเรื้อรังพบแพทย์ เพื่อจะได้รับคำแนะนำและการรักษาที่ถูกต้อง

อย่างไรก็ดี ประเทศไทยไม่ใช่ประเทศเดียวที่ห้ามจำหน่ายสุราและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงนี้ เพราะในบางประเทศก็มีการห้ามจำหน่ายสุราเช่นกัน เช่น ประเทศแอฟริกาใต้ ที่รัฐบาลประกาศห้ามขายเหล้าและงดการขนส่งเครื่องดื่มแอลกฮอล์ทุกชนิด เพื่อป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 โดยให้เหตุผลว่า การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มักเป็นการดื่มแบบรวมกลุ่ม ทำให้คนจำเป็นต้องพบปะกัน ซึ่งอาจส่งผลต่อการแพร่กระจายของไวรัสได้ นอกจากนี้ แอฟริกาใต้ยังมีเป้าหมายลดความรุนแรงในประเทศ เพราะประเทศต้องสำรองเตียงและบุคลากรทางการแพทย์ไว้สำหรับการแพร่ระบาดครั้งใหญ่นี้

นอกจากปัญหาที่เกิดกับผู้ติดสุราเรื้อรังแล้ว อีกหนึ่งปัญหาที่แม้ไม่ได้เกี่ยวกับแอลกอฮอล์โดยตรง แต่เป็นผลกระทบที่ถูก ‘เร่ง’ ได้ด้วยแอลกอฮอล์คือ ‘ปัญหาความรุนแรงในครัวเรือน’ ที่เพิ่มขึ้นสูงมากในช่วงโควิด-19 ส่วนหนึ่งมาจากปัญหาทางเศรษฐกิจ สังคม การเงิน และความไม่แน่นอนของสังคม ที่ทำให้ผู้อยู่อาศัยในบ้านอาจเกิดความเครียด และแปรเปลี่ยนเป็นผู้ก่อความรุนแรงได้ อีกปัจจัยหนึ่งที่มองข้ามไม่ได้คือ การดื่มแอลกอฮอล์ ที่หากผู้ดื่มไม่ระมัดระวังการดื่มของตน ก็อาจจะทำให้ขาดสติจนก่อความรุนแรงกับคนในครอบครัวได้เช่นกัน

เท่ากับว่า ‘บ้าน’ ที่ดูจะเป็นสถานที่ปลอดภัยที่สุดในยุคไวรัสแพร่ระบาด อาจไม่ได้ปลอดภัยหรืออบอุ่นสำหรับทุกคน และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ก็อาจส่งผลกระทบมากกว่าที่เราคิด ทั้งผลจากการห้ามขาย และผลจากการดื่มมากจนขาดการยับยั้งชั่งใจ

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า สนทนากับวิทย์ วิชัยดิษฐ นักวิจัยจากศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) เกี่ยวกับ ‘เรื่องเหล้า’ ในวันที่ไม่มีเหล้าขาย และโควิด-19 แพร่ระบาด ไล่เรียงตั้งแต่ปัญหาความรุนแรงในครอบครัว และความสัมพันธ์ระหว่างปัญหาดังกล่าวกับการดื่มแอลกอฮอล์ รวมถึงคุยเรื่องผลกระทบจากมาตรการห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และมองสถานการณ์ ‘จน เครียด กินเหล้า’ กับชีวิตในยุคโควิด-19

ปัจจุบัน ภาพรวมสถานการณ์ความรุนแรงของประเทศไทยเป็นอย่างไร และการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ทำให้ความรุนแรงในครัวเรือนเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างมีนัยสำคัญหรือไม่ อย่างไร

ทางศูนย์วิจัยปัญหาสุรามีการวิเคราะห์ข้อมูลการสำรวจของสำนักสถิติแห่งชาติในช่วงปี 2560 ซึ่งสำรวจการดื่มสุราและสูบบุหรี่ของประชากรไทย มีการสอบถามเรื่องพฤติกรรมการดื่มสุราในครัวเรือน และสอบถามคนในครัวเรือนนั้นๆ ว่า ที่ผ่านมา คุณเคยได้รับผลกระทบอะไรจากการดื่มสุราบ้าง

พอเจอคำถามแบบนี้ คนส่วนใหญ่จะตอบว่า ได้รับผลกระทบจากความรุนแรงทางวาจา ซึ่งเขาไม่ได้บอกนะ ว่าเกี่ยวกับอะไร แต่เราพออนุมานได้ว่า คงมีการตะคอกใส่กัน ส่วนการรายงานความรุนแรงทางกายมีค่อนข้างน้อย อาจจะเป็นเพราะเราถามเขาว่า เขาเจอความรุนแรงอะไรในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมาบ้าง ไม่ใช่ว่าเจออะไรที่เป็นความรุนแรงต่อชีวิต คำตอบที่ได้เลยน้อยกว่าความรุนแรงที่ผลสำรวจอื่นเจอ คือหญิงไทยประมาณ 1 ใน 6 บอกว่าเคยโดนแฟนหรือสามีทำร้ายร่างกาย แต่พอเป็นการสำรวจการดื่มสุราและสูบบุหรี่ของประชากรไทย เราพบเรื่องนี้น้อยมาก อาจจะเป็นเพราะเราจำกัดแค่ 12 เดือนอันเนื่องมาจากการบริโภคสุรา จึงอาจจะทำให้คนที่ตอบตัดสินเองว่าเพราะเหล้าเป็นเหตุ หรือเป็นเพราะบุคลิกของบุคคลนั้นหรือเปล่า ข้อมูลตรงนี้จึงอาจจะคลาดเคลื่อนได้

ต่อมา เมื่อเกิดการแพร่ระบาดของโควิด-19 ผมเจอรายงานความรุนแรงในครัวเรือนมากขึ้น คือการเกิดโควิด-19 ไม่ได้ทำให้ข่าวการเกิดอาชญากรรมลดลง ความรุนแรงก็ยังมีรายงานอยู่ อย่างน้อยในเชิงปริมาณ แปลว่าโควิด-19 ไม่ได้ทำให้ความรุนแรงหายไปเสียทีเดียว ยังมีการรายงานข่าวเกี่ยวกับความรุนแรงอยู่เป็นระยะๆ แต่เราต้องดูด้วยว่า ความรุนแรงที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์ด้วยไหม

เราจะอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างการดื่มแอลกอฮอล์กับความรุนแรงในครัวเรือนได้อย่างไรบ้าง

ถ้าเราดูธรรมชาติของความรุนแรงในครัวเรือน ปัจจัยเสี่ยงที่มากที่สุดคือ พฤติกรรมของฝ่ายชายที่จะควบคุมฝ่ายหญิง ถ้ามองจากตรงนี้ สุราจะทำหน้าที่เป็นตัว ‘เร่ง’ ปฏิกิริยา ทำให้คนที่มีแนวโน้มจะใช้ความรุนแรงมีโอกาสใช้ความรุนแรงมากขึ้น เราเคยคุยกับนักปฏิบัติการฉุกเฉินทางการแพทย์ (paramedics) ที่เป็นด่านแรกๆ ในการตอบสนองต่อคดีความรุนแรงในครอบครัว พบว่า เวลาเกิดเหตุการณ์พวกนี้ขึ้นมา แพทเทิร์นมันจะคล้ายๆ กันเกือบทั้งโลกเลย คือแอลกอฮอล์เป็นตัวเร่งให้เกิดความรุนแรงได้ง่ายขึ้น

เพื่อให้เห็นภาพกลุ่มคนที่มีแนวโน้มจะใช้ความรุนแรงชัดขึ้น เราลองดูเหตุการณ์จำพวกวัยรุ่นตีกันตามงานสงกรานต์ก็ได้ เด็กกลุ่มนี้มีแนวโน้มจะตีกันอยู่แล้ว แต่ส่วนใหญ่ที่ตีกันก็เพราะมีแอลกอฮอล์เป็นตัวเร่ง ส่วนคนที่ไม่มีแนวโน้มจะใช้ความรุนแรงก็จะดื่มเหล้ากันเฉยๆ แต่ก็จะมีความเสี่ยงอย่างอื่นแทน เช่น เมาแล้วขับ ดื่มแล้วขับ ซึ่งสามารถก่อให้เกิดอุบัติเหตุได้ แต่เรื่องการตีกัน แอลกอฮอล์จะเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา ทำให้ความยับยั้งช่างใจลดลง จากที่อาจจะแค่คิดเฉยๆ ก็เปลี่ยนเป็นใช้ความรุนแรงจริงๆ

แล้วเราจะแก้ไขความรุนแรงในครัวเรือนได้อย่างไร

แนวทางการแก้ไขทั้งของไทยและต่างประเทศคือ เราต้องสื่อสารกับผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบ ให้พวกเธอรู้ว่า ถ้าเกิดเหตุขึ้นมา เธอจะขอความช่วยเหลือได้ที่ไหนบ้าง และให้ผู้หญิงกลุ่มนี้ทราบว่า พวกเธอสามารถแจ้งหรือติดต่อตำรวจได้โดยตรง

ถ้าเป็นต่างประเทศ จะมีคำแนะนำด้วยว่า หากผู้หญิงที่ถูกกระทำความรุนแรงไปพบแพทย์หรือเภสัชกร และอยากจะรายงานเรื่องความรุนแรงที่เกิดขึ้น จะมีวิธีใช้คำพูดแบบสื่อสารทางอ้อมเพื่อจะสามารถส่งตัวผู้หญิงไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้

สุดท้ายคือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรจะจัดตั้งศูนย์พักพิงสำหรับผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบจากการใช้ความรุนแรงด้วย

อีกหนึ่งประเด็นที่อยากเสริมคือ อย่างที่บอกไปตอนต้นว่า ความรุนแรงในครัวเรือนมักจะเกิดจากพฤติกรรมที่ฝ่ายชายต้องการ ‘ควบคุม’ ฝ่ายหญิง และความต้องการควบคุมอย่างหนึ่ง การควบคุมทางเศรษฐกิจ ผู้หญิงจำนวนหนึ่งไม่สามารถหนีไปไหน เพราะกลัวว่าหากหนีไปแล้วจะไม่สามารถเลี้ยงดูตัวเองได้ เราจึงอาจจะต้องหาทางให้ผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบตรงนี้มีแนวทางประกอบอาชีพด้วย ให้เขาออกมาแล้วหาเลี้ยงตัวเองได้ ให้เขามีความพร้อม จะได้มีแรงจูงใจที่จะออกมาจากสถานการณ์ตรงนั้นได้มากขึ้น 

อีกประเด็นคือ ตอนนี้มีประกาศห้ามจำหน่ายสุราและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ในฐานะนักวิจัยเรื่องสุรา คุณมองเห็นอะไร มีคนกลุ่มไหนบ้างที่จะได้รับผลกระทบจากนโยบายนี้

ถ้าถามผม ผมมีความกังวลสองสามเรื่อง เรื่องแรกคือ เมื่อช่วงนี้ไม่สามารถขายแอลกอฮอล์ได้ตามช่องทางห้างร้านปกติ ก็อาจจะมีคนนำไปขายในตลาดมืดแทน อีกอย่างหนึ่ง มีการใช้สารชดเชยแอลกอฮอล์แทนในช่วงนี้ เช่นที่เร็วๆ นี้ ข่าวออกว่ามีการต้มน้ำกระท่อมแทนเพื่อเป็นการชดเชยแอลกอฮอล์ และประเด็นที่สำคัญคือ ปัญหาที่เกิดขึ้นกับคนที่เป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง

มีการใช้สารทดแทนแอลกอฮอล์เกิดขึ้น แสดงว่ากฎหมายห้ามไม่ให้มีการซื้อขายแอลกอฮอล์ก็ส่งผลกระทบต่อผู้คนไม่น้อย ซึ่งรวมทั้งกลุ่มผู้ป่วยติดสุราด้วย?

ใช่ครับ ในจังหวัดที่ห้ามขายเหล้าจะมีข่าวคนลงแดงตาย อาการหนัก แต่ช่วยเหลือไว้ได้ทันวันละ 1-2 ราย โรงพยาบาลต่างๆ ก็จะมีผู้ป่วยติดเหล้าเข้าการรักษาเสมอ มีอาการหลากหลายมาก ตั้งแต่ลงแดงไปจนถึงไม่ลงแดง ซึ่งก็จะมีบางรายที่เข้าๆ ออกๆ โรงพยาบาลหลายครั้ง พอออกมาก็กลับไปดื่มอีก 

จากการสำรวจระบาดวิทยาจิตเวชคาดว่า ในประเทศไทยมีประชากรเป็นโรคติดสุราประมาณ 9 แสน ถึง 1 ล้านคน คาดว่ามีผู้ที่ติดสุราในภาวะรุนแรงอยู่ราวๆ 5 หมื่นถึง 1 แสนคนทั่วประเทศ

แล้วเราจะบอกได้อย่างไรว่า ผู้ที่ติดสุราคนนั้นเป็นผู้ที่ติดสุราเรื้อรัง และเราจะมีวิธีสังเกตอาการลงแดงหรือไม่ อย่างไร

นิยามของผู้ที่ติดสุราเรื้อรังคือ ดื่มครึ่งขวดกลมขึ้นไปต่อวัน มีโรคประจำตัวทุกวันมา 5 ปีขึ้นไป หรือว่าเป็นตับแข็ง ก็อาจมีโอกาสเกิดภาวะขาดเหล้ารุนแรง เพราะฉะนั้น คนกลุ่มนี้ต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาล

ถ้าผู้ติดสุรามีอาการลงแดง อาการสามารถแสดงออกได้ตั้งแต่ 6 ชั่วโมงแรก ซึ่งผู้ป่วยส่วนใหญ่จะรู้อาการตัวเอง ส่วนมากจะหงุดหงิด เวียนหัว ร่วมกับอาการอื่นๆ ซึ่งถ้ารู้ตัวแล้วว่ามีอาการลงแดงต้องรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะแพทย์จะมียาให้กินทดแทนพิษเหล้าได้

ในฐานะที่ศูนย์วิจัยปัญหาสุราทำการวิจัยด้านนี้โดยตรง อยากชวนลองประเมินภาพรวมระยะยาวหลังจากนี้ สถานการณ์การระบาดของโรคจะส่งผลให้ผู้คนดื่มเครื่องแอลกอฮอล์มากขึ้น หรือผู้ที่ติดสุราอยู่แล้วมีแนวโน้มของอาการมากขึ้นหรือไม่ เพราะในช่วงของการระบาดมีทั้งความเครียดจากเศรษฐกิจและความเครียดจากการกักตัว 

จริงๆ การติดสุรามีหลายระดับ ถ้าดูภาพสังคมไทยโดยรวม ประชาชนไทยส่วนใหญ่ไม่ดื่มสุรา ส่วนในกลุ่มคนดื่มที่อยู่ในระดับติด ถ้าไม่ถึงขั้นลงแดง ก็จะมีระบบสนับสนุนอย่างอื่นเพื่อการควบคุมได้ ผมเลยคิดว่า จำนวนผู้ดื่มสุราที่ไม่ได้ติดหนัก ‘น่าจะลดลง’ เพราะการดื่มในสังคมไทยโดยรวมเป็นการดื่มทางสังคมค่อนข้างเยอะ พอมีการปิดประเทศ ก็ไม่ได้มีบริบทของการชวนกันดื่ม พอไม่ได้เจอกันตัวต่อตัวก็ไม่ค่อยได้ดื่มมากเหมือนเดิม อีกทั้งยังมีคำสั่งห้ามขายและห้ามสังสรรค์ในงานใหญ่ๆ ด้วย ดังนั้นแนวโน้มน่าจะลดลงโดยรวม

ส่วนถ้าถามว่า จะมีสภาวะ ‘จน เครียด กินเหล้า’ เกิดขึ้นบ้างไหม โดยส่วนตัวผมมองว่าไม่น่าถึงขนาดนั้นนะ อาจจะมีบ้างที่กินเหล้าเพื่อลืมทุกข์ ซึ่งก็มีคนจำนวนหนึ่งที่มี Hoping Mechanism แบบนี้ แต่เท่าที่เห็นแนวโน้มในตอนนี้ มันยังไม่น่าจะกระจายเพราะมีคำสั่งห้ามขายสุรา ตอนนี้เหมือนกับคนเข้าถึงสุราไม่ได้ด้วยซ้ำ เพราะฉะนั้น ผมคิดว่า ถ้ายังมีคำสั่งห้ามขายแอลกอฮอล์อยู่ การดื่มแอลกอฮอล์น่าจะลดลง    

เกร็ดน่ารู้

– ผู้ชายไทยประมาณ 3.5% เป็นโรคติดสุรา (alcohol dependence) ส่วนผู้หญิงเป็นโรคติดสุราแค่ 0.2% เท่านั้น 

– ความผิดปกติของดื่มแอลกอฮอล์ (alcohol use disorder เป็นโรคซึ่งคล้ายโรคติดสุรา แต่ความรุนแรงน้อยกว่า) ความชุกของอาการฯ สูงที่สุดในภาคเหนือ (ประมาณ 3.5%) และในกลุ่มคนอายุ 25-34 ปี (ประมาณ 9.1%) 

– การใช้สารชดเชยสุรา (เช่น น้ำกระท่อม) ในช่วงนี้ พบว่ามีการเสพน้ำต้มใบกระท่อม (สี่คูณร้อย) เพิ่มขึ้นหลังประกาศ พรก.ฉุกเฉิน ห้ามขายเหล้าเบียร์ทั่วประเทศ 

– นายสมศักดิ์ เทพสุทิน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ให้สัมภาษณ์ว่า มีการจับกุมกลุ่มบุคคลมั่วสุมขัด พรก.ฉุกเฉิน เสพยาบ้า-กัญชา-ต้มสี่คูณร้อยดื่มที่ปทุมธานีและศรีสะเกษ ส่วนที่ภูเก็ตมีพนักงานส่งอาหารลักลอบขนใบกระท่อมและน้ำสี่คูณร้อย 

– แม้ในวันที่ 10 มีนาคม 2563 ทางคณะรัฐมนตรีจะมีมติอนุมัติหลักการตามที่กระทรวงยุติธรรมเสนอร่างพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ โดยให้ยกเลิกพืชกระท่อมออกจากยาเสพติดประเภทที่ 5 และเลิกบทกำหนดโทษ แต่ยังมีข้อจำกัดให้การใช้กระท่อมอยู่ในบริบทของวิถีชาวบ้าน ส่วนการค้าขายหรือส่งออกกระท่อมยังต้องอยู่ภายใต้การได้รับอนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ไม่ให้มีการค้าเสรีแต่อย่างใด 

อ่านสรุปข้อควรระวังเรื่องเหล้าและการดูแลผู้ติดเหล้าที่ต้องหยุดดื่มจนอาจ ‘ลงแดง’ ได้ ที่นี่ (ข้อมูลจากศูนย์วิจัยปัญหาสุรา และ สสส.)

ที่มา:

WHO. Thailand.  Global Alcohol Report. 2018. Accessed on 22 April 2020. URL: https://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/profiles/tha.pdf

ปริทรรศ ศิลปกิจ และคณะ. ความชุดของความผิดปกติของการดื่มแอลกอฮอล์ในคนไทย โรคร่วมทางจิตเวชและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง. ว.สุขภาพจิตแห่งประเทศไทย 2560; 25(2): 107-121. URL: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jmht/article/view/142712/105660

แฉขาเมายุคโควิด-19 ห้ามขายสุราหันเสพดื่มน้ำกระท่อม

นายกฯ กำชับ “สมศักดิ์” เข้มคดีต้ม 4 คูณ100 พุ่ง หลังประกาศห้ามขายเหล้า

ครม.เตรียมปลดล็อก “กระท่อม” ออกจากยาเสพติดประเภท 5 ใช้เพื่อ การแพทย์-เศรษฐกิจ

ความรุนแรงในครอบครัว คือภัยเงียบในวิกฤติ ‘โควิด-19

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ความรุนแรงในครัวเรือน – ขาดสุรา – สภาวะจน เครียด กินเหล้า : เรื่องเหล้าเมื่อคราว COVID-19 ระบาด appeared first on Alcohol Rhythm.