สาเหตุของการเข้าไม่ถึงการบำบัดรักษามีหลากหลาย ไล่เรียงตั้งแต่ความไม่รู้ – ไม่รู้ว่าการติดแอลกอฮอล์เป็นโรค หรือมองว่าเหล้าไม่ใช่ปัญหา ความไม่เข้าใจ – ไม่เข้าใจถึงพิษภัยของสุรา หรือหลายคนอาจจะอยากเข้าบำบัด แต่ไม่รู้ว่าควรจะเริ่มอย่างไร หรือควรจะเริ่มที่ไหน จึงยังพ่ายแพ้ต่อคลื่นความเมามายอยู่ร่ำไป

ในช่วงปีที่ผ่านมา โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) ร่วมกับ The 101.world ภายใต้การสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ได้ร่วมทำโครงการ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า เพื่อมุ่งสื่อสารถึงญาติ คนใกล้ชิด และผู้ดื่ม โดยหวังว่าจะช่วยลดช่องว่างการเข้าไม่ถึงบริการบำบัดรักษาอาการติดสุรา

ผลงานในโครงการนั้นมีหลากเนื้อหา หลายหมวด ไล่เรียงตั้งแต่การให้ความรู้ง่ายๆ แบบแอลกอฮอล์ 101 เรื่องเหล้าสร้างแรงบันดาลใจ การดูแลผู้ติดเหล้า และวิธีการใหม่ๆ เพื่อเลิกเหล้า รวมไปถึงชุดเครื่องมือเพื่อผู้ติดสุรา ญาติ และบุคลากรทางการแพทย์

ต่อจากนี้คือการนำเสนอ 10 เรื่องเหล้ายอดนิยม ประจำปี 2019 เพื่อเป็นการทบทวนผลงาน และให้คุณได้ย้อนดูการเดินทางในปีที่ผ่านมากันอีกครั้ง และเราจะมาร่วมก้าวเข้าสู่ปี 2020 ไปด้วยกันอย่างแข็งแรง!

อินโฟกราฟิก: 10 เรื่องเหล้าทั่วไทย ที่คุณอาจไม่เคยรู้

รู้หรือไม่ ประเทศไทยมีนักดื่มทั้งหมดกี่คน?

แล้วรู้หรือไม่ ว่าคนวัยไหนดื่มสุรามากที่สุด?

ยังไม่รู้ก็ไม่เป็นไร แต่วันนี้คุณจะได้รู้แล้ว เพราะ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอพาคุณตะลอนทั่วไทย ดู 10 เรื่องเหล้าที่คุณอาจไม่เคยรู้ ไล่เรียงตั้งแต่จำนวนนักดื่มในประเทศไทย ช่วงอายุที่มักดื่มสุรา ไปจนถึงสาเหตุหลัก ว่าอะไรทำให้คนตัดสินใจเลิกเหล้า ผ่านทางอินโฟกราฟิกสดใส ย่อยง่าย งานนี้จะเก็บไว้เป็นคลังความรู้ก็เยี่ยม หรือเอาไว้ทายขำๆ กับเพื่อนตอนกินข้าวเย็นนี้ก็ดูดีไม่หยอก

‘ใกล้บ้าน สมานใจ’ : คุยกับ ดร.หรรษา เศรษฐบุปผา ว่าด้วยนวัตกรรมบำบัดคนติดสุรา

ปัญหาการติดสุรานับเป็นปัญหาที่รุนแรงปัญหาหนึ่งในสังคมไทย โดยในแต่ละปี มีผู้ที่ติดสุราและต้องเข้ารับการบำบัดเป็นจำนวนมาก แต่การบำบัดนั้นยังไม่ใช่จุดสิ้นสุด เพราะผู้เข้ารับการบำบัดมีโอกาสที่จะกลับไปติดสุราอีก จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีเครื่องมือเพื่อประคับประคองพวกเขาให้ไม่หวนกลับไปติดสุราซ้ำ

หนึ่งในโปรแกรมที่ช่วยดูแลผู้ติดสุราหลังเข้ารับการบำบัดให้กลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ และสามารถลด ละ เลิก สุราได้จริง คือโปรแกรม ‘ใกล้บ้าน สมานใจ’ ที่มีหัวหน้าโครงการคือ ดร.หรรษา เศรษฐบุปผา ซึ่งแม้จะเริ่มต้นใช้โปรแกรมนี้ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ แต่ปัจจุบัน โรงพยาบาลทั่วประเทศได้ใช้โปรแกรมนี้เป็นหนึ่งในชุดเครื่องมือสำหรับบำบัดผู้ติดสุราหลังจำหน่ายออกจากสถานพยาบาล ตามนโยบายของกระทรวงสาธารณสุข

“โรคติดสุราไม่เหมือนโรคทั่วไปที่รักษาแล้วหายขาด แต่โรคนี้มันมีทั้งติดทางกาย และติดทางใจ จึงเป็นที่มาที่ไปว่า จะทำอย่างไรให้คนที่เข้ามารักษาอาการทางกายแล้ว กลับออกไปใช้ชีวิตในชุมชนได้นานขึ้น โดยไม่ต้องกลับมารักษาอีก”

“คนทั่วไปมักเข้าใจว่าการลด เลิก ตัด ไม่ใช้สารเสพติด ไม่ดื่มเหล้า ไม่น่าจะใช่เรื่องยาก แต่ในความเป็นจริง มันเป็นเรื่องของการติด เป็นเรื่องของสมอง ซึ่งแก้ยาก ดังนั้นถ้าไม่มีใครช่วยเหลือ ช่วยประคับประคองเขา กระทั่งไปประณาม ตั้งข้อรังเกียจ มองว่าเป็นการหาเรื่องใส่ตัว ทำตัวเอง แก้ปัญหาผิดๆ โดยไม่ได้ให้ความสำคัญและช่วยเหลือเขาอย่างจริงจัง แบบนั้นถือว่ามาไม่ถูกทาง”

อินโฟกราฟิก : ดูแลอย่างไร … ถ้าคนใกล้ตัวมีปัญหาการดื่มสุรา?

เพื่อนคุณอยู่เลเวลไหนเวลากินเหล้า?

เลเวล 1 : ปากบอกไหว แต่ใจพร้อมหลับ

เราจะมีวิธีสังเกตอาการแบบไหน ที่ดูแล้วเข้าข่ายเมาภาพตัด?

เลเวล 2 : สิบแก้วไม่เมา กลัวเหล้าไม่พอ

เราจะเช็คคนใกล้ตัวว่าเขาติดเหล้ามั้ย ได้ยังไง?

เลเวล 3 : ขาดเธอ เหมือนขาดใจ

อาการแบบไหนที่เรียกว่าลงแดงจากการขาดเหล้า?

อย่าลืมว่า เพื่อนแท้มีน้อย เพื่อนสติเต็มร้อยก็เช่นกัน

3 สกิลที่ควรมีติดตัวเวลาอยู่ในวงเหล้า

สกิลที่ 1 : (ดูแลคน) วาร์ปเก่ง – ดื่มอยู่ดีๆ หันมาอีกทีเพื่อนปลิว (หมดสติ) ไปแล้ว แบบนี้ต้องทำยังไง?

สกิลที่ 2 : ม้วน (ผ้า) เก่ง – ถ้าเกิดเหตุไม่คาดฝันคือเพื่อนชัก อย่าเพิ่งผลีผลามคว้าช้อนยัดปากไป แต่ต้องทำอย่างไรลองอ่านดูเลย!

สกิลที่ 3 : ประคบเก่ง – นั่งอยู่ดีๆ ได้ยินเสียงดังตึง ปรากฏว่าเพื่อนปลิวแถมศีรษะยังฟาดพื้นอีก เจอเหตุการณ์แบบนี้อย่าเพิ่งตกใจ ตั้งสติไว้ และทำตามคำแนะนำในรูป

เพราะเรื่องไม่คาดฝันเกิดขึ้นได้เสมอ โดยเฉพาะเมื่อเพื่อนของคุณเริ่มสติหลุดในวงเหล้า เราจึงต้องเตรียมพร้อมรับทุกสถานการณ์ เย็นนี้นั่งๆ อยู่ ก็ลองสังเกตอาการของคนใกล้ตัวสักนิด เผื่อเกิดอะไรขึ้น จะได้ดูแลเขาได้อย่างถูกวิธี

เหล้าจ๋า น้องลาก่อน: 7 วิธีบอกเลิก ไม่ให้เหล้าต้องเจ็บ

ฝากไปบอกเหล้าที ว่าไม่มีเราต่อไป~
กับ 7 วิธี ตัดใจจากเหล้า ถนอมความรู้สึกคนเคยรัก บวกกับ 4 เคล็ดลับพิเศษ เพื่อให้การบอกเลิกครั้งนี้จบจริง!

“(เหล้า) ที่รัก เราเลิกกันเถอะ”

ผมบอกกับขวดสีอำพันตรงหน้า รู้สึกเจ็บแปลบๆ เมื่อต้องบอกเลิกกับพี่แอล (กอฮอล์) ที่ผูกพันกันมาแสนนาน แต่จะให้ทำอย่างไรได้ เพื่อสุขภาพและเพื่อคนรอบตัว เข้าพรรษานี้ผมต้องเลิกเหล้าให้ได้!

หมายเหตุ: ภาพด้านบนเป็นสถานการณ์จำลองถึงนักดื่มหลายคนที่อยากเลิกเหล้าให้เด็ดขาด แต่บางคนก็ไม่ประสบความสำเร็จ ต้องกลับมาหาพี่เหล้าคนรักเก่าอยู่ร่ำไป

และถึงแม้มันอาจจะดูเว่อร์ไปสักนิด แต่เชื่อเถอะว่า การเลิกเหล้าสำหรับผู้ดื่มที่ดื่มมานานแสนนานนั้นไม่ง่ายเลย ทั้งด้วยอาการทางกายและทางใจ ทำให้ขั้นตอนที่ยากที่สุดของการเลิกเหล้าก็คือการเริ่มต้นที่จะเลิกเหล้า และจากการที่มีโอกาสได้คุยกับผู้ป่วยที่เคยติดเหล้า ทุกคนต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า เมื่อติดเหล้าไปแล้ว จะให้เลิกก็ยากเกินห้ามใจ มีคนถึงกับบอกว่า ‘ตนเองยอมตายไปพร้อมกับการนอนกอดขวดเหล้า’ เลยทีเดียว

แต่แม้การบอกเลิก (เหล้า) จะเป็นเรื่องยาก ก็ใช่ว่าคุณจะเลิกไม่ได้ เพราะหลายครั้งที่ความล้มเหลวในการเลิกเหล้ามาจากการขาดความเข้าใจที่ถูกต้องในเรื่องการเลิกเหล้า และทำให้การเลิกเหล้าต้องล้มเหลวไป

“ดื่มเพื่อสุขภาพ(?)” เมื่อยีนส่งผลให้แอลกอฮอล์ออกฤทธิ์กับคนแตกต่างกัน

หนึ่งในความเชื่อของชาวเอเชียคือ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ดีต่อสุขภาพ

ได้ยินแบบนี้ หลายคนคงเริ่มคุ้นชื่อกับยาชูกำลังอย่างม้ากระทืบโลงหรือโด่ไม่รู้ล้ม ที่เขาว่ากันว่ามีสรรพคุณร้อยแปด ทั้งบำรุงร่างกาย บำรุงโลหิต แก้ประจำเดือนมาไม่ปกติ ยันเสริมพละกำลัง ความเชื่อเหล่านี้จึงยิ่งน่าเชื่อถือมากขึ้นไปอีก

แต่ใช่ว่าจะมีแต่ชาวเอเชียที่เชื่อแบบนี้ เพราะในตะวันตก ก็มีความเชื่อในทำนองเดียวกัน เช่น งานวิจัยที่บอกว่า การบริโภคแอลกอฮอล์จะช่วยให้คอเลสเตอรอลดี และไม่ได้เป็นอันตรายต่ออินซูลินในร่างกาย

แต่คุณรู้หรือไม่ว่า อาจไม่ใช่ทุกเชื้อชาติที่เหมาะกับการดื่ม โดยเฉพาะชาวเอเชียอย่างเราๆ เมื่อมีงานวิจัยที่ค้นพบว่า ชาวเอเชียมียีนบางอย่างในร่างกายที่อาจไม่รองรับการบริโภคแอลกอฮอล์!

(Quote) เลิกเหล้ามันอยู่ที่ (เข้า) ใจ ความคิดและพฤติกรรม : สำรวจการบำบัดแบบ CBT (Cognitive Behavior Therapy)

อาการติดเหล้าเป็นอย่างไร หากคนไข้ผ่านการบำบัดสารเสพติดหลายๆ ครั้ง จะช่วยให้เลิกได้ง่ายขึ้นหรือไม่ หักดิบคืออะไร และปลอดภัยจริงหรือไม่ และวิธีช่วยคนใกล้ตัวให้เลิกเหล้าได้สำเร็จคืออะไรกันแน่ …

ชวนอ่านทัศนะของ ผศ.นพ.ณัทธร พิทยรัตน์เสถียร จากภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้เป็นจิตแพทย์ อาจารย์ และผู้เชี่ยวชาญด้านการบำบัดด้วยความคิดและพฤติกรรม หรือ CBT (Cognitive Behavior Therapy) ในประเทศไทย ได้เผยวิธีการเลิกเหล้าแบบ CBT ที่เริ่มต้นจากการ ‘พูดคุย’ ทำความเข้าใจเหตุผลในการดื่ม สำรวจสภาพแวดล้อม และหาทางออกใหม่ๆ ให้กับเหตุผลของแต่ละคน รวมถึงตอบคำถามข้างต้นผ่านทางวิธีแบบ CBT

(อ่านบทสัมภาษณ์ ผศ.นพ.ณัทธร ทิพยรัตน์เสถียร ฉบับเต็มได้ ที่นี่)

‘แก้วเหล้านั้นยังสำคัญอยู่ไหม?’ มองการบำบัดสุราผ่านหลักปรัชญาอัตถิภาวนิยม

หลักอัตถิภาวนิยมทำงานกับทั้งข้างหน้าและข้างหลัง ข้างหน้าคือชวนให้เห็นภาพสวยงามในอนาคต ข้างหลังคือเบื้องหลังว่า คุณเจออะไรมาก่อนจะมากินเหล้า แล้วจึงปิดท้ายว่า เมื่อคุณเห็นภาพในอนาคต เห็นชีวิตในอนาคตที่คุณอยากใช้แล้ว มันไม่มีเหล้า แล้วแก้วนั้นยังสำคัญกับคุณอยู่ไหม”

“…เคสที่ติดสุรามาหนักๆ เขาไม่ได้เพิ่งเจ็บปวดหรือเพิ่งติดมาเมื่อเดือนที่แล้ว แต่เขามีภาวะที่กดดันและเครียดมานานมาก คือรู้ว่าตัวเองอยากทำอะไร อยากเลือกอะไร แต่ไม่กล้าแสดงความต้องการออกไป เลยตัดสินใจหนีความจริงโดยใช้การกินเหล้าให้ลืม จึงเกิดการใช้เหล้ามาเป็นการรับมือ…”

“ถ้าเป็นในสหรัฐฯ มีกฎหมายเลยว่า ถ้าคุณเกิดมีปัญหาขึ้นมา จะแค่เครียดก็ได้ รัฐจะมีบริการให้พบนักจิตวิทยาได้หลายครั้ง โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ถ้าติดสารเสพติดจะไปเข้ากลุ่มบำบัดที่ไหนก็ได้ แต่ในไทย คุณลองถามสิว่า ถ้าอยากเลิกเหล้าต้องไปที่ไหน วิชาชีพไหนจะช่วยคุณได้ คนก็อาจจะยังไม่รู้ตรงนี้ แล้วยังเรื่องค่ารักษาอีก ต้องยอมรับว่า คนติดเหล้าคือคนที่ไม่ค่อยมีเงิน บางคนไม่มีเงินพอจะจ่ายค่าเช่าห้องด้วยซ้ำ แล้วเขาจะจ่ายเงินเพื่อบำบัดเหล้าไหมล่ะ ลืมไปได้เลย”

“ถ้าจะมองจริงๆ มนุษย์ทุกคนก็เหมือนกันหมด แต่เราไม่ควรไปตัดสินว่า คนที่เลือกการรับมือแบบนี้จะแย่กว่าอีกคน และถ้าจะมองให้ลึกซึ้งกว่านั้นคือ คนที่เลือกเหล้า เขามีความเจ็บปวดบางอย่างอยู่หรือเปล่า จริงๆ แล้วมนุษย์เราควรเมตตาและเข้าอกเข้าใจกันไม่ใช่หรอ แต่สังคมทุกวันนี้เป็นเหมือนสังคมแห่งการตัดสินและกระทืบซ้ำมากกว่า”

ดื่มเหล้าเท่ากับ ‘แมน’ (?) : สำรวจมายาคติที่ทำให้ผู้ชายต้องดื่ม

คุณผู้ชายทั้งหลายเคยประสบปัญหาปฏิเสธการดื่มเหล้าไม่ได้บ้างหรือไม่

ในสังคมซึ่งถูกครอบงำด้วยวัฒนธรรมชายเป็นใหญ่ การดื่มสุราถูกนับเป็นการแสดงออกถึงความมาดแมนแบบหนึ่ง นั่นทำให้ผู้ชายหลายคนประสบปัญหา ‘ต้องดื่ม’ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะถ้าใครออกตัวว่าไม่ดื่ม หรือดื่มไม่เป็น ก็อาจถูกคนรอบข้างหัวเราะเยาะหยันและมองว่าไม่มีความเป็นลูกผู้ชายเอาเสียเลย

แต่ลูกผู้ชายที่แท้จริงจำเป็นต้องดื่มเหล้าเสมอไปหรือ?

“การดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมากถูกมองเป็นวิธีพิสูจน์ความเหนือกว่า แกร่งกว่า แมนกว่า และคนที่คอแข็งที่สุดมักได้รับเสียงชื่นชม ยกย่องให้เป็นผู้นำของกลุ่ม”

“ตรงกันข้าม หากชายใดคออ่อน ดื่มแก้วสองแก้วแล้วเมาล้มพับ ก็อาจถูกตราหน้าว่าอ่อนแอเหมือนผู้หญิง ทำให้สุดท้ายแล้วผู้ชายต้องดื่มหนักขึ้น หนักขึ้นเพื่อฝึกฝนตัวเองให้คอแข็งยิ่งกว่าเดิม”

“การปลูกฝังวัฒนธรรมชายเป็นใหญ่พร้อมกับการดื่มสุราอาจก่อให้เกิดปัญหาต่างๆ ตามมา ทั้งปัญหาความรุนแรงเพราะผู้ชายเชื่อว่าตนแข็งแกร่ง ต้องการแสดงอำนาจ ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์ทำให้ความยับยั้งชั่งใจน้อยลงจนเกิดการทะเลาะวิวาท ใช้ความรุนแรงกับคนในครอบครัว และปัญหาสุขภาพของตัวผู้ดื่มเอง”

ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา ‘1413’ สายนี้เพื่อคนอยากเลิกเหล้า: คุยกับ พ.อ.(พิเศษ)นพ.พิชัย แสงชาญชัย

“วัตถุประสงค์ของสายด่วนเลิกเหล้าคือ การช่วยให้เขาปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและมีแรงจูงใจในการเลิก ถ้าเป็นญาติ ก็ช่วยในด้านจิตใจ เพราะญาติมักจะได้รับผลกระทบจากผู้ดื่มและพยายามหาความช่วยเหลือ เมื่อเราคุยเสร็จแล้ว จะขอเบอร์ติดต่อเพื่อโทรกลับไปติดตามผล โดยเราตั้งโปรแกรมไว้ว่าจะติดตาม 5 ครั้งในหนึ่งปี โดยแบ่งเป็นโทรในช่วง 1 สัปดาห์ถัดไป 1 เดือนถัดไป 3 เดือนถัดไป 6 เดือนถัดไป และ 12 เดือนถัดไป เพราะฉะนั้น คนที่เข้ามารับบริการจะได้รับบริการให้คำปรึกษาประมาณ 6 ครั้ง”

“สุราถือเป็นสารเสพติดที่ถูกกฎหมาย เข้าถึงได้ง่าย อีกทั้งการดื่มสุราก็เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมทางสังคม งานแต่ง งานบวช หรืองานเฉลิมฉลองอะไรต่างๆ ก็มักจะมีสุราเข้าไปเกี่ยวข้อง ภาวะติดกับภาวะปกติจึงอยู่ใกล้กันมาก ทำให้ผู้ดื่มมักไม่รู้ตัวว่าตัวเองติด กว่าจะรู้ตัวก็เป็นมากแล้ว ดังนั้นจึงอาจจะรักษาค่อนข้างยาก อีกทั้งผู้ดื่มสุราจะมีโรคร่วมมาก ไม่ว่าทางกาย เช่น โรคตับ โรคกระเพาะ โรคหัวใจ รวมถึงโรคจิตเวช เช่น ภาวะซึมเศร้า อารมณ์แปรปรวน วิตกกังวล ดังนั้น ปัญหาการติดสุราจึงเป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็ง ที่ยังมีปัญหาอยู่ข้างใต้อีกจำนวนมาก การจะดูแลแก้ไขต้องได้รับการประเมินโดยถี่ถ้วน ดูแลต่อเนื่อง และดูแลในหลายๆ ปัญหา”

“ส่วนมากคนไข้มักจะไม่ได้มารับบริการเองตั้งแต่ต้น คำแนะนำคือ ญาติสามารถไปปรึกษาแพทย์ได้ก่อน ไม่ต้องรอจนกระทั่งคนไข้มา ซึ่งนี่จะช่วยย่นระยะเวลาการไม่เข้าสู่การบำบัดรักษาได้ และเวลาที่ญาติเริ่มคุยกับคนไข้เรื่องมาพบแพทย์ ก็อย่าเพิ่งไปเน้นเรื่องการติดสุรา เพราะเรื่องนี้เป็นเรื่องที่ผู้ติดจะรับรู้น้อยที่สุดและจะปฏิเสธ แต่ให้เน้นที่ปัญหาซึ่งเขาพอจะรู้สึกได้ว่ามันเป็นปัญหาของเขา เช่น เรื่องสุขภาพ บอกว่าเราห่วงใยสุขภาพของเขา อยากพาไปพบแพทย์เพื่อเช็คสุขภาพ จากนั้นแพทย์จะพูดคุยเชื่อมโยงไปยังเรื่องอาการติดสุรา และนำไปสู่การบำบัดรักษาต่อไป”

ดื่มเหล้าเพื่อความเท่าเทียม : สุราและการต่อสู้ของสิทธิสตรี

ครั้งหนึ่ง การดื่มสุราของผู้หญิงเป็นสัญญะของการต่อต้านวัฒนธรรมชายเป็นใหญ่

“ขณะที่ผู้ชายดื่มเหล้าสังสรรค์กับมิตรสหายจนกลายเป็นเรื่องปกติ ผู้หญิงกลับไม่สามารถดื่มโดยปราศจากการถูกตีตราและตำหนิติเตียน ดังนั้น เมื่อทั่วโลกตระหนักถึงความเท่าเทียมทางเพศมากขึ้น เกิดการต่อสู้เพื่อสิทธิสตรีมากขึ้น การดื่มเหล้าของผู้หญิงจึงกลายเครื่องมือหนึ่งซึ่งใช้ต่อต้านระบบปิตาธิปไตย”

“ประสบการณ์การถูกกดขี่ทางเพศเป็นปัจจัยหนึ่งที่ผลักดันให้ผู้หญิงหันมาดื่มเหล้ามากขึ้นหลังเป็นอิสระจากอำนาจของผู้ชาย”

“คำถามที่น่าสนใจคือ ปรากฏการณ์ผู้หญิงดื่มสุราที่เพิ่มขึ้นจากอดีตแสดงให้เห็นว่าเราหลุดจากขนบชายเป็นใหญ่อย่างสมบูรณ์แล้วใช่หรือไม่?”

หมายเหตุ: เก็บข้อมูลจนถึงวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2562

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post 10 เรื่องเหล้ายอดนิยม 2019 appeared first on Alcohol Rhythm.

ป้านวล (นามสมมติ) เริ่มต้นด้วยการบอกเล่าเรื่องราวในฐานะ ‘คุณแม่ของคน (เคย) ติดเหล้า’ ในวงอบรม ‘5 เคล็ดลับช่วยคนรักเลิกเหล้าให้สำเร็จ’ จัดโดยศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413 สายด่วนเลิกเหล้า ซึ่งมุ่งให้ผู้เข้ารับการอบรมเรียนรู้ พัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างตนเองกับผู้ดื่ม และให้กล้าที่จะสื่อสารเพื่อจูงใจ และช่วยเหลือผู้ติดสุราให้สามารถเลิกสุราได้สำเร็จ

แม้การอบรมในครั้งนี้จะเน้นไปที่ญาติหรือผู้ใกล้ชิดของคนติดเหล้า แต่ผู้ที่มาเข้าร่วมนั้นมีความหลากหลาย ทั้งญาติ ผู้ที่ทำงานเพื่อสังคม ไปจนถึงผู้ติดเหล้าและอดีตคนที่เคยติดเหล้าเอง

แน่นอนว่าทุกคนที่เข้าร่วมการอบรมล้วนมาจากต่างที่ ต่างวาระ และมีเรื่องเล่าต่างกัน แต่สิ่งที่เราเห็นได้จากทุกคนคือ แววตากระตือรือร้นที่จะเข้ารับการอบรม เพื่อนำเนื้อหาไปปรับใช้กับชีวิตของตนเอง และแววตาที่เปี่ยมไปด้วยความหวังว่า ผู้เป็นที่รักของพวกเขาจะเอาชนะอาการติดเหล้าได้

ในกรณีของป้านวล สิ่งที่เราเห็นได้ชัดเจนคือ ความปลื้มปิติที่คุณนัท (นามสมมติ) ลูกชายของเธอ เลิกเหล้าได้แล้วเป็นระยะเวลา 2 เดือน

แม้ระยะเวลาในการเลิกเหล้าที่ถือว่าเป็นผู้ที่สามารถเลิกได้คือราว 1-2 ปีขึ้นไป ระยะเวลา 2 เดือนที่คุณนัทไม่ดื่มเหล้าจึงยังไม่นับเป็นระยะปลอดภัย แต่อย่างน้อย นี่ก็นับเป็นก้าวแรกที่ดีอย่างปฏิเสธไม่ได้

“แล้วคุณนัทรู้สึกอย่างไรบ้างครับที่คุณแม่ภูมิใจในตัวคุณ” วิทยากรหันไปถามทางคุณนัทที่นั่งข้างแม่ของเขา

“ผมก็ภูมิใจกับตัวเองเหมือนกัน” คุณนัทตอบกลับมา

แม้มองไม่เห็นสีหน้าของเขา แต่จากน้ำเสียง เราสัมผัสได้ถึงรอยยิ้มในนั้น

-1-

ทุกเรื่องเล่ามี ‘เหล้า’ เป็นองค์ประกอบ

“ทำไมคนเราต้องดื่มเหล้า?”

อาจารย์ธวัชชัย กุศล รองหัวหน้าโครงการศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา สายด่วนเลิกเหล้า 1413 และวิทยากรผู้จัดอบรมเคล็ดลับเลิกเหล้าในโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า เริ่มต้นเนื้อหาการอบรมด้วยคำถามที่ฟังดูง่าย แต่ตอบยากแสนยาก

“เหตุผลมีไม่กี่คำครับ ให้จำคำ 4 คำนี้เอาไว้ ต้องการความสุข คลายทุกข์ เคยชินทุกกิจกรรม และสุขทุกข์คิดถึงเหล้า” ธวัชชัยกล่าวต่อ “ผมอยากให้เข้าใจก่อนว่า เราเริ่มดื่มเหล้า เพราะสังคมเชิญชวนเรา เราเห็นคำว่ามิตรภาพที่ผูกโยงเข้ากับการดื่ม จึงเริ่มดื่มเพื่อเข้าสังคม จนกลายเป็นการดื่มคนเดียว ดื่มทุกวัน และกลายเป็นการดื่มทั้งวันในที่สุด”

เขาขยายความว่า เมื่อดื่มไปมากๆ เข้าจนเริ่มติดแล้ว ต่อให้ไม่เจอวงเหล้าหรือไม่มีขวดเหล้าอยู่ตรงหน้า ก็สามารถนึกถึงเหล้าได้ บางคนแค่เข้าครัวและลงมือทำกับข้าว ก็พาลนึกถึงบรรยากาศตอนทำกับแกล้มกินกับเหล้า ทั้งบรรยากาศ สถานที่ และสิ่งแวดล้อม จึงล้วนเป็นตัวกระตุ้นได้ทั้งสิ้น

“ทุกอย่างมีเรื่องเล่า และเรื่องเล่าพวกนั้นก็เกี่ยวกับเหล้า ต่อให้ไม่หยิบขวดเหล้าก็จะพาลนึกถึงเรื่องเหล้าโดยธรรมชาติ” ธวัชชัยกล่าวสรุป

-2-

สุรานำพาโรค

คนหลายคนอาจคุ้นชินกับความคิดที่ว่า ดื่มเหล้ามากๆ จะก่อให้เกิดโรคตับแข็ง แต่อันที่จริง การจะเป็นโรคตับต้องใช้เวลาอย่างน้อย 10 กว่าปีขึ้นไป จนบางครั้ง ผู้ดูแลคนติดเหล้าเสียชีวิตไปก่อนคนติดเหล้าเสียด้วยซ้ำ แต่การดื่มสุราสามารถนำมาซึ่งโรคอื่นที่เราอาจคาดไม่ถึงได้ด้วย

“ส่วนใหญ่แล้ว คนดื่มสุราร้อยละ 51 เป็นโรคเครียด ร้อยละ 48 มีอาการซึมเศร้า ต้องได้รับการบำบัด และร้อยละ 11 มีความคิดอยากฆ่าตัวตายหรืออาจอยากฆ่าคนอื่น” ธวัชชัยอธิบาย และเสริมว่า ในกรณีที่พ่อแม่ดื่มเหล้า ลูกที่เกิดมามีโอกาสจะมีปัญหาสุขภาพจิตมากกว่าคนทั่วไปถึงร้อยละ 11

โรคต่อมาคือโรคกระเพาะ เพราะคนที่ดื่มเหล้ามักจะดื่มตอนท้องว่าง แต่ลักษณะของกระเพาะคนเราเป็นเนื้อเยื่อ การที่ดื่มแอลกอฮอล์ตอนท้องว่าง ก็เหมือนกับการเอาแอลกอฮอล์ราดใส่แผลสด ทำให้ผู้ดื่มบางคนอาจจะเกิดภาวะเลือดซึม เมื่อถึงระดับที่ร่างกายเก็บไว้ไม่ไหว ก็จะอาเจียนหรือถ่ายออกมาเป็นเลือดสด ซึ่งธวัชชัยให้ข้อสังเกตไว้ว่า ที่อาเจียนออกมาเป็นเลือดสด เพราะร่างกายเก็บเลือดไว้ไม่นาน แต่ถ้าอาเจียนออกมาเป็นเลือดดำเมื่อไหร่ นั่นอาจเป็นสัญญาณของมะเร็งลำไส้หรือมะเร็งกระเพาะอาหาร

“อีกโรคหนึ่งที่คนไม่ค่อยเข้าใจ คือเบาหวาน” ธวัชชัยว่า “ต้องบอกก่อนว่า ร่างกายเรามีตับอ่อน ซึ่งตัวของตับอ่อนด้านหลังจะทำหน้าที่ควบคุมน้ำตาล แต่สุราจะไปจำกัดน้ำตาล หรือทำให้น้ำตาลมีมากเกินไป จนตับอ่อนอักเสบ และผลิตอินซูลินยับยั้งน้ำตาลไม่ได้ ทำให้เกิดเป็นแผลง่าย”

ในขณะที่โรคสุดท้ายซึ่งต้องใช้เวลานานในการเกิด แต่เป็นโรคที่คนมักรู้จักกันดีที่สุดคือ โรคตับ สาเหตุที่โรคนี้เกิดขึ้นช้าที่สุด เพราะตับมีความแข็งมาก แต่น้ำตาลจากเบียร์ เหล้า จะก่อให้เกิดไขมันพอกตับ นำมาซึ่งอาการตับอักเสบ จนนำไปสู่อาการตับแข็ง อีกทั้ง ด้วยความที่ตับมีหน้าที่ขจัดของเหลวและสารพิษทุกอย่างของร่างกาย แต่เมื่อตับไม่ทำงาน จึงทำให้ร่างกายเกิดอาการบวมน้ำ ตาบวม ท้องมวน (ท้องมาน) ตามมา

นอกจากโรคสารพัดที่จะเกิดจากการดื่มเหล้ามากเกินไปแล้ว แอลกอฮอล์จะทำให้สมรรถภาพทางเพศของผู้ดื่มเสื่อม ถ้าเป็นผู้ชายอสุจิจะฝ่อ ไม่แข็งแรง มีลูกยาก และอาจจะมีหน้าอกโต เพราะความเป็นชายทำงานได้ไม่ดี ในขณะที่ผู้หญิงซึ่งดื่มเหล้าขณะตั้งครรภ์ ลูกที่จะเกิดออกมามีความเสี่ยงเป็นดาวน์ซินโดรม สมาธิสั้น หรือออทิสติก

-3-

ติดเหล้า

หนึ่งในคำถามที่ใครหลายคนคงคาใจคือ อาการ ‘ติดเหล้า’ เกิดจากอะไร และเป็นแบบไหน

ธวัชชัยตอบคำถามดังกล่าวว่า การติดเหล้าคือการที่เหล้าเข้าไปที่สมองมากๆ เป็นอาการเจ็บป่วยอย่างหนึ่ง คนที่ติดเหล้าจะมีอาการกระสับกระส่าย คันตัว หูแว่ว หรือแม้กระทั่งประสาทหลอน ซึ่งญาติหรือคนใกล้ชิดอาจไม่เข้าใจ และคิดว่าเป็นเรื่องของพฤติกรรมเสียมากกว่า

“ถ้าถามว่า ทำไมต้องดื่มเหล้า ต้องถามก่อนว่าถ้าคุณนอนไม่หลับ กระสับกระส่าย คุณทรมานไหม นึกภาพสิว่าเราควบคุมเรื่องเหล่านี้ไม่ได้ แต่เรารู้ว่ามียาวิเศษคือเหล้า กินแล้วหาย คนดื่มเลยดื่มเพื่อดับอาการนั้น อย่างสมมติว่าคุณปวดหัวเพราะเครียด ทำไมคุณไม่แก้ที่ต้นเหตุ แต่กลับไปกินยาแก้ปวดบรรเทาอาการแทน เพราะอาการมันปวดตอนนี้ มันต้องหายตอนนี้ใช่ไหม คนติดเหล้าเองเช่นกัน เขากินเหล้าแล้วหาย ดับความทรมานได้ นี่ถึงเรียกว่าอาการลงแดง”

อีกอาการหนึ่งที่บ่งชี้ว่าคุณติดเหล้าเข้าให้แล้ว คืออาการติดลม หลายคนคงเคยคิดว่าจะดื่มแค่นิดเดียวแล้วไปนอน แค่พอประคองร่างกายให้อยู่ได้ แต่ทำไปทำมากลับติดลมบน ทำให้พลอยดื่มยาวนานกว่าที่ตั้งใจ ซึ่งธวัชชัยชี้ว่านี่เป็นผลมาจากอาการสมองติดเหล้า ไม่ว่าจะสุขหรือทุกข์ก็จะคิดถึงเหล้า และมีเหล้าเป็นองค์ประกอบทั้งหมด

“นอกจากนี้ คนติดเหล้าจะหมกมุ่นกับการหาเหล้ามาดื่ม ไม่ว่าจะกี่โมง จะไกลแค่ไหน ก็จะดั้นด้นไปหามาดื่มจนได้ ซึ่งแม้จะมีอาการข้างเคียง แต่อีกด้านคือความสุข สุขจนลืมไปว่ามันมีผลเสียอย่างไร”

เมื่อเหล้าเข้าสู่ร่างกาย จะออกฤทธิ์ต่อสมอง 2 ส่วน ได้แก่สมองส่วนอยาก ที่ถูกกระตุ้นให้หลั่งสารแห่งความสุข ผ่อนคลาย ออกมา เมื่อเหล้าหมดฤทธิ์ก็จะต้องหาเหล้าดื่มอีก จนเกิดเป็นอาการเสพติด และลงแดงเวลาไม่ดื่ม ขณะที่สมองอีกส่วนคือสมองส่วนคิด ที่ถูกกดทำให้มึนงง ตัดสินใจได้ไม่ดี นานวันเข้าก็จะมีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง และฉุนเฉียวง่าย สุดท้ายจะเกิดอาการสมองเสื่อม นำไปสู่อาการทางจิตและโรคจิตแบบถาวรได้

ธวัชชัยอธิบายให้เราเห็นภาพง่ายขึ้นว่า คนทุกคนย่อมเอาตนเองรอดเป็นอย่างแรก โดยเฉพาะเมื่อเราเจ็บปวด นี่ไม่ใช่เรื่องเห็นแก่ตัว แต่เป็นเรื่องสัญชาตญาณของมนุษย์ที่จะรักตัวเองก่อน เยียวยาตัวเองก่อน แม้จะเป็นความรักแบบผิดๆ ก็ตาม เหล้าออกฤทธิ์ต่อสมอง เพราะฉะนั้น คนติดเหล้าจึงพลอยไม่ได้นึกถึงญาติหรือคนใกล้ชิด ตรงนี้เป็นอะไรที่ญาติและคนใกล้ชิดอาจต้องพยายามทำความเข้าใจ เพื่อจะดูแลจิตใจของตนเองด้วย

“ทีนี้ ถามว่าเราจะบอกเขาเรื่องติดเหล้าอย่างไร เราอาจไม่จำเป็นต้องบอกเขาตรงๆ ยิ่งอ้างว่าหมอบอกมายิ่งไม่ต้อง เพราะคนที่จะเลิกเหล้าร้อยทั้งร้อย มักจะเลิกเพราะสุขภาพ ไม่ก็เลิกเพื่อคนที่รัก ลองเอาเช็กลิสต์ง่ายๆ ไปให้เขาดู ให้เขาทำความเข้าใจด้วยตนเองก่อนว่า เขาติดเหล้าแล้ว แล้วจึงหาวิธีการพูดกันต่อไป”

-4-

เข้าข้างใจ

“ก่อนจะให้เขายอมรับว่าเขาติดเหล้า เราต้องคิดไว้ก่อนว่า มนุษย์เราห่วงตัวเองมากที่สุด ที่เขาดื่มก็เพื่อดับอาการอะไรสักอย่าง เช่น ท้องไส้ปั่นป่วน ทรมาน เขาดื่มเพื่อดับทุกข์ตรงนี้ ให้แสดงว่าเราเป็นห่วงเขา เรารู้ว่าเขาทรมาน เข้าข้างใจที่ทรมานนั้นก่อน ให้เขารับรู้ว่าเรากำลังคุยภาษาเดียวกัน ถ้าวันนี้เรายังเข้าข้างใจเขาไม่ได้ เราก็ยังไม่เข้าใจเขาจริงๆ เวลาคนติดรู้สึกว่ามีคนเข้าใจเขา มันจะไปสู่กระบวนการต่อไปได้ เราไม่รู้หรอกว่ามันจะถึงเวลาเมื่อไหร่ แค่รับมือให้ดี เมื่อถึงเวลาที่เขาพร้อม เขาจะยินดีมาบำบัดเอง”

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น ธวัชชัยได้ให้ผู้เข้าร่วมการอบรมคนหนึ่งรับบทเป็นภรรยาที่เพิ่งเผชิญกับอาการเมามายของสามีมาเมื่อคืนนี้ และถามสามีของตนในตอนเช้าที่เขาสร่างเมาแล้วว่า ‘ดื่มเหล้าแล้วมีความสุขไหม?’ จากนั้นจึงถามความรู้สึกของคนได้ยินว่า รู้สึกอย่างไรกับประโยคนี้

แน่นอน คนฟังรู้สึกเหมือนตนเองถูกกล่าวหา ถูกประชด แต่ต้องอย่าลืมว่า ตัวคนพูดเองก็เพิ่งเผชิญและเจ็บปวดกับอาการเมาอย่างหนักของสามีมาเมื่อคืนเช่นกัน

“พอคนเมาเมามากๆ แล้วภาพจะตัดไปเลย (black out) จำอะไรไม่ได้ คุยไปก็คุยไม่รู้เรื่อง จนคนคุยด้วยพาลอารมณ์เสียเปล่าๆ และจะพกอารมณ์ขุ่นมัวติดตัวมาด้วยในตอนเช้า แต่คนเมาที่เพิ่งสร่างเมาเขาจำอะไรไม่ได้เลย แต่จะให้เราถามเขาว่า สบายดีไหม ก็พูดไม่ออก เพราะเมื่อวานเราก็โดนอารมณ์ของเขาซัดมาเหมือนกัน”

ธวัชชัยเปรียบเทียบว่า การคุยกับคนเมาเปรียบได้กับการยืนอยู่หน้าพายุ ถ้าเราเห็นว่าข้างหน้ามีพายุ เราจะยังเดินฝ่าเข้าไปในพายุหรือไม่ การคุยกับคนเมาก็เหมือนการเดินเข้าไปในพายุ อย่างไรเราก็เหนื่อย ขณะที่เขาไม่รู้ตัวเลย ดังนั้น คำแนะนำจากนักจิตวิทยาผู้นี้คือ ถ้าเจอคนเมา อย่าพูดอะไร มันไม่มีประโยชน์ เพราะเขาไม่มีสติพอ

“ถ้าเจอคนใกล้ตัวเมา อย่างแรกคืออย่ายุ่ง ตัวใครตัวมัน ไม่ต้องคุยด้วย ต้องรู้ว่าเราอยู่กับคนเมา ไม่ใช่สามี พ่อ แม่ หรือลูกคนเดิมของเรา ผมถามก่อนว่าทำไมก่อนหน้านี้คุณถึงให้เขาดื่ม ทำไมถึงยังอยู่กับเขา ทำไมเคยคิดว่าเหล้าไม่ใช่ปัญหา เพราะเราคิดว่าเรารับมือได้ใช่ไหม คิดว่านิดเดียวไม่เป็นไร ผมขอบอกว่าเหล้าเป็นสารเสพติด ควบคุมไม่ได้ ถ้าใครสักคนต้องใช้เหล้าเป็นเครื่องมือทำให้ตัวเองอยู่รอด เขาจะไม่มีทางดื่มนิดเดียวได้ แต่เขาจะ ‘เสพ’ มันแทน”

เมื่อสร่างเมาแล้ว คำแนะนำต่อมาจากธวัชชัยคือ อย่าด่า อย่ากระตุ้น ให้อยู่นิ่งๆ ไว้ เพราะปัญหาของคนติดเหล้าคือไม่รู้ว่าตัวเองติด ไม่ได้มองว่าเหล้าเป็นปัญหา แต่มองว่าคือตัวช่วยดับความทรมาน ดังนั้น หน้าที่เราคือการให้เขาประเมินตัวเอง ให้ยอมรับว่าตนเองติดเหล้าแล้ว เพื่อจะเข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษาต่อไป

-5-

เมื่อสามีคุณติดเหล้า

เคสภรรยาทะเลาะกับสามีที่ติดเหล้าเป็นปัญหาคลาสสิกอย่างหนึ่งในสังคมไทยที่ธวัชชัยหยิบยกขึ้นมา เขาฉายภาพให้เห็นว่า สภาพครอบครัวไทยส่วนใหญ่มักปลูกฝังว่า ภรรยาต้องรักสามี ต้องเป็นภรรยาที่ดี ดังนั้น เวลาสามีเมากลับบ้านมา ภรรยาก็คอยดูแล คอยปรนนิบัติ เมื่ออาเจียนก็คอยเก็บกวาดให้ ซึ่งธวัชชัยบอกว่า การกระทำเหล่านี้อาจไม่ได้ทำให้เขาเห็นคุณค่าในตัวเรา แต่กลับทำให้สามีได้ใจมากขึ้น

“สุราจะกดสมองส่วนคิดเอาไว้ เพราะฉะนั้น เขาจะไม่ได้คิดถึงความดีของเรา ไม่ใช่ว่าเราไม่มีความดีนะ แต่สามีจะเข้าใจว่าภรรยายอมรับการกระทำนี้ได้ คือเวลาคนหิวมากๆ ต้องกินข้าว เหม็นทั้งตัวก็อาบน้ำ เพราะสมองส่วนสัญชาตญาณทำงานทำให้เราต้องรักตัวเองก่อน แต่พอภรรยาดูแลสามี สามีก็อาจจะมองว่า ยังไงเราก็มาจะเก็บกวาดให้ นี่คือการส่งเสริมทางอ้อม คือการที่คุณยอมรับสิ่งนี้ไปแล้ว”

อีกปัญหาหนึ่งคือ ปัญหาในครอบครัว เมื่อลูกเห็นแม่โดนพ่อว่าตอนเมา ก็จะพลอยเกลียดพ่อไปด้วย จากประสบการณ์บำบัดคู่สามีภรรยาของธวัชชัย ภรรยาส่วนมากมักจะบอกว่า ไม่อยากเลิกกับสามี เพราะกลัวลูกไม่มีพ่อ แต่คำถามที่แท้จริงคือ ลูกยังเห็นพ่อเป็นพ่ออยู่ไหม ลูกบางคนไม่ได้เห็นพ่อ แต่เห็นแม่ที่ถูกกระทำมากกว่า

“จะมีสักกี่คนที่เข้าใจเรื่องสมองติดเหล้า คุณลองดูจำนวนผู้ติดเหล้า แล้วคนติดเหล้านั้นต้องมีภรรยา มีลูก มีครอบครัว ก็จะมีผู้ได้รับผลกระทบเพิ่มขึ้นเข้าไปอีก เพราะฉะนั้นไม่ต้องแปลกใจเลยว่า ทำไมมันเป็นปัญหา”

“ถ้าคุณเป็นภรรยาและแม่ ให้ดูแลตัวเองให้ดี มีความสุขให้ได้ก่อน ไม่งั้นจะส่งผลต่อลูก และลูกก็อาจจะมีปัญหาตามมา เราต้องรู้ว่า เขาไม่ได้พยายามจะออกมาจากตรงนั้น ยิ่งเราดึงเขา เราก็จะจมตามเขาไปด้วย สุดท้ายเราก็จะเหนื่อยและป่วย สิ่งที่ต้องทำคือญาติต้องดูแลตัวเองก่อน รักษาใจตัวเองก่อน”

-6-

สักวันจะเป็นเวลาของเรา

หลายคนอาจคิดว่า การรักษาด้วยการพบแพทย์และทานยาก็เพียงพอ แต่ธวัชชัยอธิบายว่า การที่จะถือว่าเป็นผู้ที่สามารถเลิกได้ต้องใช้เวลาราว 1-2 ปีขึ้นไป เพราะฉะนั้น การเลิกเหล้าไม่ใช่แค่การหยุดดื่มหรือทานยา แต่คือการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตของตนเอง

และเพราะสมองติดเหล้าไปแล้ว ทำให้การเกิดเหล้านั้นยากยิ่งขึ้น ซ้ำยังมีตัวกระตุ้นอยู่มากมายคอยแต่จะดึงรั้งผู้ดื่มให้กลับไปหาขวดเหล้า ซึ่งตัวกระตุ้นแบ่งเป็นภายนอก ได้แก่ อุปกรณ์การดื่ม สถานที่ที่เคยดื่ม เห็นเพื่อนดื่ม ส่วนตัวกระตุ้นภายในคือความรู้สึกทุกอย่างที่เรามี ไม่ว่าจะรู้สึกอะไร เราจะมีข้ออ้างในการดื่มให้ตนเองเสมอ

“ถ้าคนใกล้ตัวเราติดเหล้า อย่างแรกที่ต้องถามตัวเองคือ เขาดื่มเพราะตัวกระตุ้นอะไร เป็นเพราะเราไหม มันเป็นเรื่องภายใน เรื่องความเจ็บปวด ต้องมีการบำบัดที่มากกว่าหาหมอ กินยา เลิกเหล้า แต่ต้องขจัดความเจ็บปวดของเขาให้หมดไป”

“แต่ถ้าวันนี้คุณทุกข์ คุณจำเป็นต้องดูแลตัวเองก่อน หาคนช่วย ร้องไห้ออกมาให้เต็มที่ เพราะเราไม่ใช่คนวิเศษหรือสมบูรณ์แบบ สักวันหนึ่ง เราจะมีเวลาดูแลตัวเอง เข้าใจคนอื่น และเป็นพลังให้กับคนอื่นได้ มันอาจไม่ใช่วันนี้ แต่สักวันจะเป็นเวลาของเราเอง” ธวัชชัยกล่าวทิ้งท้ายการอบรม

หมายเหตุ: เก็บความจากการอบรม ‘5 เคล็ดลับช่วยคนรักเลิกเหล้าให้สำเร็จ’ จัดขึ้นวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2562 โดยศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413 สายด่วนเลิกเหล้า ที่โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ‘แล้วสักวันจะเป็นเวลาของเรา’: เข้า (ข้าง) ใจ มั่นคง และผ่อนปรน เพื่อช่วยคนรักให้เลิกเหล้าได้สำเร็จ appeared first on Alcohol Rhythm.

ประโยคข้างต้นเป็นส่วนหนึ่งในเส้นทางชีวิตของ ธวัชชัย กุศล ก่อนเป็นที่รู้จักในนามรองหัวหน้าโครงการศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา สายด่วนเลิกเหล้า 1413 และวิทยากรผู้จัดอบรมเคล็ดลับเลิกเหล้าในโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า

ธวัชชัยเป็นนักจิตวิทยาที่มีความรู้หลากหลายแขนง ทั้งศาสตร์การรู้จักตนเอง (Enneagram type) จิตบำบัดแนวซาเทียร์ (Satir Transformational Systemic Therapy) ศาสตร์ NLP (Neuro – Linguistic Programming) และจิตบำบัดเสริมสร้างแรงจูงใจ(motivational enhancement therapy) เขาให้คำปรึกษาปัญหาชีวิตแก่คนมากมาย ไม่ว่าจะเป็นความรัก ครอบครัว หรือการค้นหาเป้าหมายในชีวิต

แต่สิ่งที่ธวัชชัยสนใจและทุ่มเทมากที่สุดคือบทบาทของการให้คำปรึกษาแก่ผู้ติดสุรา

จากการที่ครั้งหนึ่งเขาเคยเป็นทั้งผู้ดื่มและญาติของผู้ดื่ม ทำให้ธวัชชัยเป็นนักบำบัดผู้เข้าใจมุมมองของคนทุกด้าน และรู้ว่าเบื้องหลังแก้วเหล้าแต่ละแก้ว ประกอบไปด้วยเรื่องราวมากมายที่อยู่ในใจคนดื่ม

“บางครั้งตัวเหล้าเองไม่ใช่ปัญหา แต่คนดื่มเหล้าเพราะมีปัญหา”

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอพาคุณเข้าไปร่วมวงสนทนากับ ธวัชชัย กุศล เพื่อฟังความในใจของเหล่านักดื่ม ความรู้สึกของญาติที่มีนักดื่มในบ้าน กระบวนการบำบัดและวิธีช่วยเหลือคนติดเหล้าอย่างง่ายๆ ที่คุณสามารถทำได้โดยเริ่มต้นจากความเข้าใจ

คุณเริ่มต้นสนใจการทำงานด้านการบำบัดผู้ติดสุราได้อย่างไร

ผมมีคุณพ่อเป็นนักดื่มที่มีภาวะติดสุราเรื้อรัง (alcoholism) ตั้งแต่ก่อนผมเกิด ท่านเกิดในยุคสงครามโลกครั้งที่สองซึ่งเรียกได้ว่าเป็นช่วงที่มีความวุ่นวาย และต้องทำงานหนัก ดังนั้น เขาจึงเป็นคนที่มีความเครียดสูง ทีนี้ตัวคุณปู่เองก็เป็นคนดื่มเหล้าและมีภาวะติดสุราเรื้อรังเหมือนกัน ท่านจึงเห็นแบบอย่างมาจากคุณปู่ ต่อให้คุณพ่อไม่ได้ชอบปู่ที่กินเหล้า แต่เขาก็ดื่มเหล้าเวลาเขาเครียด และชอบใช้ความรุนแรงเวลาเมา

ตัวผมเองมีส่วนคล้ายกับคุณพ่อ คือเป็นวัยรุ่นที่เห็นพ่อดื่มเหล้ามาตลอด และผมไม่ได้ชอบที่พ่อดื่มเหล้าแล้วใช้อารมณ์ แต่ตัวเองก็ดื่มเหล้า เพราะมีเพื่อนชวน พอดื่มแล้วเรารู้สึกว่ามีสังคม มีความสุขกับการดื่ม เวลาเครียดเราก็ดื่ม จนกระทั่งวันหนึ่ง ผมตั้งคำถามกับตัวเองว่าทำไมเราถึงเกลียดพ่อ แต่ไม่เกลียดเหล้า

ผมเริ่มสนใจว่ารากฐานความรุนแรงของคุณพ่อเป็นมาอย่างไร ทำไมเขาถึงดื่มเหล้า และผมอยากทำความเข้าใจตัวเอง ทำให้ผมเลือกเรียนจิตวิทยาที่มหาวิทยาลัยรามคำแหง

ที่รามคำแหงมีจิตวิทยาด้านหนึ่ง เรียกว่าจิตวิทยาครอบครัว เป็นการทำความเข้าใจว่าแต่ละคนมีรากฐานที่มาเป็นอย่างไร และส่งผลต่อพฤติกรรมอย่างไร เดิมผมรู้อยู่แล้วว่าพ่อมีปู่ที่ดื่มเหล้า เมื่อเรียนจึงได้เข้าใจว่าภายในครอบครัวผมส่งต่อปัญหาเรื่องดื่มเหล้ากันมา

จากเดิมผมคิดว่าตัวเรากับคุณพ่อคงมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันไม่ได้ สุดท้ายผมก็เลือกคุยกับพ่อโดยตรงว่าเขาดื่มเหล้าเพราะอะไร ทำไมถึงใช้ความรุนแรง พ่อก็เล่าปัญหาของเขา และบอกว่าเขาเห็นปู่ทำแบบนี้ เรียนรู้มาแบบนี้ เขาไม่รู้ว่าเวลาเครียดต้องทำอย่างไรนอกจากดื่มเหล้าและใช้ความรุนแรง ตอนที่เขาเล่า เขาไม่ได้เล่าด้วยความรู้สึกสะใจหรือมีความสุข แต่เล่าด้วยความรู้สึกเสียใจ ผมจึงเข้าใจที่มาที่ไปทั้งหมด ว่าทำไมพ่อเป็นแบบนี้ และผมเป็นแบบนี้

ตั้งแต่นั้นมาผมก็ไม่ได้เกลียดพ่อ และผมเข้าใจว่าทำไมหลายๆ คนใช้เหล้าเป็นทางออกของปัญหา เข้าใจผู้ที่ได้รับผลกระทบจากคนติดเหล้า รวมถึงตัวผมเองก็เคยติดเหล้าด้วย แต่เราก็มีชีวิตที่ดีได้ ในเมื่อเราทำได้ เราก็อยากให้คนอื่นทำได้เหมือนเรา นั่นทำให้ผมมาทำงานด้านนี้

หัวใจสำคัญของการเริ่มต้นเป็นนักจิตวิทยาที่ช่วยบำบัดผู้ติดสุราคืออะไร

เราศึกษาจิตวิทยาเพื่อทำความเข้าใจคนเป็นหลัก ศึกษาที่มาที่ไปของพฤติกรรมว่ามีสาเหตุอย่างไร มาจากไหน แต่ก่อนจะทำความเข้าใจใคร สิ่งสำคัญคือนักจิตวิทยาต้องรู้จักตัวเองก่อนว่าเราเป็นใคร มาจากไหน มีข้อดีข้อเสียอย่างไร ชอบหรือไม่ชอบอะไร การเป็นนักจิตวิทยาไม่ได้แปลว่าต้องเก่ง ต้องอ่านใจคนออก แค่ต้องเข้าใจตัวเองอย่างชัดเจน จากนั้นจึงจะทำความเข้าใจคนอื่นได้

อีกเรื่องหนึ่งคือต้องเป็นคนที่เห็นคุณค่าของตัวเอง ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นคนที่เรียนจิตวิทยาก็ได้ การเป็นคนเห็นคุณค่าของตัวเองนี้ก็ต้องใช้เวลา และต้องหัดฟังตัวเองโดยไม่ตัดสิน ทุกข์หรือสุขก็ต้องฟัง ทั้งข้อดีข้อเสียเราต้องรับได้ทั้งหมด เมื่อฟังตัวเองไปเรื่อยๆ เราจะสามารถยอมรับและชื่นชมตัวเองได้ในทุกวัน เมื่อถึงตอนนั้น เราจะมีพลังและสามารถช่วยเหลือคนอื่นได้อย่างจริงใจ

ผมบอกนักจิตวิทยาของเราทุกคนว่านอกจากทำหน้าที่ให้พลังคนอื่น ช่วยเหลือคนอื่นแล้วก็ต้องให้พลังตัวเอง ให้พลังซึ่งกันและกันด้วย

กระบวนการบำบัดคนติดสุรามีขั้นตอนอย่างไร

เราเริ่มต้นจากการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้เข้ารับการบำบัด เพราะเวลาเราอยากรู้จักคนอื่น ต้องเริ่มจากมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันก่อน แล้วพูดคุยสำรวจปัญหาเพื่อทำความเข้าใจ ทั้งตัวเราเข้าใจเขา และทำให้เขาได้เข้าใจตัวเองว่าติดระดับไหน ต้องแอดมิทไหม ต้องบำบัดไหม หรือแค่เพิ่งเริ่มติด หยุดดื่มได้เองไม่ต้องพบหมอ หรือติดระดับปานกลาง กินยาแต่ไม่ต้องรับการบำบัด

เมื่อเขาเข้าใจจุดที่ตนเองยืนอยู่ กระบวนการถัดมาจะง่ายมาก คือหาทางแก้ไข ซึ่งไม่ใช่ว่าเราไปแก้ปัญหาให้กับเขา แต่ทำให้เขาย้อนมองว่าก่อนหน้านี้ได้ลงมือทำอะไรบ้าง ด้วยวิธีการอย่างไร ที่มันไม่สำเร็จเพราะอะไร สุดท้ายให้เขาได้สรุปจากการพูดคุยด้วยตัวเองว่า สาเหตุที่แท้จริงของการดื่มเหล้าคืออะไร แล้วจะทำอย่างไรต่อไป

เราต้องช่วยเขาทำความเข้าใจรากเหง้าของปัญหา เพื่อจะได้แก้ไขอย่างตรงจุด ยกตัวอย่างให้เห็นภาพว่าเวลาคนเราปวดหัว มักจะนึกถึงยาพารา พอกินแล้วก็หายปวดหัว แต่ไม่ได้คิดต่อว่าสาเหตุของการปวดหัวคืออะไร พอปวดหัวอีกครั้ง ก็กินยาพาราอีก กินไปเรื่อยๆ สุดท้ายก็ไม่ได้แก้ที่สาเหตุที่แท้จริงของปัญหา

ดังนั้น ปัญหาที่ทุกคนพามาหานักบำบัดจึงไม่ใช่แค่เรื่องเหล้า การดื่มเหล้าเป็นแค่วิธีการที่เขาแสดงออกว่ากำลังหนีทุกข์เพื่อหาสุข แต่ความสุขนี้กลายเป็นการเสพติด ต่อให้มีความสุขอย่างไร เมื่อถึงจุดหนึ่ง ร่างกายคุณจะทรมานถ้าไม่ได้ดื่ม หน้าที่ของเราจึงต้องฟังและช่วยเขาสรุปต้นตอของปัญหา ทำให้เขาเห็นมุมมองใหม่ๆ ว่ามีทางเลือกอื่นๆ ที่ดีกว่าการดื่มเหล้า ซึ่งตรงนี้ต้องใช้เวลาคุยกัน ฟังกัน สร้างความสัมพันธ์ที่ดี เปิดโอกาสให้เขาได้พูดในบรรยากาศที่ผ่อนคลาย เพื่อที่เราจะได้รู้ว่าสิ่งที่ทำให้เขามีความสุขและอยากมีชีวิตอยู่คืออะไร รวมถึงให้กำลังใจว่าเขามีความหมายต่อเราอย่างไร

คุณศึกษาศาสตร์จิตวิทยามาหลายด้าน มีด้านไหนบ้างที่คุณนำมาประยุกต์ใช้ในการบำบัดผู้ติดสุรา

ผมเริ่มจากการทำความเข้าใจคนด้วยศาสตร์ที่เกี่ยวกับบุคลิก 9 ประเภท เรียกว่านพลักษณ์ ศาสตร์นพลักษณ์จะช่วยให้เรารู้ว่าคนแต่ประเภทมีโลกทัศน์อย่างไร วิธีมองโลกที่แตกต่างกันจะทำให้คนเรามีปฏิสัมพันธ์ต่อสิ่งต่างๆ ไม่เหมือนกัน เราจะทำความเข้าใจโลกทัศน์ของเขาโดยที่ไม่ตัดสินว่าชุดความคิดของเขาผิด

ต่อมาคือการใช้ศาสตร์ NLP หรือ Neuro-linguistic programming เพื่อให้ผู้เข้ารับการบำบัดเข้าใจว่าสิ่งเร้าต่างๆ รอบตัวเขาส่งผลต่อสมองและทำให้เขาอยากดื่มอย่างไร กระบวนการง่ายๆ ที่ผมเคยทำคือหยิบขวดเบียร์ออกมาให้เขาเห็น บรรยายว่าตอนนี้ในมือของผมคือขวดเบียร์ ขวดเบียร์นี้เพิ่งหยิบออกมาจากตู้เย็น เย็นฉ่ำมาก เมื่อผมเปิดขวดเบียร์ออกมา ฟองเริ่มไหล แล้วผมก็เทเบียร์ใส่แก้ว เสร็จแล้วผมถามว่าเขารู้สึกอย่างไร เขาตอบว่าคุณหมอครับ อยากดื่มแล้วครับ

ดังนั้นอะไรก็ตามที่คุณเคยเห็น เคยรับรู้ เคยสัมผัส มันคือสิ่งที่ประทับอยู่ในสมองคุณ ศาสตร์ NLP ช่วยอธิบายว่าทำไมคนที่อยากเลิกเหล้าต้องไม่เห็นขวดเหล้า ร้านเหล้า หรือเพื่อน เพราะมันทำให้นึกถึงเหล้า แล้วก็กลับไปดื่มต่อ

นอกจากนี้ผมยังใช้จิตบำบัดแนวซาเทียร์ (Satir Transformational Systemic Therapy) ช่วยให้เขาเข้าใจว่าการที่คุณดื่มเหล้าอยู่ตอนนี้ไม่ได้เกิดจากปัญหาในตอนนี้เท่านั้น แต่บางครั้งเป็นผลกระทบมาจากเรื่องในอดีตด้วย เช่น คนในครอบครัวบอกว่าเขาไม่ประสบความสำเร็จในชีวิต ล้มเหลวในชีวิตซ้ำๆ จนกลายเป็นความรู้สึกตอกย้ำ เครียด ไม่เชื่อมั่นในตัวเองและจบลงที่การดื่มเหล้า หน้าที่เราคือการทำให้เขาเข้าใจในสิ่งที่เขาเป็น

ไม่ว่าศาสตร์ด้านไหนก็ฟังดูเหมือนจะมีจุดมุ่งหมายเดียวกัน คือการทำให้ผู้เข้ารับการบำบัดเข้าใจตัวเอง

ถูกต้อง และเมื่อเขาเข้าใจตัวเองแล้ว เราต้องช่วยทำให้เขารู้ว่าเป้าหมายของเขาคืออะไรด้วย โดยผ่านวิธีการที่เรียกว่า  motivation  interviewing หรือการคุยเพื่อสร้างแรงจูงใจ

เราจะถามว่าลึกๆ แล้วที่คุณอยากเลิกเหล้าเพราะคุณอยากให้อะไรเปลี่ยนไปจากเดิม สิ่งที่คุณต้องการคืออะไร ทำให้เขาเห็นและพูดในสิ่งที่เขาตั้งใจจะทำ สมมติถ้าเขาเล่าว่าอยากเลิกเหล้าเพื่อลูก อยากทำให้ลูกรับรู้ว่าตัวเองเป็นคุณพ่อที่มีความตั้งใจ ผมจะช่วยสะท้อนกลับไปว่าคุณเลิกเหล้าเพราะอยากเป็นพ่อที่ดี อยากเป็นแบบอย่างที่ดีให้กับลูก อยากให้ลูกมองว่าคุณเป็นพ่อที่ประสบความสำเร็จในชีวิต

หรือถ้าเขาเล่าว่า ถ้าเลิกเหล้าได้ ภรรยาจะไม่ทิ้งเขาไป ผมก็จะไม่แปลความว่าเพราะคุณกลัวถูกภรรยาทิ้งเลยอยากจะเปลี่ยน แต่จะบอกว่าคุณอยากเปลี่ยนเพราะต้องการครอบครัวที่อบอุ่น อยากให้มีคนรักมากขึ้น อยากมีคนให้กำลังใจมากขึ้น เขาจะรู้สึกว่าใช่

หน้าที่ของเราคือฟัง ใช้คำถาม และสะท้อนสิ่งที่เขาพูดให้เขาได้ยิน เพื่อทำให้เขาอยากไปถึงเป้าหมาย และการที่เขาตั้งเป้าหมายจะทำให้เขารู้ว่าต้องทำอย่างไรถึงจะเปลี่ยน มีปัญหาอะไรที่ทำให้เขาเปลี่ยนไม่ได้ และจะแก้มันอย่างไร ซึ่งเราจะช่วยกันลดอุปสรรคตรงนั้นด้วย

ถ้าเราเสนอทางเลือกต่างๆ โดยไม่รู้เป้าหมายหรืออุปสรรคของเขา จะทำให้ช่วยเหลือเขาไม่สำเร็จ ฉะนั้น เราต้องรู้เป้าหมายของผู้เข้ารับการบำบัดเพื่อรู้วิธีว่าจะร่วมเดินไปกับเขาอย่างไร หน้าที่ของนักจิตวิทยาไม่ใช่การเดินนำหน้า แต่เป็นการเดินไปกับเขา ทำให้เขารู้ว่าตนเองมีศักยภาพ และไม่ได้กำลังเดินอยู่คนเดียว ไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น เรายังอยู่กับเขา เมื่อทำแบบนี้แล้วทุกคนจะรู้สึกว่าสามารถเลิกได้ง่ายขึ้น

การที่ผู้เข้ารับการบำบัดได้พูดเป้าหมายของตัวเองออกมา ต่างจากการคิดแต่ไม่พูดอย่างไร

ต่างกันมาก เวลาเขาพูดจะรู้สึกเหมือนให้คำสัญญากับตัวเอง จะรู้ตัวว่าอะไรคือสิ่งที่เขาอยากได้ ในทางจิตวิทยามีทฤษฎีที่เรียกว่า Self Perception Theory หรือทฤษฎีการรับรู้ตนเอง เมื่อเราได้ยินสิ่งที่เราพูด เราจะรับรู้ถึงตัวตนที่เราอยากเป็น และอยากจะพัฒนาตัวเองมากขึ้น

อีกเรื่องคือเมื่อพูดออกมาแล้ว มีคนรับฟัง ผมเองก็ช่วยสะท้อนให้เขาได้ยินว่าคุณได้พยายามมาตลอด ผมรับรู้ถึงความตั้งใจของคุณ และคุณสามารถทำได้แน่นอน เพราะคุณยังไม่หยุดพยายาม เขาจะรับรู้ว่ามีคนเห็นคุณค่าของเขา ทำให้เขาอยากทำต่อไป

การบำบัดของนักจิตวิทยามักเน้นการพูดคุยเป็นหลัก ถ้าผู้เข้ารับการบำบัดไม่ยอมเปิดใจพูด เราจะมีวิธีทำอย่างไรให้คนเปิดใจ

ส่วนใหญ่เราใช้วิธีสร้างความสัมพันธ์ ถามว่าเป็นอย่างไรบ้าง ให้ช่วยเหลืออย่างไร เราจะไม่ถามเรื่องที่เป็นปัญหาเพราะเรารู้ว่าเป็นเรื่องอ่อนไหวและฟังดูเป็นความสงสัยใคร่รู้มากกว่าความใส่ใจ  เช่น เวลาเขาบอกว่าผมอยากจะเลิกเหล้า แล้วเราถามย้อนกลับไปว่าคุณมีปัญหาอะไร คุยแต่เรื่องที่เป็นปัญหาจะยิ่งทำให้เขาเครียด รู้สึกหดหู่ และไม่อยากคุยกับเรา เพราะเขารู้อยู่แล้วว่าตัวเองมีปัญหา แต่เพราะมีปัญหาไงถึงได้มา

ตอนที่เขามาหาเราหมายความว่ามันถึงวิกฤตสำหรับเขาแล้ว ดังนั้นเขาจึงมาด้วยความหวัง ต้องการพลังใจและคนที่ไม่ซ้ำเติมเขา เราจึงไม่คุยเรื่องปัญหา แต่จะคุยเรื่องผลกระทบ ชี้ให้เขาเห็นว่าถ้าวันนี้ไม่เปลี่ยน ไม่ทำอะไรสักอย่าง มันจะเกิดอะไรขึ้น อีกสองสามปีจะเกิดอะไรขึ้น จากนั้นให้เขาตัดสินใจและตั้งเป้าหมายของตัวเอง

ถ้าเป็นการพบกันต่อหน้า ผมจะใช้การสบตา ภาษากาย บอกให้เขารู้ว่าผมเข้าใจ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะผมเคยมีประสบการณ์มาก่อน แต่ถ้าเป็นการโทรเข้ามาที่สายด่วนเลิกเหล้า 1413 คำถามที่เราจะถามคือ โทรติดยากไหม คงต้องรอสายนานเพราะบริการสายให้คำปรึกษาของเรามีน้อย วันนี้ที่โทรเข้ามามีอะไรให้เราช่วยเหลือหรือเปล่า

คนอาจจะถามว่าง่ายแค่นี้เองเหรอ ใช่ครับ คนที่โทรเข้ามามีน้อยคนที่ไม่อยากพูดเรื่องราวของตัวเอง ต่อให้เขาโทรมาแล้วขอแค่วิธีการแบบไวๆ เราก็จะให้ข้อมูล แล้วสร้างความสัมพันธ์ผ่านคำถามที่ย้อนกลับไปสู่เรื่องราวของตัวเขา เช่น ตอนที่โทรเข้ามาคุณรู้สึกอย่างไร เหนื่อยไหม ที่คุณโทรเข้ามาเพราะมีเรื่องราวที่คุณต้องตัดสินใจเยอะเลยใช่ไหม เราย้อนถามถึงสิ่งที่อยู่ในใจของเขาเพื่อทำความรู้จักกับเขา ดูว่ามีอะไรที่เราสามารถให้เขาได้มากกว่าวิธีบำบัดอีก ถามถึงความตั้งใจที่ทำให้อยากจะโทรเข้ามา สาเหตุที่อยากจะเลิกเหล้าเพราะอะไร แล้วเดี๋ยวเขาจะพูดได้เยอะเลย

ความท้าทายของการให้คำปรึกษาผ่านทางโทรศัพท์คืออะไร

การที่เราฟังผ่านทางโทรศัพท์ ทำให้ได้ยินแต่น้ำเสียง เราแทบไม่เห็นอะไรของเขาเลย ดังนั้นเราต้องตั้งคำถามให้ชัดเจน เช่น เป้าหมายของคุณคืออะไร คุณอยากให้อะไรเปลี่ยนไปจากเดิม ก่อนหน้านี้คุณทำอะไรสำเร็จบ้างและทำอย่างไร ต้องสังเกตน้ำเสียงของเขาว่ามีความตั้งใจ ความเครียด หรือความวิตกกังวลอย่างไร แล้วเราจำเป็นต้องทำให้เขาเชื่อมโยงตนเองเข้ากับประสบการณ์ดีๆ ให้เขามีกำลังใจ เพราะคนเหล่านี้ไม่ค่อยนึกถึงเรื่องดีๆ ในชีวิตประจำวัน

ข้อดีของบริการให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์เมื่อเทียบกับการเข้าพบแพทย์โดยตรงคืออะไร

สำหรับคนกินเหล้ามักมีภาพจำอย่างหนึ่ง คือ การไปหาหมอเท่ากับว่าตัวเองกำลังป่วยหรือเป็นโรคจิต และการบอกว่าตัวเราป่วยเป็นเรื่องที่แย่มาก สูญเสียความมั่นใจ (self-confident) แต่ถ้าเป็นการยกหูโทรศัพท์มันง่ายกว่ามาก เขาจะรู้สึกแค่มาถามคำถามเฉยๆ เราเองก็พยายามทำให้กระบวนการต่างๆ ง่าย คุยเสร็จอยากนัดเจอนักจิตวิทยา อยากเจอหมอ ขอแค่บอก เราจะช่วยตอบสนองให้ ไม่เหมือนการพบแพทย์ในโรงพยาบาลที่มีขั้นตอนมากมาย

แต่เราไม่ได้บอกว่าให้เขาเข้ามาที่โรงพยาบาลเลย ถ้าคุณไม่พร้อมไม่จำเป็นต้องมาหาหมอก็ได้ แค่ทำให้เขารู้ว่าจุดที่เขายืนอยู่เป็นแบบไหน และคุยถึงทางเลือกที่เขาอยากได้ ทั้งวิธีการเลิกเหล้าแบบไม่พบแพทย์ เลิกด้วยตัวเองแบบปลอดภัย ถ้าถามเรื่องสถานบำบัดเราก็ให้ข้อมูลไป ตอบสนองความต้องการทุกอย่าง และที่สำคัญคือมีการติดตามผล

สายด่วน 1413 ไม่ใช่ Hotline แต่เป็น Helpline ที่คุณจะโทรมาตอนไหนก็ได้ เราจะชื่อไว้ทุกเคสและโทรติดตาม เพราะเราพบว่าวงจรของคนส่วนใหญ่มักเริ่มต้นจากมีความตั้งใจในช่วงแรก พอลงมือทำได้สักพัก ก็กลับไปเป็นเหมือนเดิม เปลี่ยนไม่ได้แล้วรู้สึกท้อแท้สิ้นหวัง หน้าที่ของเราคือช่วยตัดวงจรนี้ คุณโทรมา 1 ครั้ง 1 สัปดาห์ผ่านไปเราโทรหาคุณ จากนั้น 1 เดือน 3 เดือน 6 เดือนโทรหา ช่วยดูแลคุณไปจนกระทั่งครบปี

ถ้าการไปพบแพทย์ทำให้เขารู้สึกแย่ว่าตัวเองกำลังป่วย งั้นนักบำบัดต้องพยายามทำให้คนที่เข้ารับการบำบัดรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้เจ็บป่วยอยู่หรือเปล่า

ไม่ครับ เราทำให้เขารู้ว่าเขากำลังเป็นอะไร แต่แค่ไม่ไปตัดสินเขาว่าคุณติดเหล้าแล้ว เราจะเริ่มถามเขาก่อนว่าอยากรู้ไหมว่าอาการที่เป็นอยู่คืออะไร แล้วใช้คำถามแบบคัดกรองผู้ติดสุราง่ายๆ อย่างเช่น  ปัจจุบันนี้คุณต้องเพิ่มปริมาณการดื่มเพื่อให้ตัวเองเมาไหม 1-2 แก้วไม่เพียงพออีกต่อไปแล้ว เคยเป็นไหมที่ตั้งใจจะหยุดดื่ม 2- 3วันแล้วมีอาการหงุดหงิด มือสั่น คลื่นไส้อาเจียน แล้วเคยไหมที่ตั้งใจว่าจะดื่มแค่แก้วสองแก้วแต่ติดลม เคยไหมที่ตั้งใจจะลด ละ เลิก แต่ไม่สำเร็จ ทั้งๆ ที่รู้ว่าไม่ดีแต่ก็ยังดื่ม มีบ้างไหมที่คนในครอบครัวหรือเจ้านายเคยบอกให้เราเลิก

ถ้าตอบว่าใช่ อย่างน้อยแค่ 3 ข้อก็เรียกว่าติดเหล้านะครับ คุณคิดว่าอย่างไรครับ เขาก็ว่าอ๋อ คงใช่ครับ นั่นล่ะครับ เราไม่ได้ตัดสินเขา แต่ทำให้เขาสามารถรู้ได้ด้วยตัวเอง พอเราอยากให้เขารู้ด้วยความเป็นห่วงจริงๆ เขาจะมีความรู้สึกอยากเลิกขึ้นมาเอง จากนั้นเราค่อยประเมินต่อว่าเคยหยุดดื่มได้นานที่สุดเท่าไร ถ้าเขาตอบว่า 3-4 เดือนก็ไม่จำเป็นต้องไปหาหมอ แค่ถามว่าถ้าเขาเคยทำได้ จะกลับไปทำแบบนั้นอีกได้ไหม อาจจะต้องทนอาการทรมานสัก 3-4 วัน คุณทนได้ไหม ถ้าไม่ได้เรามีตัวช่วยให้ แล้วเราก็เริ่มเข้าสู่กระบวนการจูงใจให้พบแพทย์ บอกรายละเอียดให้เขา จนหาทางออกที่เหมาะกับเขาได้

ดูเหมือนคนที่เข้ามาขอคำปรึกษาจะเป็นคนที่มีความมุ่งมั่นในการเลิกเหล้าเป็นทุนเดิม แล้วถ้าเขาไม่มีความมุ่งมั่นจะเลิก เราควรช่วยผลักดันเขาอย่างไร 

จากประสบการณ์ของผม น้อยมากที่จะเจอคนที่ไม่มีความตั้งใจ หลายคนบอกว่าลองทำมาทุกอย่างแล้ว แม้กระทั่งไปหาหมอ เวลาเราย้อนถามคนที่มาปรึกษาว่าคุณเคยลองเลิกมากี่ครั้ง คำตอบที่ได้คือมากกว่า 10 ครั้ง ฉะนั้นผมกล้าพูดได้เลยว่าไม่มีมนุษย์คนไหนที่ไม่พยายามช่วยเหลือตนเอง แล้วไม่มีมนุษย์คนไหนอยากให้คนอื่นช่วยเหลือถ้าไม่จำเป็นจริงๆ คนติดเหล้าก็เช่นกัน ถ้าไม่เหนือบ่ากว่าแรงจริงๆ ก็จะไม่ร้องขอ แต่เพราะส่วนใหญ่ล้มเหลวมาหลายรอบ การที่เขามาหาเราหมายความว่ามันถึงวิกฤตแล้ว เขามาด้วยความหวัง เชื่อว่าเราเป็นทางออก ต้องการพลังใจจากคนที่ไม่ซ้ำเติมเขา

เหตุผลส่วนใหญ่ที่ทำให้คนอยากเลิกเหล้าคืออะไร

เหตุผลส่วนใหญ่ของคนอยากเลิกเหล้าคืออยากทำเพื่อสุขภาพ เพราะเริ่มเจ็บป่วยแล้ว ตกงาน ผมเคยเจอเคสหนึ่งเล่าว่าเขาเห็นโฆษณาของสสส.แล้วอยากเลิกมาหลายรอบ แต่กว่าจะได้ติดต่อมาหาเราก็ผ่านไปครึ่งปี เหตุผลคือสุขภาพเริ่มไม่ดีแล้ว เจ้านายเริ่มว่า ถ้าให้ผมเปรียบเทียบการดื่มเหล้าก็คงเหมือนยืนอยู่บนทรายดูด เวลาเราไปทะเล แล้วเจอทรายดูดถึงแค่ตาตุ่มก็ไม่รู้สึกว่าเป็นปัญหา มันก็เพลินดี สนุกดี มีความสุขดี แต่พอทรายดูดเริ่มไปถึงเอว เราเริ่มรู้สึกว่าไม่ไหวแล้ว ต้องตะโกนแหกปากให้คนช่วย

อีกเคสหนึ่งที่ผมเจอในโครงการอบรมคือมีผู้ชายคนหนึ่งมากับภรรยา ภรรยาบอกว่าถ้าครั้งนี้ไม่เปลี่ยนจะเลิกคบ ตัวเขาก็ยังไม่สลดนะ แต่พอได้ยินผู้เข้าร่วมอบรมอีกคนเล่าว่าเขาดื่มจนเป็นโรคตับระยะสุดท้าย ปรากฏผู้ชายคนนี้บอกว่าพี่ ผมขอบคุณมาก ผมไม่อยากเป็นแบบพี่ เขาไม่ได้กลัวเมียเลิก แต่กลัวโรคเลยตั้งใจจะเลิกดื่ม

บางคนที่เลิกเพื่อครอบครัวก็มี ส่วนใหญ่อยากทำเพื่อลูกเพราะอยากให้ลูกเคารพ หรือไม่ก็อยากทำเพื่อแม่เพราะแม่รักเรา มีผู้ชายคนหนึ่งมาหาผมพร้อมกับแม่ เคสนี้ดื่มจนท้องมาน ตาเหลืองแล้ว เขาบอกกับผมว่าเขาไม่กลัวตาย แต่ที่มาเพราะเขารักแม่ เขาเห็นแม่ทรมาน เจ็บปวดที่เขาเป็นแบบนี้ เขาจึงอยากบอกแม่ว่าเขาพยายามแล้ว และอยากให้แม่เข้าใจว่าเขาทรมานเหมือนกัน ตลอดเวลาหลายสิบปีที่ดื่มเหล้า ไม่มีสักวันที่เขาไม่อยากเลิก แต่เขาไม่รู้ว่าจะมีชีวิตอยู่ไปทำไม เขาไม่มีอะไรให้ห่วงนอกจากแม่และไม่อยากให้แม่ต้องทุกข์ทรมานเพราะเขา

สำหรับเคสแบบนี้ นักบำบัดจะเข้าไปมีช่วยเหลืออย่างไร

สิ่งที่ผมทำคือเปิดโอกาสให้เขาพูดคุยกัน และช่วยแปลงความหมายที่เขาต้องการจะสื่อออกมา ต้องเข้าใจก่อนว่าหลายครั้งเวลาคนเราพูด เราไม่ได้พูดจากใจ แต่พูดด้วยอารมณ์และมักจะตัดสินจากสิ่งที่เห็น ยกตัวอย่างเวลาแม่เห็นลูกเมา แม่จะตัดสินว่าลูกไม่ได้เรื่องและตำหนิ เมื่อลูกอยากจะอธิบายก็อธิบายไปด้วยอารมณ์ เพราะฉะนั้นต่างฝ่ายต่างจะไม่รับรู้ถึงความหมายลึกๆ ที่พวกเขาต้องการจะสื่อจริงๆ หน้าที่ของผมจึงเป็นการช่วยแปลงมันออกมาให้เข้าใจตรงกันทั้งสองฝ่าย

เคสนั้นเมื่อเขาพูดกับแม่ได้ แม่เขาก็บอกว่าเข้าใจ และรับรู้ว่าลูกตั้งใจที่จะเปลี่ยน ไม่ซ้ำเติมเขา ทำให้เขาตัดสินใจไปหาหมอเพื่อรักษา บอกว่าผมจะเปลี่ยนเพราะผมอยากมีชีวิต อยากทำให้แม่ภูมิใจได้สักครั้ง

จริงๆ ผมคิดว่าทุกคนหวังดีต่อกัน แต่ปัญหาคือวิธีการแสดงออกอาจจะไม่เหมาะสมหรือไม่สอดคล้องกับสิ่งที่ต้องการสื่อเท่านั้นเอง

คุณคิดว่าอุปสรรคในการบำบัดคนติดเหล้ามีอะไรบ้าง 

บางทีวิธีการที่เรานำเสนอไปก็ไม่ได้ผล เพราะเขายังไม่พร้อมที่จะทำ อาจจะมีปัญหาทั้งเรื่องเวลา เรื่องงาน ไม่มีเงิน ซึ่งผมก็บอกว่าไม่เป็นไร สะดวกเมื่อไรก็มา ทางโทรศัพท์เอง ถ้ายังไม่พร้อมปรึกษา ต้องการให้เราโทรกลับคราวหลัง เราก็มีบริการโทรกลับเช่นกัน

ผมยอมรับว่าคนทำงานสายด่วนเลิกเหล้าต้องทำงานหนักมาก เพราะคนหนึ่งคนต้องคุยกับคนไข้หนึ่งเคสไม่ต่ำกว่า 20 นาที ในวันหนึ่งต้องคุยเกือบ 10-20 คน ผมเลยจัดโครงการอบรมเลิกเหล้าขึ้นด้วย ให้คนเข้ามาฟังและทำกระบวนการบำบัดโดยตรง ถึงจะเป็นห้องเล็กๆ รับคนได้น้อย แต่ผมก็อยากสนับสนุนคนในทีม เพราะงานสายนี้ไม่ได้ทำเพื่อเงินเป็นหลัก ทุกคนต่างมาทำงานด้วยความหวังและพลังใจที่อยากช่วยเหลือคนอื่นๆ

นอกจากความไม่พร้อม ยังมีอุปสรรคอะไรอีกที่คนอยากเลิกเหล้าต้องเผชิญจนทำให้เลิกได้ยาก

ความยากมีอยู่สองเรื่อง เรื่องแรกคือการต้องอดทนต่อความทรมานเวลาหยุดดื่ม คนเลิกดื่มเหล้าทุกคนจะมีอาการที่เรียกว่าถอนเหล้า คือ อาเจียน เหนื่อยเพลีย กินน้ำเยอะ และอาจมีโรคกระเพาะตามมา เราจะเตือนเขาว่าการเลิกเหล้าต้องเจออาการอะไรบ้าง ต้องหาทางจัดการกับมันอย่างไร ถ้าเป็นคนที่เคยลองเลิกมาก่อนแล้ว เราจะทวนให้เขาเตรียมใจว่าจะเจอกับอาการเหล่านั้นอีก ชักชวนให้เขาพูดวิธีที่จะจัดการกับตัวเองให้ฟัง ทำให้เขารู้ว่าเขามีศักยภาพที่จะอดทนต่อมัน

ความยากเรื่องที่สองคือการที่เขาต้องเจอกับสภาพแวดล้อมแบบเดิมๆ ที่กระตุ้นให้เขาอยากดื่ม เช่น สภาพแวดล้อมที่ทำให้เขาเกิดความเครียด ผมก็พยายามช่วยให้เขารู้ถึงสาเหตุจะได้ไปแก้ที่ต้นตอ และแนะนำว่าให้หาความสุขในแบบอื่น อะไรก็ได้ที่ไม่ใช่การกลับไปดื่มเหล้า อาจจะเป็นเรื่องการดูแลตัวเองง่ายๆ อย่างเหนื่อยก็นอน หิวก็กิน หาความสุขเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวันบ่อยๆ

บางคนก็บอกว่ากลับไปดื่มเพราะเพื่อน เพื่อนมักจะชวนดื่มจนทำให้เลิกไม่ได้ ดังนั้น สำหรับคนที่จะเลิกดื่ม ผมบอกเสมอว่าต้องไม่กลับไปเจอเหล้าอีก และพยายามให้เขาคิดวิธีปฏิเสธเวลาถูกชักชวน

คนติดสุราหลายคนเชื่อว่าเมื่อมาบำบัดจนหาย จะสามารถกลับไปดื่มได้โดยไม่ติดอีก ซึ่งผมต้องบอกว่ามันไม่ได้ เพราะคุณเคยมีประสบการณ์และคุณไม่สามารถลืมได้ การเลิกเหล้าจึงจำเป็นต้องอาศัยวินัยของตัวเอง คุณอาจจะรู้สึกอึดอัด ต้องทำสิ่งที่ไม่ชอบ ไม่เป็นตัวของตัวเอง แต่คุณต้องเปลี่ยน เพราะคุณเองก็รู้ว่าถ้าไม่เปลี่ยนจะเกิดอะไรขึ้น ผมแนะนำว่าเมื่อมีวินัยแล้ว อย่าลืมให้รางวัลกับตัวเองด้วย มิฉะนั้นสุดท้ายคุณจะเกิดความเบื่อ

อยากให้คุณช่วยเล่าประสบการณ์ในฐานะคนที่เคยติดเหล้าว่าคิดอย่างไรและเลิกได้อย่างไร

ผมเริ่มดื่มเหล้าตั้งแต่อายุ 13 จนถึงอายุ 18 ไปกินทุกวันศุกร์กับเพื่อนๆ เราไม่เคยคิดว่าเหล้าเป็นปัญหาเลย เพราะเวลาดื่มมันผ่อนคลาย มันได้เพื่อน ได้มิตรภาพ ทำให้เรารู้สึกดี แต่การดื่มตั้งแต่อายุยังน้อยมีผลกระทบต่อสมอง เพราะสุราเป็นสารกดประสาท ส่งผลต่อการเติบโตของเซลล์สมอง นี่จึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่งว่าทำไมคนถึงพยายามไม่ให้เด็กกินเหล้า ผมก็รู้ตัวว่าความจำไม่ดีเพราะเหล้า บางทีดื่มมาจนแฮงค์ ก็เรียนหนังสือไม่ได้

หลายคนมักบอกว่าผมหน้าตาดี แต่เรียนหนังสือแย่ นานไปผมก็คิดว่าแค่หน้าตาดีมันทำอะไรไม่ได้ ถ้าเรามีครอบครัว เราก็เลี้ยงดูใครไม่ได้เพราะเรียนหนังสือไม่เก่ง สมองไม่ดี จึงอยากจะเลิก

แต่ผมยอมรับว่ามันเลิกยาก เพราะมีเพื่อนกินเหล้า ถ้าเราไม่กินก็โดนล้อ กลัวเพื่อนไม่ยอมรับ เรารู้ตัวว่าติดเหล้าเพราะความภาคภูมิใจในตัวเองต่ำ คิดว่าถ้าเราไม่มีอะไรดี อย่างน้อยเราก็ยังมีเพื่อน ขณะเดียวกัน ผมก็รู้ว่าเพื่อนไม่ได้ช่วยทำให้เรารวยหรือเก่งขึ้น

ดังนั้นกว่าผมจะเลิกเหล้าได้คือตอนที่จบม.6 ได้ออกมาจากสภาพแวดล้อมเดิม ต่อให้คุณไม่สามารถเปลี่ยนเพื่อนได้ แต่คุณเลือกคบเพื่อนได้ อย่างที่ผมพาตัวเองไปเจอคนดีๆ ไปเจอนักจิตวิทยาเก่งๆ หาความรู้ ความช่วยเหลือเพื่อเลิกเหล้า

แน่นอนว่าตอนเลิกเหล้าใหม่ๆ ก็เจออาการมือสั่น ตื่นมาทุกเช้ารู้สึกทรมานมาก แต่ผมใช้แรงใจอดทนต่อความอยากดื่มเพราะอยากเปลี่ยนตัวเอง และรู้ว่ามีทางอื่นที่ช่วยให้หายทรมาน พักผ่อนก็หาย กินวิตามิน ดื่มน้ำหวานก็หาย สุดท้ายก็เลิกเหล้าได้

 ในมุมของคนที่มีพ่อเป็นผู้ติดสุรา คุณมองคุณพ่อเป็นอย่างไร และช่วยเหลือให้เขาเลิกเหล้าอย่างไร

คุณพ่อของผมเป็นคนขยันขันแข็งมาก เวลาผมมองคุณพ่อจะมองเห็นผู้ชายที่เท่มากคนหนึ่ง เพราะเขายากจนแต่ตั้งใจทำงานจนทำให้ลูกมีชีวิตดีได้ แต่ผมก็เห็นคุณพ่อดื่มเหล้าเมาแล้วอาละวาดมาตลอด และรู้สึกไม่ชอบ จนกระทั่งผมเริ่มเปิดใจที่จะทำความเข้าใจเขา จึงรู้ว่าเขาดื่มเพราะมีความเครียด ถามว่าผิดไหมที่เขาเป็นคนเครียด ผิดไหมที่คาดหวังกับลูก คาดหวังกับชีวิต มันไม่ผิดเลย ถ้าเขารู้ว่ามีทางเลือกอื่นนอกจากการดื่มเหล้า เขาก็คงไม่ดื่ม ถ้ามีคนช่วยเตือน มีคนที่เข้าใจ เขาก็คงไม่เป็นแบบนี้

เพราะฉะนั้นแม้ว่าคุณพ่อจะยังดื่มเหล้าอยู่ แต่ผมก็พยายามเข้าใจเขา ผมเชื่อว่าหัวใจหลักของการช่วยเหลือเขาเริ่มจากมีความสัมพันธ์ที่ดี ดังนั้นทุกครั้งที่คุณพ่อกลับบ้าน ผมจะเป็นคนหนึ่งที่นั่งฟังเขา ช่วยเยียวยาเขา เราไม่จำเป็นต้องเป็นนักจิตวิทยาก็ได้ แต่เป็นลูก เป็นคนที่เขารู้สึกว่ามีพื้นที่ที่สามารถระบายความในใจ อยู่กับเขาก็พอ

จุดเปลี่ยนอยู่ที่ตอนคุณพ่ออายุ 70 วันหนึ่งแม่ผมบอกว่าพ่อล้มเพราะเมา ไม่มีใครดูแล แม่เองก็ไม่อยากดูแล ผมกลับไปถึงบ้านเจอพ่อเป็นแผลเลือดออก ก็พาไปหาหมอ ช่วยดูแลร่างกาย ถามพ่อว่าเกิดอะไรขึ้น ล้มเพราะอะไร พอคุณพ่อตอบ ผมก็ถามต่อว่าแล้วรู้ไหมทำไมทุกคนไม่มาดูแลพ่อ พ่อบอกว่าพ่อไม่รู้ ผมเลยเปิดคลิปวิดีโอที่เคยอัดไว้ตอนคุณพ่อเมาให้เขาดู เขาดูจบก็บอกว่ารู้สึกแย่ ละอายใจ เขาจำไม่ได้ว่าทำอะไรตอนเมาเพราะคนดื่มเหล้าจะมีภาวะ Black-Outs Drunk หรือเมาจนภาพตัด สมองเสื่อมชั่วขณะทำให้จำอะไรไม่ได้

พอผมถามพ่อต่อว่าจะเอาอย่างไร พ่อก็บอกว่าเขาจะเลิก เดิมทีพ่อผมก็ไม่ได้ดื่มเหล้าทุกวัน และเขาเป็นคนนิยมความสมบูรณ์แบบ (Perfectionist) พอเขารู้ว่าตัวเองเป็นคนไม่ดี เขาก็อยากจะเปลี่ยน ผมช่วยให้เขาไปพบจิตแพทย์ ให้ยาตามอาการ หลังๆ เขาก็เลิกได้เอง จากอายุ 70 พ่ออยู่กับผมจนถึงอายุ 83 ปีถึงเสีย ตลอด 13 ปีที่เหลือ เขาไม่เคยกลับไปดื่มเหล้าอีกเลย

โดยรวมแล้ว วิธีการของผมคือให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ก่อนการแก้ไขปัญหา เพราะถ้าความสัมพันธ์ดี ทำให้คนมีความต้องการอยากเปลี่ยน และจะเปลี่ยนได้ ผมเชื่อว่าคนจะเลิกเหล้าต้องมีความตั้งใจและมีคนคอยช่วยเหลือ ให้กำลังใจ อย่างผมเองก็ชมคุณพ่อมาตลอดตั้งแต่ตอนเปิดใจคุยครั้งแรกว่าสำหรับผม พ่อคือฮีโร่ พ่อคือคนที่ผมอยากเป็นมากที่สุด ก่อนหน้านี้ที่ผมเกลียดคุณพ่อ ลึกๆ เป็นเพราะผมรักเขา ในทางจิตวิทยา ถ้าเราเกลียดใครในครอบครัว เพราะเดิมเราเคยรักเขามาก่อน เคยให้ความสำคัญกับเขา เราอยากให้เขาเห็นความสำคัญของเรา แต่เขาไม่เคยทำ จนทำให้เราอยากตัดขาดความสัมพันธ์ คุณพ่อของผมก็มักจะบอกว่าผมไม่ได้เรื่อง แต่สุดท้ายผมได้พิสูจน์ตัวเองแล้วว่าได้เรื่องสำหรับเขา ทำให้เขายอมรับและภูมิใจได้ เราทุกคนก็มีความสุข

ญาติของผู้ติดสุราที่เข้ามาขอคำปรึกษาจากคุณ เขามักจะมีมุมมองต่อผู้ติดสุราอย่างไร

ส่วนใหญ่เขาจะรู้สึกอยากช่วย แต่พอช่วยไม่สำเร็จจะเริ่มรู้สึกเหนื่อย เบื่อ สุดท้ายก็ปล่อย ยกตัวอย่างให้เห็นภาพว่าภรรยาที่มีสามีดื่มเหล้า ระยะแรกเขาจะพยายามห้าม ถ้าสามีเมา อาเจียน ภรรยาก็อดทนดูแล ปรนนิบัติอย่างดี ซึ่งสามีไม่รู้หรอกว่าภรรยาดูแลอย่างไรเพราะเมาจนภาพตัด ฝ่ายภรรยาเองได้แต่เหนื่อย ระยะที่สองภรรยาจะพยายามปกป้องสามี ไม่ให้ออกจากบ้านไปดื่มเหล้า แต่คนที่ติดเหล้าอย่างไรก็หาวิธีไปจนได้ นานวันเข้า ภรรยาเห็นว่าดูแลก็แล้ว ห้ามก็แล้ว ไม่ได้ผล สุดท้ายก็ปล่อย ไม่สนใจ ไม่ดูแล อยากกินก็กินไป

แต่หลายคนก็เครียดเพราะคนในครอบครัวเลิกเหล้าไม่ได้ ผมทดสอบญาติที่มาร่วมการอบรมแล้วพบว่าหลายคนเป็นโรคเครียด โรคซึมเศร้า หรือมีอาการอยากฆ่าตัวตายด้วยซ้ำ

คุณให้คำปรึกษาหรือบำบัดญาติผู้ติดสุราที่รู้สึกเหนื่อยหรือมีอาการซึมเศร้าอย่างไร

เราถามเขาว่าเหนื่อยใช่ไหม ทรมานใช่ไหม พักผ่อนบ้างหรือยัง ญาติส่วนมากเชื่อว่าถ้าคนในบ้านเลิกดื่มเหล้า เขาจะหายเครียด เราต้องทำให้เข้าใจว่าการเลิกเหล้ามีความยากอย่างไร ต้องใช้เวลาค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่แค่กินยา มาบำบัดแล้วก็จบ ไม่อย่างนั้นถ้าเขากลับไปดื่มเหล้าอีก ญาติจะเจอปัญหาเดิม จนสุดท้ายกลายเป็นโรคซึมเศร้า และถ้าญาติอยู่กับคนติดเหล้าจนป่วย ก็ต้องรู้ตัวว่าตัวเองป่วย ต้องมารักษา อย่ารีบร้อนทำอะไร

บางครั้งญาติที่มาเข้าร่วมโครงการอบรมของผมก็แลกเปลี่ยนประสบการณ์กับญาติด้วยกัน หรือกระทั่งมานั่งฟังมุมมองจากผู้ดื่ม ญาติได้ฟังก็มีมุมมองต่อคนติดเหล้าเปลี่ยนไป ฝ่ายคนดื่มได้ยินว่าญาติรู้สึกทรมาน เป็นห่วงก็สะท้อนกลับมาที่ตัวเองและทำให้อยากเลิก เป็นการบำบัดช่วยเหลือกันและกันอย่างหนึ่ง

ถ้าญาติอยากช่วยเหลือคนติดสุราในบ้าน ควรเข้าใจหลักการหรือปฏิบัติตัวอย่างไรบ้างถึงจะดีต่อตัวผู้ดื่ม และไม่ทำให้ตัวเองเครียดเกินไป 

ข้อแรกญาติต้องเข้าใจเรื่องการติดเหล้า ว่าคนติดเหล้าไม่ได้ตั้งใจอยากจะติด แต่เลิกไม่ได้เพราะสมองเสพติดไปแล้ว ต่อมาคือต้องเข้าใจตัวเอง เป็นคนที่เห็นคุณค่าในตัวเอง ให้ความสำคัญกับการสร้างความสัมพันธ์ที่ดี เวลาคุยอย่าไปตัดสินคนติดเหล้า ให้ถามว่าเหนื่อยไหม ทรมานไหม ทำความเข้าใจว่าเขากำลังเป็นอย่างไร แล้วถามต่อไปว่าอยากให้ช่วยเหลืออย่างไร แนะนำตัวช่วย เสนอช่องทางให้เขา พาไปหาหมอด้วยกัน ทำอย่างนี้แล้วจะช่วยให้คนเลิกเหล้าได้สำเร็จ

อีกเรื่องหนึ่งคือต้องไม่คุย ไม่ทะเลาะกับคนเมา ต้องเข้าใจหลักของ Black-Outs Drunk ว่าความจำเสื่อมชั่วขณะ การดูแลตอนเขาเมาจนภาพตัดมันเหนื่อยฟรี ทะเลาะกันฟรีๆ ดังนั้นไม่ต้องพูดอะไร ไม่ต้องดูแล ปล่อยให้เขาเมา อาเจียน ตัวเหม็น แล้วตื่นมาเห็นสภาพของตัวเอง เขาจะรู้สึกว่าเราเป็นขนาดนี้เลยเหรอ เราเป็นอะไรไป ถึงไม่มีใครตำหนิแต่เขาจะรู้สึกว่าเป็นเรื่องน่าอาย

ถ้าที่ผ่านมาทุกคนไม่เคยปล่อยให้เขาเห็นสภาพของตัวเอง มัวแต่ปกป้องดูแล เขาจะไม่มีทางเปลี่ยน ฉะนั้น พ่อ แม่ ลูก ภรรยาต้องหยุดพฤติกรรมการเสริมแรงทางอ้อม หยุดปกป้องเขาไม่ให้เจอผลเลวร้ายจากการดื่ม ต้องปล่อยให้เขาเผชิญหน้าอย่างตรงไปตรงมา โดยที่เราไม่ต้องดุด่าเขา พอสร่างเมา เราแค่ถามเขาว่ารู้สึกอย่างไรกับตัวเอง หิวข้าวไหม ดูแลเขาเหมือนคนปกติ ทำความดีในตอนที่เขารับรู้ ไม่ใช่ตอนเมา ทำแบบนี้ญาติเองจะไม่เหนื่อย การช่วยเหลือคนติดเหล้าอย่าทำจนตัวเองไม่ไหว อย่าทำจนกลายเป็นการทรมานตัวเอง เราต้องหันกลับมาดูแลตัวเองด้วย

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post บำบัดผู้ติดสุราผ่านสายตาคนเคยดื่ม: คุยกับ ‘ธวัชชัย กุศล’ appeared first on Alcohol Rhythm.

ฝากไปบอกเหล้าที ว่าไม่มีเราต่อไป~
กับ 7 วิธี ตัดใจจากเหล้า ถนอมความรู้สึกคนเคยรัก

.

“(เหล้า) ที่รัก เราเลิกกันเถอะ”

ผมบอกกับขวดสีอำพันตรงหน้า รู้สึกเจ็บแปลบๆ เมื่อต้องบอกเลิกกับพี่แอล (กอฮอล์) ที่ผูกพันกันมาแสนนาน แต่จะให้ทำอย่างไรได้ เพื่อสุขภาพและเพื่อคนรอบตัว เข้าพรรษานี้ผมต้องเลิกเหล้าให้ได้!

หมายเหตุ: ภาพด้านบนเป็นสถานการณ์จำลองถึงนักดื่มหลายคนที่อยากเลิกเหล้าให้เด็ดขาด แต่บางคนก็ไม่ประสบความสำเร็จ ต้องกลับมาหาพี่เหล้าคนรักเก่าอยู่ร่ำไป

และถึงแม้มันอาจจะดูเว่อร์ไปสักนิด แต่เชื่อเถอะว่า การเลิกเหล้าสำหรับผู้ดื่มที่ดื่มมานานแสนนานนั้นไม่ง่ายเลย ทั้งด้วยอาการทางกายและทางใจ ทำให้ขั้นตอนที่ยากที่สุดของการเลิกเหล้าก็คือการเริ่มต้นที่จะเลิกเหล้า และจากการที่มีโอกาสได้คุยกับผู้ป่วยที่เคยติดเหล้า ทุกคนต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า เมื่อติดเหล้าไปแล้ว จะให้เลิกก็ยากเกินห้ามใจ มีคนถึงกับบอกว่า ‘ตนเองยอมตายไปพร้อมกับการนอนกอดขวดเหล้า’ เลยทีเดียว

แต่แม้การบอกเลิก (เหล้า) จะเป็นเรื่องยาก ก็ใช่ว่าคุณจะเลิกไม่ได้ เพราะหลายครั้งที่ความล้มเหลวในการเลิกเหล้ามาจากการขาดความเข้าใจที่ถูกต้องในเรื่องการเลิกเหล้า และทำให้การเลิกเหล้าต้องล้มเหลวไป

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอเป็นตัวช่วยคุณในการบอกเลิกครั้งนี้ ด้วยการนำเสนอ 7 วิธีบอกเลิก ไม่ให้เหล้าต้องเจ็บ

1.อย่าบอกเลิกผ่านกระแสจิต แต่จงลงมือทำให้เขารู้ตัว อาจเริ่มต้นด้วยการวางเป้าหมายชัดเจน เราจะเลิกไปเพื่ออะไร? เราจะทำไปเพื่อใคร?

2.เมื่อใจพร้อมที่จะหมดรัก ยื้อไปก็ไร้ประโยขน์ แสดงความตั้งใจที่แน่วแน่ด้วยการกำหนดวันเริ่มต้นที่จะเลิกเหล้า และหยุดเขาได้ทันที

แต่ช้าก่อน ผู้ที่จะเลิกเหล้าด้วยตนเอง (หักดิบ) ได้นั้น จะต้องเป็นผู้ที่่ติดอยู่ในระดับการดื่มแบบอันตรายเท่านั้น ทั้งนี้ มีทริคเล็กๆ น้อยๆ ว่า คุณอาจจะลองลดปริมาณการดื่มสักนิด ก่อนจะถึงวันที่กำหนดเอาไว้ว่าจะบอกเลิก เพื่อทำให้เจ็บน้อยลง แต่จบแบบจริงจัง

(ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่าตนเองติดอยู่ในระดับไหน สามารถสำรวจตนเองได้ง่ายๆ ที่นี่ หรือไปปรึกษาแพทย์และเจ้าหน้าที่ตามโรงพยาบาลหรือหน่วยงานที่ให้บริการเลิกเหล้า โดยดูข้อมูล 5 หน่วยงานเพื่อคนอยากเลิกเหล้าได้ ที่นี่)

3.อย่าให้ความหวัง ทั้งๆ ที่รู้ว่าจะไม่กลับไป (ดื่ม) เพราะถ้าคิดจะเลิกแล้ว ก็ควรบอกให้เจ้าตัวรู้แบบตรงไปตรงมา วางแผนล่วงหน้า ว่าจะทำอย่างไรให้ไม่คิดถึงเหล้า ที่สำคัญ อย่าลืมรวบรวมความกล้าที่จะรู้จักปฏิเสธ เวลามีคนมาชวนกลับไปคบกับเหล้าอีก

4.อย่าเสียดายและพยายามเก็บเขาไว้ เพราะมันจะทำให้คุณคิดถึงเหล้าทุกครั้งที่เห็น จงทิ้งมันไป และลองหากิจกรรมอื่นๆ ทำ เช่น เล่นดนตรี กีฬา ไปพักผ่อนกับครอบครัว อย่าปล่อยให้ถ่านไฟเก่าคุขึ้นมาอีกครั้ง!

5.บอกสถานะให้คนรอบข้างและคนที่คุณรักรู้ว่า “เราเลิกกับเหล้าแล้ว” รับรองเราจะได้แรงเชียร์เป็นกำลังใจในการเลิกครั้งนี้มากขึ้นเป็นกอง

6.บอกเลิกเขาใช่ว่าเราต้องโทรม ฝึกสร้างความสุขง่ายๆ ให้กับตัวเอง รักตัวเองให้มาก ดูแลตัวเองให้ดูดี กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ และออกกำลังกายสม่ำเสมอ ในช่วงที่กำลังเลิกเหล้า

7.ถ้ามีความกังวลใจระหว่างการเลิกเหล้า หรือพยายามเลิกแล้วแต่ไม่สำเร็จ อย่ากลัวที่จะปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญจากสถานบำบัดทั่วประเทศ

แต่ถ้าลองทำมาทั้งหมดแล้วยังรู้สึกว่าไม่เวิร์ค เรายังมีเคล็ดลับพิเศษ ที่จะทำให้เจ็บแต่จบจริง!

1.จงตัดใจ โดยการหลีกเลี่ยงสถานที่และสังคมที่จะกระตุ้นให้เกิดการดื่มซ้ำ โดยเด็ดขาด!

2.จงดื่มน้ำหวาน น้ำผลไม้ และผลไม้รสเปรี้ยว เพื่อช่วยลดอาการอยากเหล้า

3.จงทานอาหารให้อิ่มทุกมื้อ แต่ให้หลีกเลี่ยงอาหารมัน และอาหารที่เคยเป็นกับแกล้ม

4.จงทานวิตามิน หากคุณเป็นผู้ที่ดื่มเหล้าจัด ลองทานวิตามินบี 1 บี 6 และบี 12 (วันละ 3 ครั้ง ครั้งละ 1 เม็ด) เพื่อบำรุงร่างกายดู

การบอกเลิกไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะเลิกกับอะไรที่ผูกพันกันมานานแสนนานนั้นยิ่งยาก แต่เราอยากให้คุณลองนำคำแนะนำของเราไปปรับใช้ดู ท่องไว้ว่า เพื่อร่างกายของคุณ และเพื่อคนที่คุณรัก (มากกว่าพี่เหล้า) งานนี้ไม่เลิกก็ควรเลิก ไม่จบก็ต้องจบ เพื่อที่คุณจะกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุขดังเดิม โดยไม่ต้องมีอาการติดพี่ (เหล้า) คอยรบกวนอีกต่อไป

อ่านบทความเพิ่มเติม ‘แบบไหนคือติดเหล้า? ชวนเลิกเหล้า 9 ขั้นตอน’ ได้ ที่นี่

ที่มา: พ.อ. นพ. พิชัย แสงชาญชัย (บรรณาธิการ). เตรียมความพร้อมก่อน “งดเหล้าเข้าพรรษา”. เชียงใหม่: แผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.); 2555.

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post เหล้าจ๋า น้องลาก่อน: 7 วิธีบอกเลิก ไม่ให้เหล้าต้องเจ็บ appeared first on Alcohol Rhythm.

หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการติดสุราคือ การติดสุราเป็นเรื่องของอุปนิสัยที่ ’ชอบดื่ม’ เพราะฉะนั้น ถ้าจะเลิกสุราก็ต้องเลิกอุปนิสัยที่ว่านี้ เพราะในความเป็นจริงแล้ว สุรามีฤทธิ์ต่อระบบประสาทและทำให้สารแห่งความสุข (โดพามีน) ของผู้ดื่มหลั่งออกมา ทำให้การเลิกสุราเป็นไปอย่างไม่ง่ายดายนัก อีกทั้งเมื่อผู้ดื่มพยายามจะเลิกดื่มแต่ไม่สำเร็จ ก็อาจทำให้ท้อแท้ใจ และพาลเลิกล้มความตั้งใจไปเสียดื้อๆ การเข้ารับคำปรึกษาและการบำบัดเยียวยาทางการแพทย์จึงนับว่า เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพ และเป็นก้าวแรกที่จะช่วยให้ผู้ติดสุราเลิกสุราได้

แล้วรู้หรือไม่ ว่าถ้าอยากเลิกสุราต้องไปที่ไหน?

Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า ขอนำเสนอ 5 หน่วยงานที่ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาหรือบำบัดฟื้นฟูผู้ติดสุรา เพื่อร่วมเป็นก้าวแรกที่สำคัญของผู้ติดสุราในการเข้ารับการรักษาอาการติดสุราต่อไป

1. สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี

คำอธิบาย: ถ้าคุณกำลังคิดที่จะเลิกสุรา หรือมีคนใกล้ตัวติดสุราและอยากพาเขาไปบำบัดแล้วล่ะก็ สถาบันนี้เป็นคำตอบสำหรับคุณ เพราะสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (หรือที่คนรู้จักกันในชื่อเก่าว่า ‘สถาบันธัญญารักษ์’) คือหนึ่งในสถาบันที่รับบำบัด ถอนพิษ และฟื้นฟูเยียวยาผู้ที่ติดสุรา รวมถึงสารเสพติดชนิดอื่นๆ ด้วย

ที่อยู่: 60 ถนนพหลโยธิน ตำบลประชาธิปัตย์ อำเภอธัญบุรี ปทุมธานี 12130

เบอร์โทร: 02 531 0080

Website: https://www.pmnidat.go.th/thai/

(อ่านบทสัมภาษณ์ วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถานบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี เกี่ยวกับประสบการณ์ในการทำงานบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดได้ ที่นี่)

2. ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุราทางโทรศัพท์ 1413

คำอธิบาย: อยากปรึกษาปัญหาเลิกเหล้า แต่ยังไม่มีเวลาไปเจอหมอ ทำยังไงดี… ถ้ากังวลแบบนี้ หยิบโทรศัพท์ขึ้นมาโทรหา 1413 ขอคำปรึกษาได้เลย และนอกจากโทรหาเพื่อขอรับคำปรึกษาแล้ว ที่นี่ยังมีบริการให้คำปรึกษาทางออนไลน์อีกด้วย

ที่อยู่: ชั้น 1 ศูนย์จิตเวชศาสตร์การเสพติด กองจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า เลขที่ 315 ถนนราชวิถี แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กทม. 10400

เบอร์โทร: 1413 / 091 989 0791 (TRUE) / 098 815 0997 (AIS)

Website: http://www.1413.in.th

Facebook: ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา  / fanpage 1413 สายด่วนเลิกเหล้า

Line ID: 1413helpline

3. โรงพยาบาลสวนปรุง

คำอธิบาย: อีกหนึ่งสถานที่ที่ให้การบำบัดรักษาผู้ติดสุราในภาคเหนือ และยังมีศูนย์ความเป็นเลิศด้านการบำบัดรักษาผู้มีปัญหาสุขภาพจิตจากแอลกอฮอล์ (Excellent Centre for Alcohol-Related Disorders; ECARD) อีกด้วย

ที่อยู่: 131 ถนนช่างหล่อ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ 50100

เบอร์โทร: 053 908 500

Website: http://www.suanprung.go.th (โรงพยาบาลสวนปรุง) และ  http://www.suanprung.go.th/ex_center/index.php (ECARD)

4. กลุ่มผู้ติดสุราเรื้อรังนิรนาม (Alcoholics Anonymous; AA)

คำอธิบาย: สำหรับคนที่อยากลองวิธีการบำบัดแบบทางเลือก กลุ่มช่วยเหลือตนเอง (self-help group) อย่างกลุ่มผู้ติดสุราเรื้อรังนิรนาม (AA) เป็นอีกหนึ่งวิธีที่น่าสนใจไม่แพ้วิธีอื่น โดยกลุ่มเอเอเป็นกลุ่มที่ให้คนมาแบ่งปันประสบการณ์ และช่วยกันแก้ปัญหา รวมถึงช่วยเหลือผู้ที่ติดสุรา โดยมีหลักการ 12 ขั้นตอน ซึ่งเป็นหลักการฟื้นฟูทางด้านจิตวิญญาณสำหรับผู้ติดสุรา

ที่อยู่: ตึก 8 ชั้น กองจิตเวช แผนกผู้ป่วยนอกชั้น 1 โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า เลขที่ 315 ถนนราชวิถี แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กทม. 10400 (และยังมีกลุ่มเอเอในภาคอื่น เช่น ในขอนแก่นและเครือข่ายโรงพยาบาลภาคอีสาน, กลุ่มเอเอในโรงพยาบาลสวนปรุง เชียงใหม่)

เบอร์โทร (กรุงเทพฯ): 099 068 3447 (ภาษาไทย), 090 269 9707 (ภาษาอังกฤษ)

Website: http://aathailand.org/th/

Line ID: aathai56

5. โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลใกล้บ้านคุณ

คำอธิบาย: ก้าวแรกนั้นยากเสมอ เพราะฉะนั้น หากคุณไม่แน่ใจว่า ควรจะจัดการกับอาการติดเหล้าของตนเอง หรือของคนใกล้ชิดอย่างไรดี การพบแพทย์ที่โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลใกล้บ้านคุณเพื่อขอคำปรึกษาเป็นทางออกที่ดีทางออกหนึ่ง ที่จะนำไปสู่การบำบัดรักษาที่ถูกต้องตามกระบวนการต่อไป

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post อินโฟกราฟิก : ก้าวแรกสู่การบำบัด: 5 หน่วยงานเพื่อคนอยากเลิกเหล้า appeared first on Alcohol Rhythm.

แน่นอนว่าต่อให้เดอะแลนซิตไม่ได้ออกมาประกาศในครั้งนี้ เราต่างก็รู้ดีว่าแอลกอฮอล์ไม่น่าจะส่งผลดีต่อสุขภาพเท่าไรนัก แต่ด้วยค่านิยมและสภาพสังคมที่ยึดโยงการดื่มเข้ากับการผูกมิตร สร้างภาพจำว่าความสุขเกิดขึ้นได้เมื่อชนแก้วสุราสีอำพัน การดื่มจึงไม่ใช่เรื่องเลวร้าย แต่เป็นเครื่องมือในการเชื่อมสัมพันธไมตรีที่เข้าถึงคนทุกกลุ่ม

องค์การอนามัยโลก (WHO) เปิดเผยว่า แต่ละปีมีผู้เสียชีวิตด้วยสาเหตุที่เกี่ยวเนื่องกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มากกว่า 3 ล้านคนทั่วโลก และการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นสาเหตุการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรของนักดื่มอายุ 20 – 39 ปี ทั่วโลกสูงถึง 13.5 %

สถานการณ์การดื่มสุราในประเทศไทย ปี 2560 ก็มีตัวเลขชี้ชัดว่า ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ปริมาณการบริโภคแอลกอฮอล์ต่อหัวประชากรต่อปี (อายุ 15 ปีขึ้นไป) สูงขึ้นเรื่อยๆ โดยในปี 2560 ตัวเลขแตะถึง 7.33 ลิตรต่อคนต่อปี ยังไม่นับปัญหาการดื่มหนักที่ยังมีตัวเลขสูงมากในหลายจังหวัด

ปัญหาเรื่องการดื่มสุราไม่ได้เริ่มต้นและหยุดอยู่ที่ร่างกาย แต่กำลังสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของสภาพสังคม กรอบความคิด และโครงสร้างของระบบสาธารณสุขบ้านเรา ที่ต้องมีการพัฒนาขึ้นอย่างเป็นระบบ และต้องมองให้เห็นสาเหตุที่แท้จริง

ในงานเสวนา ‘เครือข่ายการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา ภายใต้โครงการพัฒนาข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการดูแลผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา’ กล่าวถึงสาเหตุ วางนโยบายและยุทธศาสตร์เพื่อแก้ไขปัญหาการดื่มสุราในหลายประเด็นที่น่าสนใจ

5 ยุทธศาสตร์ 4 แนวปฏิบัติ เพื่อขจัดปัญหาแอลกอฮอล์

เมตตา คำพิบูลย์ นักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการ สำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ได้กล่าวว่า ประเทศไทยของเรามีแผนยุทธศาสตร์แอลกอฮอล์ชาติ 10 ปี ที่เริ่มต้นตั้งแต่ พ.ศ. 2554 และกำลังจะครบปีที่ 10 ใน พ.ศ. 2563 ที่จะถึงนี้ โดยแผนยุทธศาสตร์นี้จะเป็นยุทธศาสตร์หลักในการจัดการปัญหาสุราที่ครอบคลุมตั้งแต่ปัญหาในระดับต้นน้ำไปจนถึงปัญหาระดับปลายน้ำ

“เรามีทั้งหมด 5 ยุทธศาสตร์หลักด้วยกัน โดยยุทธศาสตร์ที่ 4 และ 5 ทำหน้าที่เหมือนพื้นฐานหลัก เป็นกลไกขับเคลื่อนเสริมความเข้มแข็งในการจัดการปัญหาสุราในแต่ละพื้นที่ และต่อยอดด้วยยุทธศาสตร์ที่ 1 ว่าด้วยเรื่องการควบคุมการเข้าถึงแอลกอฮอล์ในด้านของกฎหมาย ยุทธศาสตร์ที่ 2 เน้นไปที่การลดนักดื่มหน้าใหม่ และการสื่อสารสาธารณะเพื่อเปลี่ยนค่านิยม ปิดท้ายด้วยยุทธศาสตร์ที่ 3 ในประเด็นการลดอันตรายของการบริโภคสุรา โดยทุกยุทธศาสตร์จะถูกถ่ายนโยบายไปตามจังหวัดต่างๆ เพื่อดำเนินการตามแผนที่ว่าไว้” เมตตาอธิบาย

แต่แค่แผนยุทธศาสตร์แอลกอฮอล์ชาติ 10 ปีอย่างเดียวอาจจะไม่เพียงพอ จากข้อมูลการเข้ารับบริการสุขภาพของประชาชน พ.ศ. 2559 ที่จัดทำขึ้นโดยกระทรวงสาธารณสุข แสดงข้อมูลออกมาว่ามีเพียง 6% ที่ได้รับบริการทางการแพทย์ จากผู้มีปัญหาพฤติกรรมการดื่มสุราที่ควรได้รับการดูแลทางการแพทย์ทั้งหมด ตัวเลขนี้แสดงให้เห็นถึงช่องว่างที่สูงมากในการเข้าถึงบริการ  ด้วยเหตุนี้ ‘คณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์’ จึงได้ออกแนวปฏิบัติการคัดกรองและบำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพผู้มีปัญหาการดื่มสุรา เพื่อหวังที่จะลดช่องว่างตรงนี้ โดยแบ่งเป็น 4 เนื้อหาหลักด้วยกัน

เมตตาได้อธิบายถึงแนวปฏิบัตินี้ไว้ว่า “เนื้อหาที่หนึ่ง เป็นเรื่องการคัดกรองอย่างง่าย โดยเราจะมีการใช้แบบประเมิน 7 ข้อ เพื่อคัดกรองและค้นหากลุ่มที่มีพฤติกรรมเสี่ยงก่อน กลุ่มเป้าหมายของเราคือคนที่เข้ามารับบริการตามสถานบริการของกระทรวงสาธารณสุข เราแบ่งกลุ่มเสี่ยงออกเป็น 3 ระดับ และมีการ intervention ตามแต่ละกลุ่ม เช่น brief advice ในกลุ่มที่ปกติ และ brief counseling ในกลุ่มเสี่ยงปานกลาง ส่วนกลุ่มเสี่ยงสูงนอกจากจะมีการให้ brief counseling แล้ว ก็จะมีการส่งตัวจากสถานบริการที่ไม่สามารถให้บริการได้ไปสู่สถานบริการที่สามารถให้บริการได้ เช่น โรงพยาบาลทั่วไปหรือโรงพยาบาลเฉพาะทาง”

“เนื้อหาที่สอง เป็นเรื่องของการบำบัดรักษาในเรื่องการถอนพิษสุรา ส่วนเนื้อหาที่สาม เราจะเน้นการดูแลเชิงรุกในชุมชน หลังจากที่เขารักษาจนหายและกลับไปบ้าน ชุมชนจะมีส่วนช่วยดูแลได้อย่างไร และเนื้อหาสุดท้าย จะเกี่ยวกับเรื่องอาสาสมัครจากกระทรวงสาธารณสุขที่จะช่วยดูแล ติดตาม คนที่เคยได้รับการรักษาบำบัด”

เมตตายอมรับว่ายังคงไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะทำตามแผนนี้ เนื่องด้วยปัญหาภาระหน้าที่และเวลาของเจ้าหน้าที่คัดกรองที่มีไม่เพียงพอต่อปริมาณผู้ป่วยที่เข้ามารักษาในแต่ละวัน แต่อย่างน้อยก็ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เพราะหากเราสามารถหากลุ่มเสี่ยงได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก็มีโอกาสที่การรักษาจะประสบความสำเร็จ

นอกจากปัญหาบุคลากรไม่เพียงพอ ปัญหาค่านิยมของคนในสังคมก็เป็นอีกหนึ่งปัญหาที่เข้ามาขัดขวางการบำบัดรักษา

“ผู้มารับบริการจะไม่ชอบให้ใช้คำว่าเขาติดสุราหรือว่ามีปัญหา เพราะเอาเข้าจริงแล้วการดื่มเหล้าไม่ได้ถูกมองว่าเป็นปัญหา สังคมต่างมองเป็นเรื่องชินตาเหมือนการดื่มน้ำอัดลม และยิ่งสื่อโฆษณาเดี๋ยวนี้สร้างค่านิยมผูกเอาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เข้าไปอยู่กับการเชียร์กีฬา ดื่มแล้วสนุก ดื่มแล้วยังแข็งแรง นี่ก็เป็นอีกจุดหนึ่งที่เราต้องต่อสู้กับค่านิยมและทัศนคติของคนไทย เราจะสร้างการมีส่วนร่วมของคนในสังคมและลบมายาคตินั้นออกไปอย่างไร เป็นเรื่องที่เราทุกคนจะต้องช่วยกัน” คือสิ่งที่เธอทิ้งท้ายไว้

เขาทำให้เราติด เขาต้องช่วยเรารับผิดชอบ

ภก. สงกรานต์ ภาคโชคดี ผู้อำนวยการสำนักงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้า (สคล.) เปิดประเด็นในเรื่องการแก้ไขปัญหาแอลกอฮอล์ไว้อย่างน่าสนใจ เรียกได้ว่าเป็นอีกหนึ่งปัญหาหลักที่หลายคนต่างไม่กล้าที่จะพูดถึงคือ ปัญหาของธุรกิจแอลกอฮอล์

“ถ้าใช้การบำบัดเป็นหลักอย่างเดียวแล้วไม่ควบคุมธุรกิจแอลกอฮอล์ เราไม่มีทางทันธุรกิจแอลกอฮอล์อยู่แล้ว เพราะทำให้คนติดง่ายกว่าการรักษา เราควรมีการทำวิจัยที่บอกเลยว่า การบำบัดรักษายากขนาดไหน เพื่อนำไปบอกคนที่กำหนดนโยบายให้ออกนโยบายควบคุมตั้งแต่ต้นทาง  เอาเข้าจริงทุกคนรู้อยู่แล้วว่า ทางเลือกที่ดีที่สุดไม่ใช่การบำบัดรักษา เพราะลงทุนเยอะและได้ผลยาก”

“ต้องทำที่ต้นทาง ทำยังไงให้เกิดนักดื่มหน้าใหม่น้อยลง ทำให้คนเข้ามาติดน้อยลง หรือเรื่องการบำบัดเอง ก็ต้องนำไปสู่เป้าที่ทำให้คนที่ทำให้พวกเราติดออกมารับผิดชอบ ไม่ใช่เอาเงินรัฐบาลมารักษา พวกเขาต้องแบ่งกำไรที่ได้มาเพื่อจัดตั้งเป็นกองทุนสำหรับการบำบัดรักษา ทุกวันนี้เขากำลังโยนความผิดอยู่ บอกให้ลูกค้าของเขาดื่มอย่างรับผิดชอบ แปลว่าสินค้าของเขาไม่ได้มีปัญหา แต่ปัญหาคือคนดื่มที่ไม่มีความรับผิดชอบ อันนี้ก็ไม่ยุติธรรม เพราะสุดท้ายแล้วการพูดแบบนี้ยิ่งทำให้นักดื่มหน้าใหม่ประมาทและคิดว่าการดื่มไม่มีปัญหา” ภก. สงกรานต์กล่าว

ทางออกสุดท้ายคือต้องร่วมด้วยช่วยกัน

ผศ.ดร.เสาวมาศ คุณล้าน เถื่อนนาดี คณบดีคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่นต่อยอดประเด็นจากเมตตา คำพิบูลย์ เธอเห็นด้วยอย่างยิ่งกับปัญหาเรื่องบุคลากรที่ไม่เพียงพอ และคิดว่าทางออกที่จะช่วยแก้ปัญหานี้ได้คือ การที่เราเอาคนไข้มาเป็นศูนย์กลาง

“ทางกรมสุขภาพจิตกับกระทรวงสาธารณสุขได้ทำแนวปฏิบัติออกมาเรื่องการคัดกรองกลุ่มเสี่ยงในชุมชน ทีนี้นโยบายก็ลงไปที่ รพ.สต. แต่ดิฉันอยากจะขอถามว่าอัตรากำลังคนของ รพ.สต. ที่จะรับนโยบายเรื่องนี้มีกี่คน เราเคยลงไปสำรวจและพบว่ามีประมาณ 4 คน ต่อให้พวกเขาทำทุกยุทธศาสตร์ ก็ทำได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ เพราะต่อให้ยุทธศาสตร์ดีแต่ไม่มีคนปฏิบัติ ก็ไม่ได้

“เป็นสิ่งที่เราควรมาคุยกันว่าพอนโยบายออกมาแล้ว จะนำไปสู่การปฏิบัติจริงให้ได้อย่างไร ต้องใช้คนไข้เป็นศูนย์กลางแล้วใช้หลักการดูแลองค์รวมเข้ามาช่วย ต้องคิดแยกกันไปเลยว่าจะป้องกันนักดื่มหน้าใหม่ได้อย่างไร  ให้มีการลดละเลิกได้อย่างไร แล้วคนที่ติดหนักก็ต้องมีการบำบัด ซึ่งดิฉันมองว่าเรื่องนี้เป็นการแก้ปลายเหตุแล้ว”

ดรุณี กุลวัฒนา พยาบาลวิชาชีพชํานาญการ โรงพยาบาลชุมชนจังหวัดโคราช เสริมต่อจาก ผศ.ดร.เสาวมาศ ว่า ตัวเธอเองก็เป็นคนที่อยู่ในพื้นที่จริงและพบปัญหาเรื่องบุคลากรไม่พออยู่บ่อยครั้ง ด้วยจำนวนคนไข้ที่เข้ามาเยอะและเวลาที่ค่อนข้างเร่งทำให้เป็นเรื่องยากที่จะทำข้อมูลคัดกรองเดี๋ยวนั้น นอกจากนี้ ถึงแม้จะมีการคัดกรองและให้คำแนะนำแบบสั้นไปแล้ว ก็ไม่ใช่คนไข้ทุกคนที่จะให้ความร่วมมือ

“พอจะให้คำปรึกษาที่ลึกขึ้น คนไข้หลายคนไม่ยินยอมจะคุยต่อ ซึ่งพอจะเป็นไปได้ไหมที่ถึงแม้คนไข้จะยังไม่ยินยอม แต่ด้วยเรามีข้อมูลตรงนี้และอยากจะส่งต่อให้สายด่วนเข้ามาดูแล เพื่อจูงใจคนไข้ให้เข้าสู่กระบวนการบำบัด เราเองก็ยอมรับว่าโรงพยาบาลชุมชนของเรามีคนที่เชี่ยวชาญเรื่องการให้คำปรึกษาน้อย โรงพยาบาลหนึ่งอาจจะมีแค่คนเดียว ถ้าเราสามารถเชื่อมต่อกันตรงนี้ได้ก็จะดีมาก”

พ.อ. นพ. พิชัย แสงชาญชัย รองผู้อำนวยการจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า ผู้ดูแลโครงการสายด่วนเลิกเหล้า 1413 ได้ตอบคำถามนี้และยินดีอย่างยิ่งหากจะมีการร่วมมือกัน เพราะที่ผ่านมาการประชาสัมพันธ์ของสายด่วนจะไปพ่วงกับแคมเปญเลิกเหล้าเข้าพรรษา ทำให้บริการจะเยอะมากในช่วงเข้าพรรษา แน่นอนว่าทางสายด่วนก็พยายามรณรงค์ด้วยตัวเอง แต่ก็ติดปัญหาอยู่ที่เรื่องงบประมาณ ถ้ากรมควบคุมโรคหรือกระทรวงสาธารณสุขมาช่วยกันก็จะเป็นการดี

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post ต่อให้ ‘คุณ’ ไม่ดื่มเหล้า แต่การจะเล่าเรื่องเหล้า ‘เรา’ ต้องช่วยกัน appeared first on Alcohol Rhythm.

ในงานเสวนา ‘เครือข่ายการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา ภายใต้โครงการพัฒนาข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการดูแลผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา’ มีการเปิดตัวเว็บไซต์ alcoholrhythm.com ซึ่งทำหน้าที่เป็นสื่อกลางการสื่อสารเกี่ยวกับปัญหาการติดสุรา และยังมีการจัดวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘ประสบการณ์การจัดบริการบำบัดผู้ติดสุรา ความสำเร็จ อุปสรรคและโอกาสในการพัฒนา’ ประกอบด้วยประเด็น การคัดกรองและบำบัด การบำบัดด้วยวิถีพุทธ และศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413

ทั้งหมดมีเป้าหมายเพื่อหาสาเหตุของปัญหาคนติดสุรา และหาทางแก้ระบบการบำบัดผู้ติดสุราให้เข้าถึงผู้คนอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

การจัดการความรู้ และการสื่อสารสาธารณะ

“แม้ว่าจะมีระบบการบำบัดสุรา แต่มีคนที่เข้าถึงระบบไม่เกิน 7 เปอร์เซ็นต์” ดร. รุ่งนภา คำผาง จากโครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) กล่าวถึงภาพรวมของปัญหา เพราะเหตุนี้ จึงเป็นที่มาในการพัฒนาข้อเสนอแนะทางวิชาการและจัดการความรู้และการสื่อสารสาธารณะด้านการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา เพื่อให้ผู้มีปัญหาติดสุรารู้จักช่องทางการบำบัดรักษาที่ได้มาตรฐาน

ความรู้เกี่ยวกับปัญหาการติดสุรานี้จะเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ alcoholrhythm.com ด้าน วิโรจน์ สุขพิศาล นักจัดการความรู้จาก บริษัท ดิ วันโอวัน เปอร์เซนต์ จำกัด กล่าวว่า การสื่อสารมีเป้าหมายอยู่สามประการ คือ คัดสรร จัดการ และสื่อสารความรู้ที่ผลิตได้จากโครงการนี้

กระบวนการคือ หยิบเอางานวิจัย และความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา มาสังเคราะห์ ย่อยเนื้อหาให้เข้าถึงคนวงกว้างได้มากขึ้น ทันสมัย และใช้วิธีเล่าเรื่องที่น่าสนใจ สื่อสารในหลายรูปแบบ ทั้งรายงาน บทสัมภาษณ์ อินโฟกราฟิก คลิปความรู้ และสารคดีเชิงภาพ โดยคำนึงถึงผู้รับสาร ทั้งกลุ่มผู้มีปัญหาการดื่มสุราโดยตรง ครอบครัวที่เกี่ยวข้อง ประชาชนทั่วไป สื่อมวลชน นักวิชาการ บุคคลากรที่ปฏิบัติงานหน้างานโดยตรง รวมถึงตัวผู้กำหนดนโยบาย ผ่านเว็บไซต์หลัก และสื่อโซเชียลมีเดียต่างๆ รวมถึงการจัดงานเวทีเสวนา

“เว็บไซต์หลัก alcoholrhythm.com เปรียบเสมือนเป็นบ้านที่รวบรวมความรู้ที่เราพยายามจะปรุงเนื้อหาให้ดูน่าสนใจและเป็นระบบ เรากำหนดบุคลิกให้มีความเป็นกันเอง มีพลังของความหวัง มีความใฝ่รู้ช่างคิด เราตั้งใจผลิตเนื้อหาที่มีคุณภาพสูง ครบถ้วน ถูกต้อง เชื่อถือได้”  วิโรจน์ สุขพิศาล กล่าวสรุป

การคัดกรองและบำบัด

ในวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘ประสบการณ์การจัดบริการบำบัดผู้ติดสุรา ความสำเร็จ อุปสรรคและโอกาสในการพัฒนา’ กล่าวถึงเรื่องการคัดกรองและบำบัดเป็นประเด็นแรก

“โรคติดสุราต่างจากโรคอื่นตรงที่ โรคอื่นถ้าเป็นแล้วคนอยากรักษา แต่คนติดสุราจะบอกว่าตัวเองไม่ติด และไม่ได้เป็นปัญหาของเขา แต่คนที่รับปัญหาคือคนข้างเคียง” วิมล ลักขณาภิชนชัช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี ผู้ทำงานด้านบำบัดผู้ติดสุรามากว่า 10 ปี กล่าวถึงปัญหาในการบำบัด

การดื่มสุราส่งผลต่อระบบประสาท ทำให้คนดื่มรู้สึกมีความสุข ดังนั้นหากติดแค่เริ่มต้นจะไม่มีใครมารักษา ต้องถึงจุดที่ร่างกายติดหนักแล้วจริงๆ คนจึงจะเข้าสู่ระบบการบำบัด

ขณะเดียวกัน หากผู้ป่วยอยู่ในระดับติดสุรารุนแรง จะมีภาวะสมองเสื่อม ไม่สามารถควบคุมการดื่มได้ จนต้องเข้าสู่ภาวะถอนพิษสุรารุนแรง ซึ่งเป็นโรคภัยทางร่างกาย ไม่ใช่แค่เรื่องสุขภาพจิตเท่านั้น

“ผู้ป่วยติดสุราไม่ได้มาโรงพยาบาลเพื่อบำบัด แต่มาเพราะเกิดภาวะถอนพิษสุราขั้นรุนแรง จนเกิดปัญหากับผู้ดูแลอย่างพยาบาล เพราะจะเกิดอาการก้าวร้าว เอะอะ พยาบาลต้องเข้ามาจับและให้ยาสงบอาการ ตรงนี้เป็นโอกาสพัฒนาของโรงพยาบาล ที่ควรจะมีความรู้เรื่องการคัดกรองและการดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะถอนพิษสุราด้วย”

เมื่อเป็นเช่นนี้ ปัญหาสำคัญก็คือ หากผู้ป่วยติดสุรามีอาการทั้งทางจิตและทางร่างกาย แต่โรงพยาบาลหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบการรักษา อาจไม่มีศักยภาพพอที่จะรักษาได้ครบวงจร เช่นในผู้ป่วยบางราย มีภาวะแทรกซ้อน หัวใจขาดเลือด หรือมีเลือดออกในกระเพาะรุนแรง โรงพยาบาลที่รักษาผู้ป่วยติดสุราก็ไม่อาจรักษาโรคทางกายนี้ได้ แต่ต้องส่งไปรักษายังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูง เมื่อควบคุมอาการได้ดีในระดับหนึ่งแล้ว ก็จะส่งมาที่สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดฯ เพราะกลัวว่าผู้ป่วยจะมีอาการเพ้อสับสน เป็นภาวะที่ยากจะดูแล วนเวียนอยู่เช่นนี้เป็นวัฏจักร

“คนทั่วไปที่ดื่มจะไม่คิดว่าเป็นปัญหาและไม่อยากหยุดดื่ม ในส่วนของคนไข้เอง ไม่ใช่มารักษาเพราะอยากเลิก  หลายคนยังคิดว่าจะกลับไปดื่มอีก แต่มารักษาเพื่อพักร่างกาย ตรงนี้ต้องมีเทคนิคสร้างแรงจูงใจ ตั้งแต่เจอกันและมีเวลาพูดคุยให้คำปรึกษาแบบสร้างแรงจูงใจ ให้อยากหยุดดื่มก่อน เทคนิคนี้ก็ถูกบรรจุให้อยู่ในหลักสูตรของการบำบัดสุราด้วย” วิมลกล่าว

“ผู้ป่วยติดสุรา ถ้าติดหนักแล้วจะไม่สามารถควบคุมปริมาณการดื่มได้ บางทีเขาคิดว่ากลับไปเข้างานสังคมแล้วจะดื่มแค่แก้วเดียว แต่พอดื่มไปปุ๊บ แล้วหยุดดื่มไม่ได้ เกิดการดื่มแบบติดลม สิ่งที่จะช่วยได้คือถ้าเลิกแล้วต้องไม่ดื่มแก้วแรก จะทำให้เขาทำสำเร็จ และต้องมีครอบครัวช่วยดูแล”

ด้าน วงเดือน สุนันตา พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ โรงพยาบาลสวนปรุง ผู้มีประสบการณ์ด้านการบำบัดเช่นเดียวกัน กล่าวถึงการทำงานของโรงพยาบาลสวนปรุง ซึ่งเป็นโรงพยาบาลจิตเวช ที่มีศูนย์ Excellence ทำงานร่วมกับเครือข่ายภาคเหนือ อีสาน และกลาง ใช้หลักการดูแลคนไข้โดยใช้พื้นฐานจาก i-MAP health มี 4 มาตรการ ประกอบด้วย การบำบัดและคัดกรองเบื้องต้น การถอนพิษสุรา ฟื้นฟูทางด้านจิตใจและสังคม และการดูแลหลังการรักษา

“เรามีสองวอร์ดในการดูแลผู้ป่วยติดสุรา ดูแลแบบครบวงจร ตั้งแต่เข้าโรงพยาบาลจนออก และดูแลต่อเนื่องถึงชุมชน จุดหนึ่งที่เราต้องทำคือการค้นหาปัญหาของผู้ป่วย และดูแลตามระดับของปัญหา ถ้าปัญหาเล็กน้อยก็จะส่งให้ญาติดูแลต่อ ถ้าบางรายเยินมาเลย ไม่มีที่อยู่ บางทีเกิดอาการถอนจนเตียงสั่น ก็ต้องช่วยดูแลกันทั้งเครือข่าย”

ในการดูแลช่วงถอนพิษสุราต้องดูแลอย่างใกล้ชิด บางรายถึงขั้นอยู่บ้านไม่ได้ อยู่ข้างนอกก็ไม่ได้ โรงพยาบาลยึดแนวคิดสำคัญว่าจะไม่มีการผลักผู้ป่วย ส่วนในบางรายที่บำบัดสำเร็จ มีปัจจัยสำคัญคือ ผู้ป่วยให้ความร่วมมือ ญาติสนับสนุน และแหล่งเครือข่ายตรงกับวัตถุประสงค์ของคนไข้ เช่น เครือข่ายวิถีพุทธ ซึ่งเป็นหนึ่งในพาร์ทเนอร์การดูแลส่งต่อ

“เราใช้เครือข่ายวิถีพุทธมาตั้งแต่ปี 2556 ส่งไปประมาณ 50 กว่าคน ตอนนี้บวชอยู่ประมาณ 14-15 รูป บางทีทำงานเฉพาะโรงพยาบาลไม่พอ ต้องมีการทำที่เพิ่มขึ้น เช่น เรามีไลน์ติดต่อกับคนไข้ที่ออกไปแล้ว คนไข้ก็จะไลน์มาว่าตอนนี้กำลังสอบนักธรรมตรี สิ่งหนึ่งที่เราติดตามเราก็จะให้กำลังใจ ชื่นชมเขา” วงเดือนกล่าว

การบำบัดด้วยวิถีพุทธ

พระครูวิวิธประชานุกูล เจ้าอาวาสวัดหัวริน เริ่มทำงานเกี่ยวกับผู้ติดเชื้อเอชไอวี และผู้ป่วยติดสุรามาตั้งแต่ ปี 2546 พระครูมองว่า ปัญหาการติดเชื้อเอชไอวีกับการการติดสุรามีความเชื่อมโยงกัน เพราะหลายครั้งที่การดื่มสุรานำไปสู่การเที่ยวสถานเริงรมย์ จนท้ายที่สุดนำโรคมาติดครอบครัว เมื่อมีปัญหาเรื้อรังมานาน จึงมีการจัดขบวนการขับเคลื่อนรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษา งานบุญปลอดเหล้า สร้างค่านิยมให้เยาวชนรุ่นใหม่ห่างไกลสุรา พอดีกับที่ทางโรงพยาบาลจอมทองจัดโครงการบำบัดผู้ป่วยสุราเชิงพุทธ พระครูจึงได้เริ่มเรียนรู้และทำงานร่วมกับโรงพยาบาลตั้งแต่ตอนนั้น

“เราเชื่อมกับโรงพยาบาล ออกไปเยี่ยมผู้ป่วยตั้งแต่ระยะแรกจนระยะสุดท้ายว่าเขาป่วยด้วยโรคอะไร และก็ติดตามไปถึงครอบครัวและผสานเชื่อมกับรพ.สต. และโรงพยาบาลว่าจะทำยังไงให้บทบาทพระสงฆ์ได้เชื่อมโยงในเรื่องนี้ บางทีก็ใช้ศีล 5  ใช้อริยสัจ 4 ถามเหตุผลว่าทำไมถึงต้องดื่มสุรา อาจจะเป็นความชอบ ความชิน ความหลงในรสในกลิ่น แล้วมีความสุขกับการดื่ม แต่ไม่ได้มองในเรื่องผลกระทบที่ติดตามมา”

พระครูฯ เดินทางไปให้ธรรมะหน้าวอร์ดที่โรงพยาบาลเดือนละ 4 ครั้ง ประสานกับเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลสม่ำเสมอ เปิดโอกาสให้คนที่อยากบวชสามารถบวชได้ “เราอยากให้เขามองวัดเหมือนเป็นบ้านตัวเอง” พระครูฯ กล่าว

ในช่วงเริ่มต้นจะให้ผู้ป่วยเริ่มถือศีล 8 และถ้าหากเรียนรู้กิจของสงฆ์ได้ดี ก็จะส่งชื่อเข้าสู่กระบวนการบรรพชาอุปสมบท เช่น ช่วงสงกรานต์ บวชฤดูร้อน ฯลฯ พระหลายรูปบวชแล้วไม่ต้องใช้ยาคลายเครียดช่วย แต่บำบัดตัวเองได้ด้วยธรรมะ

“เมื่อเราโอนหน้าที่ให้พวกเขาได้ ก็เกิดความภูมิใจ จากคนที่ถูกหิ้วปีกมา ก็มีปีกที่แข็งแรง บินได้ กลายมาเป็นวิทยากร ไปเยี่ยมผู้ป่วย และสอนหนังสือได้ สุดท้ายมุ่งในการเรียนพระธรรม จบนักธรรมตรี-โท เข้าสู่นักธรรมเอก และมีการรายงานผลตลอดเวลา เราไม่ทิ้งผู้ป่วย สุดท้ายเราสามารถพัฒนาชีวิตของคนในชุมชนให้ดีขึ้นได้ด้วยประสบการณ์ของเขาเอง”

ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413

นอกจากการบำบัดในโรงพยาบาล และการดูแลแบบวิถีพุทธแล้ว ยังมีอีกหนึ่งช่องทางการบำบัดที่ผู้ป่วยเข้าถึงได้ง่ายคือ ศูนย์ปรึกษาปัญหาสุรา 1413

“สิ่งที่ได้บทเรียนจากการทำสายด่วนน่าตกใจมาก หนึ่ง คนไข้ไม่รู้ว่าติดสุราเป็นความเจ็บป่วย เขายังมองว่าเป็นเรื่องพฤติกรรมทั่วไป สอง พอมีผลกระทบญาติจะโทรมาปรึกษาว่าจะทำยังไงให้คนไข้เลิกเหล้าได้ เขาจะไปช่วยเลิกเอง แต่ไม่ได้คิดถึงสถานพยาบาลเลย คำถามยอดฮิตคือ ถามหายาเบื่อเหล้า” พ.อ.นพ. พิชัย แสงชาญชัย รองผู้อำนวยการจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า กล่าวถึงสถานการณ์ผู้ป่วยที่โทรมาปรึกษาสายด่วน

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น แต่เดิมผู้ป่วยโทรมาเองสัดส่วนแค่ 30 เปอร์เซ็นต์ ที่เหลือเป็นญาติ แต่เมื่อมีการรณรงค์อย่างต่อเนื่อง พบว่ามีสัดส่วนเท่ากัน ผลจากการสื่อสารทางออนไลน์และทำเว็บไซต์ ผู้ดื่มเองจึงโทรมามากขึ้น

“วัตถุประสงค์ของการทำสายด่วนคือ พัฒนาตัวระบบรูปแบบให้มีประสิทธิภาพ ทำวิจัยและจัดการฐานข้อมูลที่สำคัญ เช่น เรื่องสถานบำบัดทั่วประเทศ แล้วพัฒนาตัวบุคลากรให้สามารถให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ได้ เราต้องมีองค์ความรู้ในด้านนี้ว่า รูปแบบไหนถึงจะมีประสิทธิภาพ สายด่วนเองก็เป็นตัวเผยแพร่ความรู้ ร่วมรณรงค์ไปกับภาคีเครือข่าย ไม่ว่าจะเป็น สสส. หรือกรมควบคุมโรค เราก็ร่วมรณรงค์ไปด้วย”

ผู้ให้คำปรึกษาโรคติดสุราใช้บุคลากรจากจิตเวช นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และมีการอบรมให้ความรู้เพิ่มเติม จากสถิติที่มีผู้ป่วยโทรมา มักจะใช้เวลาพูดคุยประมาณ 30 นาที หลังจากนั้นทางสายด่วนจะโทรกลับไปหา 5 ครั้ง รวมทั้งหมดจะได้รับบริการทั้งหมด 6 ครั้งใน 1 ปี

“ใน 4 ครั้งแรกเราจะถือว่าเป็น intervention ใช้การจูงใจ เราคุยกับเขาไม่เห็นหน้าเห็นตาและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมก็เกิดขึ้นนอกจากการพูดคุย แต่สิ่งที่เกิดขึ้นในการพูดคุยคือแรงจูงใจ เราใช้กลยุทธ์ motivational interviewing และ motivational enhancement therapy เราทบทวนองค์ความรู้และพบว่าการให้คำปรึกษาผ่านทางโทรศัพท์จะต้องเป็นทั้งเชิงรับ เขาโทรมาหาเรา และ เชิงรุก เราโทรไปหาเขา ส่วนที่ 3 คือการโทรติดตาม เราก็ใช้สามองค์ประกอบนี้เลย”  พ.อ.นพ. พิชัยอธิบายการทำงานของสายด่วน

ตัวชี้วัดสำคัญคือ ความรุนแรงของการดื่มสูงมากจากการโทรมาครั้งแรก แต่พอคุยไปได้ 6 เดือน ความรุนแรงของการดื่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด ทำให้เห็นว่าการคุยกันสามารถช่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ป่วยได้จริง ทั้งมีการวิจัยที่ทำกับทั้งผู้ดื่มและญาติ ผลวิจัยยืนยันชัดเจนว่าการพูดคุยกันมีประสิทธิภาพ

นอกจากสายด่วน 1413 แล้ว ยังมีการให้ข้อมูลอัตโนมัติ เป็นข้อมูลขนาดสั้น ความยาว 2-3 นาที แก่คนที่ต้องการแค่ข้อมูล แต่ไม่ได้ต้องการปรึกษา เช่นเดียวกับที่ เว็บไซต์ 1413.in.th  ทำหน้าที่ให้ข้อมูลเช่นเดียวกัน มีสถิติว่าใน 1 ปี มีคนเข้าไปดูหลักแสน ทั้งมีให้ผู้ป่วยประเมินตัวเองว่ามีปัญหาการดื่มรุนแรงแค่ไหน ซึ่งมีคนเข้ามาทำหลายพันคนต่อปี ทั้งญาติและผู้ดื่มเอง

“ต่อไปจะเป็นยุคของโซเชียลมีเดีย ไม่ว่าจะเป็นเฟซบุ๊กหรือไลน์ เราก็ทำอยู่และมากขึ้นเรื่อยๆ เรานึกไปถึง online marketing ที่ลงทุนไม่มากแต่ได้ผลลัพธ์ที่มากขึ้น และทำยังไงให้บริการของเราเป็น free service ทุกวันนี้ผู้ที่โทรเข้ามายังต้องเสียเงินอยู่ แต่เราสามารถให้เขาทิ้งเบอร์ไว้ได้”

“เรายังมองว่า ที่สุดแล้วควรมีการเชื่อมต่อไปที่สถานพยาบาล แล้วเปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่ดูแล น่าจะยั่งยืนกว่า โอกาสปรับเปลี่ยนได้สำเร็จมากกว่า เราเลยนึกไปถึงการเชื่อมต่อโซเชียลมีเดียเข้ากับสถานบำบัด อยากจะทำในลักษณะ follow up call ให้สถานบำบัดส่งเบอร์มาให้เราโทรหาคนไข้ก็ได้”

ในตอนท้ายพ.อ.นพ. พิชัย กล่าวสรุปว่า “นักวิจัยสามารถเข้ามาช่วยในเชิงการวัดผลลัพธ์และความคุ้มค่าในแง่มุมของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม อย่างเช่น เขาเลิกเหล้า เขาเข้าสู่บริการบำบัดรักษา ก็เป็นประเด็นที่ต้องคิดเยอะ แล้วยังไม่สำเร็จรูป และผู้ที่กำหนดนโยบายก็จะคิดว่าคุ้มค่าไหม รณรงค์ทำสื่อหลายอย่าง คุ้มค่าหรือเปล่า ได้ผลแค่ไหน ตรงนี้นักวิจัยน่าจะเข้ามาช่วยดู ช่วยกำหนดวิธีการ กำหนดตัวชี้วัด และก็ทำให้เห็นผลเพื่อจะยืนยันสิ่งที่เราทำว่า มันเป็นประโยชน์คุ้มค่ากับการลงทุนในภาครัฐ”

เรื่องและภาพ: ทีมงาน Alcohol Rhythm

The post Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า: อ่านปัญหาและหาทางแก้คนติดสุรา appeared first on Alcohol Rhythm.

The post คลิป : งานเปิดตัวเว็บไซต์ Alcohol Rhythm เปลี่ยนจังหวะชีวิตคนติดเหล้า appeared first on Alcohol Rhythm.